De erfenis verdelen: methodes die ruzie voorkomen

Verdelen is het laatste deel van de afwikkeling en tegelijk het deel waar de meeste families op stuklopen.

Dat komt zelden door het geld. Het komt doordat er wordt verdeeld zonder dat vaststaat wat er te verdelen valt en welke spelregels gelden.

Eerst schulden, dan verdelen

De volgorde is geen advies maar een regel.

Het betalen van de schulden is het doel van de vereffening. Blijft er daarna nog iets over, dan gaat dat naar de erfgenamen, en die mogen het onderling verdelen.

Wordt er eerder verdeeld, dan kan een schuldeiser zich later melden. Bij zuivere aanvaarding betaalt u dan uit eigen zak; bij beneficiaire aanvaarding heeft u de vereffeningsregels overtreden.

De rechter kan bij een vordering tot verdeling zelfs bepalen dat opeisbare schulden eerst moeten worden voldaan voordat er wordt verdeeld.

Wacht dus tot de schuldenkant vaststaat. Dat is ongemakkelijk als iedereen ongeduldig is, en het is de enige veilige route.

De drie vormen die de wet noemt

Komen erfgenamen er niet uit, dan kan de rechter de wijze van verdeling gelasten of de verdeling zelf vaststellen. De wet noemt daarbij drie vormen, en die drie zijn ook onderling bruikbaar.

Ieder een deel. Elk van de erfgenamen krijgt een gedeelte van wat er is. Dit werkt goed bij geld en effecten en slecht bij één woning.

Overbedeling tegen vergoeding. Eén erfgenaam krijgt meer dan zijn deel en betaalt de anderen de overwaarde. Dit is de gewone oplossing als iemand de woning of de auto wil houden.

Verkopen en de opbrengst delen. Alles of een deel wordt verkocht, en de netto-opbrengst wordt verdeeld.

Kies bewust. Wie begint met verdelen zonder te zeggen welke vorm hij hanteert, belandt in een onderhandeling zonder kader.

De volgorde die werkt

1. Stel de boedelbeschrijving vast en laat iedereen bevestigen dat de lijst klopt.
2. Betaal de schulden, of zet vast hoeveel er gereserveerd blijft voor schulden die nog komen.
3. Spreek een peildatum af voor de waardering bij de verdeling.
4. Kies per onderdeel een verdelingsvorm. Geld verdelen is iets anders dan een woning verdelen.
5. Leg het resultaat schriftelijk vast in een verdelingsakte of een ondertekende verklaring.
6. Betaal uit en boek alles via één rekening, zodat er een spoor is.

Waarom de peildatum zoveel uitmaakt

Tussen het overlijden en de verdeling zit vaak meer dan een jaar.

Voor de erfbelasting telt de waarde op de dag van overlijden. Voor de verdeling telt wat er op het moment van verdelen werkelijk is.

Bij een woning of een beleggingsportefeuille kan dat verschil groot zijn. Wie de woning overneemt tegen de waarde van anderhalf jaar geleden, krijgt in een stijgende markt een voordeel dat niemand heeft bedoeld.

Spreek daarom expliciet af welke peildatum voor de verdeling geldt, en zet die afspraak op papier.

Welke peildatum in uw situatie eerlijk uitpakt, hangt af van wat er in de nalatenschap zit. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Vier methodes die in de praktijk werken

Voor spullen waar meerdere erfgenamen hetzelfde oog op hebben, helpt een methode meer dan een gesprek.

Methode	Hoe het gaat
Om de beurt kiezen	Ieder kiest bij toerbeurt één voorwerp
Punten verdelen	Ieder krijgt punten en biedt daarmee op stukken
Loten bij gelijke wens	Bij twee gegadigden beslist het lot
Onderling bieden	Wie het hoogst biedt, krijgt het en vergoedt de rest

Elke methode heeft een nadeel, en dat is niet erg. Wat telt is dat de methode vooraf is afgesproken en voor iedereen gelijk is.

Spreek ook af wat er gebeurt met stukken die niemand wil. Verkopen, schenken aan een goed doel of afvoeren zijn alle drie legitiem.

De regel die niemand wil overtreden

De wet kent één harde sanctie bij verdelen.

Een deelgenoot die opzettelijk goederen van de gemeenschap verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt, verbeurt zijn aandeel in die goederen aan de andere deelgenoten.

