Erfenis aanvaarden of verwerpen: welke keuze past bij u?

Erfgenaam zijn is geen verplichting. De wet geeft u drie keuzes, en de keuze die u maakt bepaalt of u met uw eigen geld aansprakelijk bent voor de schulden van de overledene.

Dat maakt dit de belangrijkste beslissing van de hele afwikkeling. En het is er een die u vaak al neemt zonder dat u het doorheeft.

De drie keuzes

Zuiver aanvaarden kan alleen wie 18 jaar of ouder is. Een minderjarige kan alleen verwerpen of beneficiair aanvaarden.

Verwerpen is definitief. Een verklaring van verwerping kan niet worden teruggedraaid.

Zuiver aanvaarden: meestal ongemerkt

Voor zuiver aanvaarden hoeft u niets te tekenen. De wet gaat ervan uit dat u zuiver aanvaardt als u zich spullen van de overledene toe-eigent, of als u zich als erfgenaam gedraagt. Schuldeisers betalen met geld uit de nalatenschap is daar een voorbeeld van.

Sinds 1 september 2016 is die regel iets milder. Er is pas sprake van zuivere aanvaarding als u goederen uit de erfenis verkoopt, of ze op een andere manier aan schuldeisers onttrekt. Dat is de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden.

Toch blijft het risico reëel. Wie na een zuivere aanvaarding ontdekt dat de schulden groter zijn dan de bezittingen, is wettelijk verplicht die schulden te betalen.

Beneficiair aanvaarden: de veilige route

Bij beneficiaire aanvaarding wordt u wel erfgenaam, maar kunt u in beginsel geen negatieve nalatenschap erven.

Daar staat een verplichting tegenover. U moet de nalatenschap afwikkelen volgens wettelijke regels, de vereffening. Kort gezegd: eerst worden de schuldeisers betaald, en wat er overblijft wordt verdeeld.

U legt daarvoor een verklaring af bij de griffie van de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene. Dat kan per post of aan de balie.

Volgt u de vereffeningsregels niet, dan kunt u alsnog met eigen geld aansprakelijk worden. De bescherming is dus geen automatisme.

Verwerpen: niets erven, niets betalen

Wie verwerpt, wordt geen erfgenaam in deze nalatenschap. U ontvangt daaruit niets en bent als erfgenaam niet aansprakelijk voor de schulden. Eigen verplichtingen, bijvoorbeeld uit een zelf gesloten overeenkomst, staan daar los van.

Ook verwerpen gebeurt met een verklaring bij de griffie van de rechtbank.

Let op één gevolg dat vaak wordt vergeten. Verwerpt u, dan kunnen uw kinderen in uw plaats erfgenaam worden. Wilt u dat niet, dan moeten ook zij verwerpen. Namens een minderjarig kind heeft u daarvoor toestemming van de kantonrechter nodig.

Zo maakt u de keuze

1. Breng eerst de schulden in kaart. Loop de bankafschriften door, schrijf schuldeisers aan en vraag de Belastingdienst om een overzicht.
2. Wees voorzichtig met beschikken over bezittingen. Verdeel of verkoop nog geen spullen en gebruik geen geld voor uzelf. Vraag bij twijfel welke beheershandelingen mogelijk zijn.
3. Onderzoek ook mogelijke schulden. Een positief banksaldo bewijst niet dat de hele nalatenschap positief is. Begrijp de gevolgen van zuiver aanvaarden.
4. Bespreek bij twijfel beneficiaire aanvaarding. Deze keuze biedt in beginsel bescherming, maar brengt regels en kosten mee. Een notaris kan toelichten wat dit voor u betekent.
5. Onderzoek de gevolgen van verwerpen. Kinderen kunnen in uw plaats erfgenaam worden. Voor minderjarigen gelden aparte regels.
6. Leg de verklaring af bij de rechtbank en bewaar de akte nalatenschap.

Wat het kost

Voor beneficiair aanvaarden en verwerpen betaalt u griffierecht voor de akte nalatenschap. In 2026 is dat € 165. Dit bedrag is op 17 oktober 2026 nagekeken op de kostenpagina van Rechtspraak. Met een passende toevoeging of inkomensverklaring kan een vrijstelling gelden.

