Boedelbeschrijving en verdeling: het complete overzicht

Tussen het overlijden en de verdeling van een erfenis zit één stap die alles bepaalt: weten wat er is. Zolang dat niet vaststaat, kunt u niets verdelen, niets aangeven en niets veilig uitkeren.

Die stap heet de boedelbeschrijving. Deze pagina laat zien wat er allemaal bij hoort en in welke volgorde u het aanpakt.

Wat een boedel is

De boedel is alles wat de overledene bezat en alles wat hij schuldig was, op het moment van overlijden.

Bezittingen zijn bank- en spaartegoeden, een woning, een auto, beleggingen, polissen en waardevolle spullen. Ook geld dat iemand nog tegoed had telt mee: een uitgeleend bedrag, een nabetaling van loon of pensioen, een teruggaaf van de Belastingdienst. Ook een huisdier hoort bij de nalatenschap; wie ervoor zorgt, leest u in Huisdieren van een overledene: wie zorgt ervoor?.

Schulden zijn een hypotheek, een lening, openstaande rekeningen en belastingaanslagen. Daar komen kosten bij die pas ná het overlijden ontstaan en die toch bij de nalatenschap horen, zoals de uitvaart.

Wat overblijft als u de schulden van de bezittingen aftrekt, is wat er te verdelen valt.

De boedelbeschrijving

De boedelbeschrijving is die lijst op papier, met per onderdeel een waarde.

De Rechtspraak schrijft dat het niet nodig is om de hele inboedel te beschrijven, omdat meubels en kastinhoud meestal geen verkoopwaarde hebben. Alleen echt waardevolle zaken horen op de lijst: zaken die u voor meer dan € 200 kunt verkopen.

Dat is een nuttige grens. Hij scheelt u dagen werk en voorkomt discussie over een servies dat niemand wil kopen.

Voor de erfbelasting geldt een eigen regel: daar telt de waarde op de dag van overlijden. Voor de verdeling onderling mag u een andere peildatum afspreken, zolang iedereen dat weet.

Wanneer u er niet omheen kunt

In drie situaties is een boedelbeschrijving geen keuze maar een verplichting.

Bij beneficiaire aanvaarding moet de nalatenschap volgens de wet worden vereffend. Een vereffenaar moet dan met bekwame spoed een boedelbeschrijving opmaken en die neerleggen bij de boedelnotaris of bij de griffie van de rechtbank.

Bij een minderjarige erfgenaam moet de wettelijk vertegenwoordiger binnen een jaar na het overlijden een ondertekende boedelbeschrijving inleveren bij de griffie van de rechtbank.

En elke erfgenaam kan erom vragen. Bij de wettelijke verdeling kunnen de echtgenoot en ieder kind verlangen dat er een boedelbeschrijving komt. Ook bij een gewone verdeling kan iedere deelgenoot vorderen dat de verdeling daarmee begint.

De volgorde die werkt

1. Verzamel de administratie. Papieren post, digitale post en de bankafschriften van het laatste jaar. In de afschrijvingen ziet u contracten die nergens anders staan.
2. Zet de bezittingen op een rij. Rekeningen, polissen, onroerend goed, voertuigen, beleggingen en vorderingen. Noteer per onderdeel waar u het vandaan heeft.
3. Zet de schulden op een rij. Vraag schuldeisers schriftelijk om een opgave van de totale schuld. De Belastingdienst kan u een overzicht van belastingschulden sturen.
4. Waardeer alles op de dag van overlijden. Voor de woning geldt de WOZ-waarde, voor de rest de marktwaarde.
5. Trek de schulden af van de bezittingen. Nu weet u of de nalatenschap positief of negatief is.
6. Leg de lijst vast en deel hem. Iedere erfgenaam werkt daarna met dezelfde cijfers.

Wat het u oplevert

De boedelbeschrijving is geen formaliteit die u afvinkt. U heeft hem op vier momenten nodig.

Bij de aangifte erfbelasting, omdat de Belastingdienst precies deze cijfers vraagt.

Bij de verdeling, omdat u anders verdeelt op gevoel en niemand achteraf kan narekenen of het klopte.

Bij een negatieve nalatenschap, omdat u pas met de lijst in handen weet dat er meer schulden dan bezittingen zijn. Dat moet u melden bij de kantonrechter.

En bij onenigheid, omdat een lijst met bronvermelding het enige is wat een discussie over waarde kan beslechten.

Welke onderdelen in uw situatie op de lijst horen, verschilt per nalatenschap. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Waarderen: de hoofdregel

De Belastingdienst waardeert op het moment van overlijden. Voor elk soort bezit geldt een eigen methode.

