Legaat: soorten en hoe het wordt afgegeven

“Aan mijn kleindochter legateer ik € 5.000.” Eén zin in een testament, en daarmee ontstaat op de dag van overlijden een vordering. Hoe zo’n legaat werkt, welke soorten er zijn en wie wanneer wat moet doen, staat hieronder.

De soorten legaten

Een legaat kan bijna alles zijn wat de erflater kan geven. In de praktijk komen vijf soorten voor.

Soort	Voorbeeld	Waar u op let
Geldlegaat	”€ 5.000 aan elk kleinkind”	Betaald uit de nalatenschap, ná de andere schulden
Legaat van een bepaald goed	“Het schilderij boven de haard aan mijn zus”	Is het goed er nog? Anders vervalt het legaat meestal
Legaat tegen inbreng	“De woning aan mijn zoon, tegen inbreng van de waarde”	De legataris betaalt de waarde aan de nalatenschap
Keuzelegaat	“Mijn partner mag kiezen welke goederen zij wil overnemen”	Vaak in testamenten voor de langstlevende
Legaat van een recht	“Het vruchtgebruik van de woning aan mijn partner”	De erfgenamen krijgen het bloot eigendom

Daarnaast kent de wet het sublegaat: een legataris die zelf weer iets aan een ander moet geven. En het kleinkindlegaat, dat vaak wordt gebruikt om de vrijstelling van kleinkinderen te benutten.

Wie het legaat verschuldigd is

Artikel 117 lid 2 zegt: een legaat komt ten laste van de gezamenlijke erfgenamen, tenzij het aan een of meer bepaalde erfgenamen of legatarissen is opgelegd. Is de prestatie deelbaar, dan draagt ieder naar rato van zijn erfdeel.

Valt een erfgenaam weg, bijvoorbeeld omdat hij verwerpt, dan rust het legaat op degenen aan wie zijn erfdeel toevalt (artikel 118). Zij hoeven niet meer te geven dan zij in zijn plaats uit de nalatenschap ontvangen.

De legataris moet het weten

Een legataris hoort niet vanzelf van het legaat. Artikel 119 legt de plicht bij de erfgenamen en de executeur: zij dragen zorg dat de legataris zo spoedig mogelijk van het legaat kennis krijgt.

Is het adres van een legataris onbekend, dan melden zij dat aan de kantonrechter. Die kan nasporingen of een bepaalde manier van oproepen gelasten.

Schrijf de legataris dus aan zodra het testament bekend is, ook als het legaat pas later kan worden afgegeven.

Wanneer het legaat wordt afgegeven

Niet meteen. Artikel 120 lid 1: schulden uit een legaat worden alleen ten laste van de nalatenschap voldaan als alle andere schulden daaruit ten volle kunnen worden voldaan.

De volgorde is dus: schulden van de overledene, uitvaart, kosten van afwikkeling, erfbelasting; daarna de legaten; daarna de erfgenamen.

Is er niet genoeg, dan worden de legaten verminderd, in beginsel allemaal naar evenredigheid (artikel 120 lid 3). Een legaat dat een natuurlijke verbintenis vervult, bijvoorbeeld aan iemand die jarenlang onbetaald zorgde, komt als laatste voor vermindering in aanmerking.

De vermindering gebeurt door een verklaring van de erfgenamen aan de legataris (lid 4). Een legataris wiens legaat is verminderd, mag alsnog het hele goed opeisen als hij het bedrag van de vermindering bijbetaalt (artikel 122).

Als de omstandigheden veranderen

De rechter kan een legaat wijzigen of opheffen op grond van omstandigheden die ná het overlijden zijn ingetreden. Die moeten zo zwaar wegen dat de andere partij ongewijzigde nakoming niet mag verwachten (artikel 123). Daarbij neemt hij zoveel mogelijk de bedoeling van de erflater in acht.

Dat is een uitzondering. In de praktijk gaat het bijvoorbeeld om een gelegateerd goed dat ná het overlijden onbruikbaar is geworden.

Welke legaten in het testament van uw naaste staan en in welke volgorde zij worden afgegeven, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het praktisch betekent

Voor de erfgenamen: zet elk legaat in de boedelbeschrijving als schuld van de nalatenschap en schrijf de legatarissen aan. Geef pas af als de andere schulden zijn betaald of zeker kunnen worden betaald.

Leg de afgifte vast: een kwitantie voor geld, een ondertekend overdrachtsbewijs voor een voorwerp. Bij een woning is een notariële akte van afgifte nodig.

Voor de legataris: aanvaarden kan stilzwijgend, verwerpen doet u uitdrukkelijk. Vraag naar de stand van de afwikkeling; u heeft recht op afgifte, niet op inzage in de hele boedel.

Voor de belasting: de legataris betaalt erfbelasting over de waarde van het legaat, met de vrijstelling van zijn eigen relatie tot de overledene. De erfgenamen doen meestal één aangifte voor iedereen.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij een legaat van een woning of een ander registergoed: de afgifte vraagt een notariële akte en inschrijving bij het Kadaster.

Bij een legaat tegen inbreng, om de waarde en de verrekening vast te leggen.

Bij een keuzelegaat of een vruchtgebruiklegaat, waar de uitwerking de hele verdeling bepaalt.

En als de nalatenschap te klein is voor alle legaten en de vermindering moet worden berekend.

Wat er vaak misgaat

Legaten worden uitgekeerd vóórdat de schulden bekend zijn, en later blijkt de nalatenschap te klein.

De legataris wordt niet aangeschreven, omdat hij geen erfgenaam is en niet in de familie-app zit.

Een gelegateerd voorwerp is al weggegeven of verkocht bij het leeghalen van de woning.

Het legaat tegen inbreng wordt afgegeven zonder dat de inbreng wordt betaald.

De erfbelasting over het legaat wordt vergeten in de aangifte.

Veelgestelde vragen

Wanneer krijg ik mijn legaat?

Zodra vaststaat dat alle andere schulden van de nalatenschap kunnen worden betaald. Dat kan maanden duren; vraag de erfgenamen of de executeur naar de stand.

Kan een legaat lager uitvallen dan in het testament staat?

Ja. Is de nalatenschap te klein, dan worden de legaten naar evenredigheid verminderd. U kunt het volledige goed alsnog krijgen door het verschil bij te betalen.

Wat als het gelegateerde voorwerp er niet meer is?

Dan kan het legaat meestal niet worden afgegeven en vervalt het, tenzij het testament een vervanging regelt. Laat dat door een notaris beoordelen.

Moet ik een legaat aanvaarden?

Nee. U kunt een legaat verwerpen, bijvoorbeeld als er lasten aan vastzitten. Aanvaarden kan stilzwijgend; verwerpen doet u uitdrukkelijk aan de erfgenamen.