Dienen meerdere erfgenamen dezelfde keuze samen in, dan betaalt u één keer. Maken erfgenamen verschillende keuzes, dan zijn er twee verklaringen en twee keer griffierecht.

Wie een toevoeging heeft, of een inkomensverklaring waaruit blijkt dat het inkomen onder de toevoegingsgrens ligt, betaalt geen griffierecht. Stuur die verklaring meteen mee.

De akte ontvangt u binnen 3 weken nadat u de factuur heeft betaald. Betaalt u aan de balie, dan krijgt u de akte meestal direct mee.

Welke keuze in uw situatie verstandig is, hangt af van wat er in de nalatenschap zit. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Termijnen die u moet kennen

Er is geen algemene wettelijke termijn om te kiezen. Wel zijn er drie situaties met een termijn.

Heeft een andere erfgenaam al beneficiair aanvaard, dan moet u binnen drie maanden nadat u daarvan weet uw keuze maken. Doet u dat niet, dan heeft u beneficiair aanvaard.

Een minderjarige die niet binnen drie maanden heeft verworpen, heeft volgens de wet automatisch beneficiair aanvaard.

Wordt u na een zuivere aanvaarding bekend met een onverwachte schuld, dan kunt u binnen drie maanden na die ontdekking de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te aanvaarden.

Wat er vaak misgaat

Er worden spullen meegenomen “als aandenken” voordat de keuze is gemaakt. Dat kan als zuivere aanvaarding gelden.

Een rekening van de overledene wordt betaald uit de nalatenschap, om van het gezeur af te zijn. Ook dat is gedrag van een erfgenaam.

Er wordt verworpen zonder dat de kinderen ook verwerpen, waardoor de kleinkinderen erfgenaam worden.

Beneficiair wordt aanvaard, maar de vereffeningsregels worden daarna niet gevolgd. De bescherming vervalt dan.

De keuze wordt uitgesteld terwijl een andere erfgenaam al beneficiair heeft aanvaard, en de termijn van drie maanden verstrijkt.

Wanneer u een notaris nodig heeft

De verklaring bij de rechtbank kunt u zelf indienen; een notaris is daarvoor niet verplicht.

Een notaris is wel verstandig als de nalatenschap ingewikkeld is: een onderneming, een testament met keuzemogelijkheden, erfgenamen in het buitenland of onenigheid.

Ook bij een negatieve nalatenschap die beneficiair is aanvaard, raadt notaris.nl aan u te laten adviseren. De vereffeningsregels zijn streng, en een fout kost u eigen geld.

Hoe u de schulden vindt voordat u kiest

De keuze staat of valt met het beeld van de schulden. Vier bronnen geven samen een betrouwbaar overzicht.

De bankafschriften van het laatste jaar. Elke automatische afschrijving is een contract of een aflossing.

De post, op papier en digitaal. Er komen na het overlijden nog weken rekeningen binnen.

Een overzicht van belastingschulden. Dat vraagt u schriftelijk aan bij Belastingdienst/LIC, Postbus 100, 6400 AC Heerlen.

Het Bureau Krediet Registratie, waar schulden bij professionele kredietverstrekkers staan geregistreerd. Notaris.nl noemt dit uitdrukkelijk als stap bij het in kaart brengen van schulden.

Schrijf daarnaast elke bekende schuldeiser aan met de vraag om een opgave per datum van overlijden. Pas als die opgaven binnen zijn, weet u waar u voor kiest.

Veelgestelde vragen

Moet ik binnen een bepaalde termijn kiezen?

Nee, de wet stelt geen algemene termijn. Wel: heeft een andere erfgenaam al beneficiair aanvaard, dan moet u binnen drie maanden kiezen. En schuldeisers hoeven de eerste drie maanden niet te worden betaald.

Wat kost beneficiair aanvaarden of verwerpen?

€ 165 griffierecht in 2026 voor de akte nalatenschap. Meerdere erfgenamen met dezelfde keuze betalen samen één keer.

Mag ik spullen meenemen voordat ik heb gekozen?

Dat is riskant. Het kan worden gezien als zuivere aanvaarding. Bewaar spullen tijdelijk en houd ze niet voor uzelf tot de keuze is gemaakt.

Kan ik een verwerping terugdraaien?

Nee. Een verklaring van verwerping is definitief.