Onderdeel	Waarde die telt
Woning	WOZ-waarde van het jaar van overlijden, of van het jaar daarna
Auto	Marktwaarde op de dag van overlijden
Kunst en sieraden	Marktwaarde: de hoogste prijs die u ervoor kunt krijgen
Beurseffecten	Koers uit de prijscourant van de werkdag vóór het overlijden
Bank- en spaargeld	Saldo op de dag van overlijden

Bij de woning mag u kiezen tussen twee jaren en de laagste waarde nemen. Die keuze kan honderden euro’s aan erfbelasting schelen.

Verdelen komt later

Verdelen is een aparte stap, en pas aan de beurt als de schulden zijn betaald.

Wat er dan over is, mogen de erfgenamen onderling verdelen. Zijn ze het niet eens, dan kan de rechter de verdeling vaststellen. De wet noemt drie manieren. Ieder krijgt een deel. Of één erfgenaam krijgt meer en betaalt het verschil. Of alles wordt verkocht en de opbrengst wordt gedeeld.

Er zit één harde waarschuwing in de wet. Wie opzettelijk goederen verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt, verbeurt zijn aandeel daarin aan de andere erfgenamen. Een sieraad achterhouden kan u dus het hele sieraad kosten.

Hoelang het duurt

Reken op twee tot vier maanden voordat de lijst compleet is, en langer bij een koopwoning of buitenlands vermogen.

De eerste drie maanden na het overlijden hoeven schuldeisers nog niet te worden betaald. Die periode is er precies voor: verzamelen wat er binnenkomt en een overzicht maken.

Begin vroeg met de dingen die tijd kosten. Toegang tot het bankdossier, een verklaring van erfrecht en een opgave van de Belastingdienst hebben allemaal een doorlooptijd van weken.

Wacht niet tot de aangifte erfbelasting in zicht komt. Die moet binnen acht maanden na het overlijden binnen zijn, en dan wilt u de cijfers al hebben.

Wat er vaak misgaat

Er wordt verdeeld voordat de schulden bekend zijn. Daarna blijkt er een aanslag te komen en moet er geld terug.

Alleen de bezittingen worden opgeschreven. De schuldenkant blijft een schatting, en dan klopt het eindbedrag niet.

De inboedel wordt tot op de theelepel beschreven, terwijl één regel over de waardevolle stukken had volstaan.

De waarde wordt genomen van het moment waarop iemand de lijst maakt, niet van de dag van overlijden. Bij beleggingen scheelt dat soms duizenden euro’s.

Er wordt niets vastgelegd over de herkomst van een bedrag. Een half jaar later weet niemand meer waar dat getal vandaan kwam.

Wie het moet doen

Zijn de erfgenamen samen verantwoordelijk, dan moeten zij samen vereffenen en samen overleggen. Dat werkt traag als alles door iedereen moet worden getekend.

De erfgenamen kunnen daarom onderling iemand aanwijzen met een volmacht. Die persoon houdt de anderen op de hoogte en overlegt over grote beslissingen, zoals de verkoop van een woning of een auto.

Is er een executeur benoemd in het testament, dan beheert die de nalatenschap en betaalt hij de schulden. Hij moet erfgenamen alle gewenste inlichtingen geven over wat hij doet.

De verantwoordelijkheid blijft in alle gevallen bij de erfgenamen samen. Een volmacht verplaatst het werk, niet de aansprakelijkheid.

Veelgestelde vragen

Moet een notaris de boedelbeschrijving maken?

Niet altijd. Een onderhandse lijst, door de erfgenamen zelf opgesteld en ondertekend, is in veel gevallen voldoende. De kantonrechter kan bepalen dat het bij notariële akte moet, bijvoorbeeld als er een minderjarige erfgenaam is.

Hoe gedetailleerd moet de lijst zijn?

Waardevolle zaken apart, de rest samengevat. De Rechtspraak noemt als grens wat u voor meer dan € 200 kunt verkopen. Alles daaronder mag als één post “inboedel” op de lijst.

Wat als er meer schulden dan bezittingen zijn?

Dan is de nalatenschap negatief en moet u dat zo snel mogelijk melden. Dat doet u bij de kantonrechter van de rechtbank in het gebied waar de overledene woonde. Betaal tot die tijd geen schulden, behalve de uitvaart.

Mag ik alvast spullen meenemen?

Wees daar voorzichtig mee. Spullen meenemen kan worden gezien als zuiver aanvaarden, en dan bent u persoonlijk aansprakelijk voor de schulden. Wacht tot u weet of de nalatenschap positief is.