Op welke datum waardeert u de nalatenschap?

Een nalatenschap heeft geen vaste waarde. Wat iets waard is, hangt af van de dag waarop u kijkt.

Daarom is de peildatum een van de eerste afspraken die u maakt. Zonder die afspraak rekent iedere erfgenaam met een eigen moment, en dan klopt de verdeling per definitie niet.

Twee peildata, twee doelen

Er zijn in werkelijkheid twee peildata, en ze dienen verschillende doelen.

Voor de erfbelasting ligt de datum vast: de waarde telt op het moment van overlijden. Daar valt niet mee te schuiven.

Voor de verdeling onderling mogen erfgenamen zelf een datum kiezen. De wet kijkt bij de vraag of iemand is benadeeld naar de waarde op het tijdstip van de verdeling.

Die twee kunnen ver uit elkaar liggen. Tussen een overlijden en een verdeling zit vaak meer dan een jaar, en in die tijd beweegt een huis of een beleggingsportefeuille.

De regel voor de erfbelasting

De Belastingdienst waardeert wat u erft op het moment van overlijden. Per soort bezit geldt een eigen methode.

Onderdeel	Peildatum en methode
Bank- en spaargeld	Saldo op de dag van overlijden
Woning	WOZ-waarde jaar van overlijden of jaar daarna, laagste telt
Auto	Marktwaarde op de dag van overlijden
Kunst en sieraden	Marktwaarde op het moment van overlijden
Beurseffecten	Koers uit de prijscourant van de werkdag vóór het overlijden

Die laatste regel verrast mensen. Voor beursgenoteerde effecten geldt niet de koers van de sterfdag zelf, maar die van de werkdag ervoor.

Bij een overlijden op zaterdag of zondag is dat dus de koers van vrijdag.

Waarom het verschil geld kost

Een voorbeeld maakt het concreet.

Iemand overlijdt in maart. De beleggingsrekening staat dan op € 80.000. Bij de verdeling in december is diezelfde rekening € 92.000 waard.

Voor de erfbelasting telt € 80.000. Dat bedrag gaat in de aangifte en daarover wordt geheven.

Voor de verdeling telt wat er op dat moment is: € 92.000. De erfgenaam die de portefeuille overneemt, moet de anderen naar die waarde compenseren.

Wie dat verschil niet benoemt, krijgt discussie. Niet omdat iemand oneerlijk is, maar omdat twee mensen naar twee verschillende getallen kijken.

Zo legt u het vast

1. Vraag per bezit een opgave per datum van overlijden. Expliciet met die datum erbij, niet een maand- of jaaroverzicht.
2. Noteer bij elke regel welke peildatum u gebruikt. Dat voorkomt dat getallen later door elkaar lopen.
3. Spreek af welke peildatum voor de verdeling geldt. De overlijdensdatum, de datum van de verdeling, of een datum daartussen.
4. Leg die afspraak schriftelijk vast en laat alle erfgenamen tekenen.
5. Herwaardeer wat beweegt. Effecten en onroerend goed veranderen; een spaarrekening nauwelijks.
6. Bewaar de onderbouwing. Een opgave, een beschikking of een taxatie per regel.

Waar de dagkoers echt telt

Bij drie soorten bezit maakt de peildatum een groot verschil.

Beleggingen. Koersen bewegen dagelijks. Een paar maanden verschil kan tienduizenden euro’s betekenen.

Onroerend goed. De WOZ-waarde volgt de markt met vertraging, waardoor de waarde in de aangifte kan afwijken van wat een makelaar zegt.

Cryptovaluta. Hier is de beweging het grootst. Leg vast welke koers u gebruikt en van welke bron, anders is elk getal aanvechtbaar.

Bij een spaarrekening, een auto of huisraad speelt de datum nauwelijks een rol. Besteed uw aandacht aan de posten waar het om gaat.

Welke onderdelen in uw situatie gevoelig zijn voor de peildatum, hangt af van wat er in de nalatenschap zit. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als de waarde na het overlijden daalt

Een veelgestelde vraag: de woning of de portefeuille is minder waard geworden. Mag de erfbelasting dan omlaag?

Voor de erfbelasting niet. De heffing kijkt naar het moment van overlijden, en een latere daling verandert die verkrijging niet.