Dat is ingrijpend. Wie een sieraad achterhoudt, verliest niet een deel maar zijn hele aandeel daarin.

Iedere deelgenoot kan bovendien vorderen dat de verdeling begint met een boedelbeschrijving. Dat is geen wantrouwen maar een recht.

Wees daarom transparant over wat er al is meegenomen, ook als dat maanden geleden gebeurde en met de beste bedoelingen.

Als u het niet eens wordt

Verdeling kan te allen tijde worden gevorderd door iedere deelgenoot. Niemand kan een verdeling eindeloos tegenhouden.

Komt u er samen niet uit, dan beslist de rechter. Op vordering van de meest gerede partij gelast hij de wijze van verdeling, of stelt hij de verdeling zelf vast. Hij houdt daarbij rekening met de belangen van partijen en met het algemeen belang.

Werkt iemand niet mee nadat de rechter de verdeling heeft bevolen, dan volgt een tussenstap. De rechter kan een onzijdig persoon benoemen die hem vertegenwoordigt.

Voordat u die kant op gaat, is mediation vaak goedkoper en sneller. Een notaris of mediator met kennis van erfrecht kan de rol van neutrale voorzitter vervullen.

Wat er vaak misgaat

Er wordt verdeeld voordat de schulden vaststaan, waarna er geld terug moet.

De peildatum wordt nooit besproken, waardoor twee erfgenamen met verschillende waardes rekenen.

Spullen worden meegenomen zonder dat het wordt opgeschreven, en een half jaar later is onduidelijk wie wat heeft.

Er wordt niets vastgelegd, waardoor een mondelinge afspraak later anders wordt herinnerd.

Iemand koopt een woning van de nalatenschap tegen een vriendenprijs. Verkoop aan een erfgenaam mag, maar niet tegen een te zacht prijsje: de prijs moet normaal zijn.

Achteraf terugkomen op een verdeling

Soms blijkt pas later dat een verdeling scheef was.

Is een erfgenaam gedwaald over de waarde van wat er te verdelen viel? Is hij daardoor voor meer dan een kwart benadeeld, dan is de verdeling vernietigbaar.

Is zo’n benadeling bewezen, dan wordt aangenomen dat er over de waarde is gedwaald. Om te beoordelen of er benadeling was, wordt gekeken naar de waarde op het tijdstip van de verdeling.

Er zit wel een grens aan. Een rechtsvordering tot vernietiging van een verdeling vervalt na drie jaar.

Dat is een reden om een verdeling goed vast te leggen. En een reden om niet jarenlang te blijven twijfelen zonder iets te doen.

De verdeling vastleggen

Een verdeling die niet is vastgelegd, is een afspraak die iedereen anders onthoudt. Leg daarom vast wat er is besloten, ook bij een kleine nalatenschap.

Zet er zes dingen in.

De datum van de verdeling en de peildatum van de waardering.

De namen van alle erfgenamen en hun aandeel in de nalatenschap.

Een overzicht van wat er te verdelen viel, met de waarde per onderdeel.

Wie wat krijgt, en welke vergoeding daar tegenover staat bij overbedeling.

Wat er is gereserveerd voor schulden of belastingen die nog kunnen komen.

De handtekening van alle erfgenamen.

Gaat het om onroerend goed, dan gaat de overdracht via een notariële akte. Voor geld en roerende zaken volstaat een ondertekende vastlegging tussen de erfgenamen onderling.

Veelgestelde vragen

Mag ik verdelen voordat de aangifte erfbelasting is gedaan?

Dat mag, maar het is onverstandig zolang niet vaststaat hoeveel er betaald moet worden. Reserveer in elk geval een bedrag voor de aanslag voordat u uitkeert.

Wat als één erfgenaam niet meewerkt?

Iedere deelgenoot kan te allen tijde verdeling vorderen. Komt u er niet uit, dan kan de rechter de wijze van verdeling gelasten of de verdeling zelf vaststellen.

Mag een erfgenaam de woning kopen van de nalatenschap?

Ja, verkoop aan een erfgenaam mag. De prijs moet wel normaal zijn en niet een zacht prijsje, omdat de andere erfgenamen en eventuele schuldeisers daardoor benadeeld worden.

Moet een verdeling naar de notaris?

Bij onroerend goed wel, omdat de overdracht via een notariële akte gaat. Bij geld en roerende zaken volstaat een ondertekende vastlegging tussen de erfgenamen.