Verschil tussen een erfgenaam en een legataris

“U bent erfgenaam” en “u krijgt een legaat” klinken als hetzelfde goede nieuws. Juridisch zijn het twee verschillende posities, met andere rechten, andere risico’s en een andere volgorde bij het uitbetalen.

Het verschil in één tabel

	Erfgenaam	Legataris
Wat u krijgt	De hele nalatenschap of een breukdeel: een derde, een kwart	Een bepaald goed of bedrag: € 10.000, de auto, het schilderij
Grondslag	De wet of het testament (erfstelling)	Alleen het testament, of een codicil voor bepaalde spullen
Schulden	U volgt op in de schulden, naar rato van uw erfdeel	U bent niet aansprakelijk voor schulden
Keuze	Zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen	Aanvaarden of verwerpen; geen beneficiaire variant nodig
Volgorde	Krijgt wat overblijft na schulden en legaten	Krijgt het legaat als alle andere schulden kunnen worden betaald
Rol bij de afwikkeling	Beslist mee, ondertekent, verdeelt	Wacht op afgifte; beslist niet mee

De kern: een erfgenaam is opvolger, een legataris is schuldeiser van de nalatenschap.

De erfgenaam: opvolger onder algemene titel

Artikel 182 van Boek 4 zegt dat de erfgenamen met het overlijden van rechtswege opvolgen in de rechten van de erflater. Zij worden ook schuldenaar van zijn schulden die niet met de dood tenietgaan.

Dat gebeurt automatisch, op het moment van overlijden. U hoeft er niets voor te doen, en u merkt het pas als u kiest: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.

Is een schuld deelbaar, dan is ieder verbonden voor een deel naar rato van zijn erfdeel. Wie zuiver aanvaardt, is voor dat deel ook met eigen vermogen aansprakelijk.

Erfgenaam wordt u door de wet, als er geen testament is, of door een erfstelling in het testament. Bijvoorbeeld: “ik benoem mijn drie kinderen tot erfgenamen, ieder voor een gelijk deel”.

De legataris: schuldeiser van de nalatenschap

Artikel 117 omschrijft het legaat als een uiterste wilsbeschikking waarin de erflater aan een of meer personen een vorderingsrecht toekent. De legataris heeft dus een vordering op de erfgenamen: geef mij het legaat.

Het legaat komt ten laste van de gezamenlijke erfgenamen, tenzij het aan bepaalde erfgenamen is opgelegd. Is het deelbaar, dan draagt ieder naar rato van zijn erfdeel.

De legataris is geen erfgenaam. Hij tekent niet mee bij de verdeling, hij hoeft geen verklaring van erfrecht te hebben en hij is niet aansprakelijk voor schulden. Hij kan het legaat ook verwerpen, bijvoorbeeld als er lasten aan vastzitten.

De volgorde bij het uitbetalen

Hier zit het praktische verschil. Artikel 120 zegt: schulden uit een legaat worden slechts ten laste van de nalatenschap voldaan als alle andere schulden van de nalatenschap daaruit ten volle kunnen worden voldaan.

Eerst de schulden van de overledene, de uitvaart, de kosten van afwikkeling en de erfbelasting. Dan de legaten. Wat daarna overblijft, is voor de erfgenamen.

Is er te weinig voor de legaten, dan worden zij verminderd, in beginsel naar evenredigheid. Een legaat van € 10.000 kan dus € 6.000 worden.

Wie zuiver heeft aanvaard, blijft ondanks die vermindering met zijn hele vermogen aansprakelijk (artikel 120 lid 5). Ook daarom is beneficiair aanvaarden bij twijfel verstandig.

Beide tegelijk

Eén persoon kan erfgenaam én legataris zijn. Een testament zegt bijvoorbeeld: “Mijn kinderen zijn mijn erfgenamen; aan mijn dochter Els legateer ik bovendien het huis, tegen inbreng van de waarde.”

Els krijgt dan eerst het huis als legataris, en deelt daarna als erfgenaam mee in de rest. Bij een negatieve nalatenschap kan zij het legaat aanvaarden en de erfenis verwerpen; dat zijn twee aparte keuzes.

Of u erfgenaam, legataris of beide bent, en wat dat betekent voor uw keuze en uw belasting, hangt af van het testament. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het praktisch betekent

Lees het testament op de woorden. “Erfgenaam”, “erfstelling”, “voor een gelijk deel” wijzen op erfgenaamschap. “Legateer”, “legaat”, “krijgt het bedrag van” wijzen op een legaat.

Bent u legataris, meld u dan bij de erfgenamen of de executeur en vraag wanneer het legaat wordt afgegeven. U hoeft niet te wachten op de hele verdeling, wel tot duidelijk is dat de schulden kunnen worden betaald.

Bent u erfgenaam, neem dan de legaten op in de boedelbeschrijving als schuld van de nalatenschap. Zij gaan vóór uw eigen erfdeel.

Voor de erfbelasting geldt voor beide dezelfde regel: u betaalt over wat u krijgt, met de vrijstelling die bij uw relatie tot de overledene hoort.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij een testament waarin de woorden niet eenduidig zijn. Bijvoorbeeld “ik laat mijn huis na aan mijn zoon”, zonder dat duidelijk is of dat een legaat of een erfstelling is.

Bij een legaat tegen inbreng, waar de waarde moet worden vastgesteld.

En bij een nalatenschap die te klein is voor alle legaten, om de vermindering correct te berekenen.

Wat er vaak misgaat

Een legataris tekent mee bij de verdeling of eist inzage als erfgenaam, terwijl hij die positie niet heeft.

Erfgenamen keren legaten uit vóórdat de schulden bekend zijn, en komen daarna tekort.

Een legaat wordt “vergeten” omdat de legataris geen erfgenaam is en niet wordt aangeschreven.

Iemand verwerpt de erfenis om schulden te ontlopen en denkt daarmee ook het legaat kwijt te zijn; dat zijn twee keuzes.

Een legaat van een geldbedrag wordt uit eigen zak betaald door een erfgenaam die beneficiair had aanvaard.

Veelgestelde vragen

Is een legataris aansprakelijk voor schulden van de overledene?

Nee. Een legataris heeft alleen een vordering op de nalatenschap. Hij volgt niet op in de schulden en hoeft niet beneficiair te aanvaarden.

Krijgt een legataris zijn legaat altijd?

Alleen als alle andere schulden van de nalatenschap volledig kunnen worden betaald. Is er te weinig, dan wordt het legaat verminderd.

Kan ik erfgenaam en legataris tegelijk zijn?

Ja. Dan krijgt u eerst het legaat en deelt u daarna mee in de rest. U kunt het legaat aanvaarden en de erfenis verwerpen, of andersom.

Moet ik als legataris erfbelasting betalen?

Ja, over de waarde van het legaat, boven de vrijstelling die bij uw relatie tot de overledene hoort. De erfgenamen doen meestal de aangifte voor iedereen.