Bij de woning bestaat wel een keuze. U mag de WOZ-waarde nemen van het jaar van overlijden of van het jaar daarna, als die bekend is, en de laagste kiezen.

Voor de verdeling ligt het anders. Daar telt wat er op het moment van verdelen werkelijk is. Een daling komt dan bij alle erfgenamen terecht, niet bij één.

De bescherming tegen een scheve verdeling

De wet kent een vangnet voor wie zich achteraf benadeeld voelt.

Heeft een erfgenaam gedwaald over de waarde van wat er te verdelen viel? Is hij daardoor voor meer dan een kwart benadeeld, dan is de verdeling vernietigbaar.

Is een benadeling van meer dan een kwart bewezen, dan wordt aangenomen dat er sprake was van dwaling. De bewijslast verschuift dan.

Om te beoordelen of er benadeling was, worden de goederen en schulden geschat naar hun waarde op het tijdstip van de verdeling.

Een vordering tot vernietiging van een verdeling vervalt na drie jaar. Daarna staat de verdeling vast, hoe scheef die ook was.

Wat er vaak misgaat

Er wordt gerekend met het saldo van de maand van overlijden in plaats van met de dag zelf.

De koers van de sterfdag wordt gebruikt voor effecten, terwijl de werkdag ervoor telt.

Voor de erfbelasting en voor de verdeling wordt dezelfde waarde gebruikt, terwijl er een jaar tussen zit.

De peildatum wordt nooit besproken, en pas bij de verdeling blijkt dat iedereen iets anders dacht.

De onderbouwing ontbreekt, waardoor een getal niet meer te herleiden is als de Belastingdienst ernaar vraagt.

Wat u afspreekt met de familie

De peildatum voor de verdeling is een afspraak, geen wet. Dat betekent dat u hem kunt kiezen, mits iedereen meedoet.

De overlijdensdatum kiezen is het eenvoudigst, want die cijfers heeft u al voor de aangifte. Nadeel is dat een latere waardestijging of -daling bij niemand terechtkomt.

De datum van verdeling kiezen is eerlijker als er veel tijd is verstreken, maar vraagt om een tweede ronde opgaven en taxaties.

Wat u ook kiest: schrijf het op, zet er de datum bij en laat iedereen tekenen. Een peildatum die alleen in iemands hoofd zit, is geen afspraak.

De peildatum bij schulden

Schulden hebben net zo goed een peildatum, en die wordt vaker vergeten dan die van de bezittingen.

Voor de erfbelasting telt de schuld zoals die op de dag van overlijden stond, inclusief de rente die tot dat moment was opgelopen.

Vraag daarom een restschuldopgave per datum van overlijden, niet het laatste jaaroverzicht. Bij een hypotheek of een doorlopend krediet scheelt dat al snel enkele honderden euro’s.

Bij een aflopende lening loopt de schuld na het overlijden verder terug. Die latere aflossingen verlagen de schuld voor de erfbelasting niet, want die keek al naar de dag van overlijden.

Bij de verdeling ligt het andersom. Daar telt wat er op het moment van verdelen nog openstaat, want dat is wat de erfgenamen werkelijk overnemen.

Houd die twee bedragen apart in uw administratie. Ze horen bij dezelfde lening en zijn toch niet hetzelfde getal.

Sommige kosten ontstaan ná het overlijden en horen toch bij de nalatenschap, zoals de uitvaart of de ontruiming. Die neemt u op voor het bedrag van de nota.

Veelgestelde vragen

Welke waarde gebruik ik voor de aangifte erfbelasting?

De waarde op het moment van overlijden. Voor de woning mag u kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna; neem de laagste.

Mogen erfgenamen een eigen peildatum afspreken?

Voor de onderlinge verdeling wel. Voor de erfbelasting niet: daar ligt de peildatum vast op het moment van overlijden.

Wat als de woning tussen overlijden en verkoop in waarde daalt?

Voor de erfbelasting verandert dat niets aan de verkrijging. Voor de verdeling telt de waarde op het moment van verdelen, dus daar werkt een daling wel door.

Hoelang kan ik een verdeling nog aanvechten?

Een rechtsvordering tot vernietiging van een verdeling vervalt na drie jaar. Bij een benadeling van meer dan een kwart wordt dwaling over de waarde vermoed.