Hoelang heeft u om te kiezen?

“Hoelang heb ik om te kiezen” is de vraag die nabestaanden het vaakst stellen over de erfenis. Het antwoord is verrassend: er is geen algemene termijn.

Wat er wel is, zijn vier termijnen van drie maanden die in specifieke situaties gaan lopen. Wie die kent, weet wanneer haast geboden is en wanneer niet.

Geen algemene termijn

De Rijksoverheid is er duidelijk over: er is geen wettelijke termijn om te beslissen of u een erfenis aanvaardt of verwerpt.

U kunt dus de tijd nemen om de nalatenschap te onderzoeken. Dat is ook verstandig, want de keuze is ingrijpend en verwerpen is onomkeerbaar.

Tegelijk is niets doen geen keuze zonder gevolgen. Wie zich intussen als erfgenaam gedraagt, aanvaardt ongemerkt zuiver. En een belanghebbende kan u vragen om te verklaren wat u kiest, desnoods via de rechter.

De vier termijnen van drie maanden

Situatie	Termijn	Gevolg als u niets doet
Schuldeisers na het overlijden	3 maanden	Daarna mogen zij betaling vragen
Minderjarige erfgenaam	3 maanden	Automatisch beneficiair aanvaard
Een mede-erfgenaam heeft beneficiair aanvaard	3 maanden nadat u dat weet	U heeft beneficiair aanvaard
Onverwachte schuld na zuivere aanvaarding	3 maanden na ontdekking	Geen beroep meer op de kantonrechter

Alle vier zijn wettelijke termijnen. De eerste geeft u ruimte; de andere drie verplichten u tot actie of leggen een keuze vast.

De eerste drie maanden: ruimte

De eerste drie maanden na het overlijden hoeven schuldeisers nog niet te worden betaald. Zij zitten, in de woorden van de Rechtspraak, even in de wachtkamer.

Die periode is bedoeld om te inventariseren. Verzamel wat er aan rekeningen binnenkomt, neem de administratie door, en maak een overzicht van alle schuldeisers.

Gebruik de tijd ook om te beslissen. Wie na drie maanden nog niet weet of de nalatenschap positief is, heeft meestal de administratie nog niet bekeken.

Minderjarigen: automatisch beneficiair

Een minderjarige erfgenaam kan alleen verwerpen of beneficiair aanvaarden. Zuiver aanvaarden kan pas vanaf 18 jaar.

Verwerpt de minderjarige niet binnen drie maanden, dan heeft hij volgens de wet automatisch beneficiair aanvaard. Daarvoor is geen toestemming van de kantonrechter nodig en geen formulier.

Wil een ouder namens het kind verwerpen, dan moet dat dus binnen die drie maanden, en met een machtiging van de kantonrechter.

Let op: zonder formulier is er geen inschrijving in het boedelregister. Wilt u die wel, dan legt u alsnog een verklaring af.

Als een mede-erfgenaam al heeft gekozen

Heeft een andere erfgenaam beneficiair aanvaard, dan verandert uw positie.

Binnen drie maanden nadat u daarvan kennis heeft genomen, moet u uw eigen keuze maken. Maakt u binnen die termijn geen keuze, dan heeft u de erfenis beneficiair aanvaard.

Dat is geen slechte uitkomst, maar het betekent wel dat u aan de vereffeningsregels gebonden bent, ook als u liever zuiver had aanvaard.

Praat daarom met de andere erfgenamen voordat iemand een verklaring aflegt. Een gezamenlijke verklaring kost bovendien maar één keer griffierecht.

Welke termijn in uw situatie loopt, hangt af van wie de erfgenamen zijn en wat er al is gedaan. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Na een onverwachte schuld

Heeft u zuiver aanvaard en wordt u daarna bekend met een schuld die u niet kende en ook niet hoefde te kennen, dan biedt de wet een uitweg.

Binnen drie maanden na die ontdekking kunt u de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden. Is de nalatenschap al verdeeld, dan kunt u binnen dezelfde termijn om ontheffing vragen van de plicht om die schuld uit uw eigen vermogen te betalen.

De termijn begint bij de ontdekking, niet bij het overlijden. Leg daarom vast wanneer en hoe u van de schuld hoorde.

Zo houdt u de termijnen bij

1. Noteer de datum van overlijden als startpunt van de eerste drie maanden.
2. Noteer de datum waarop u hoort dat een mede-erfgenaam beneficiair heeft aanvaard, met de bron erbij.
3. Zijn er minderjarige erfgenamen, zet dan de datum drie maanden na het overlijden in de agenda.
4. Ontdekt u een onverwachte schuld, noteer dan de datum van ontdekking en ga binnen drie maanden naar de kantonrechter.
5. Leg uw keuze vast bij de rechtbank zodra u die heeft gemaakt, en bewaar de akte nalatenschap.

Wat er vaak misgaat

Er wordt gewacht met kiezen omdat “er geen termijn is”, terwijl een mede-erfgenaam al beneficiair heeft aanvaard en de drie maanden lopen.

Ouders willen namens hun kind verwerpen, maar vragen de machtiging pas na drie maanden aan. Het kind heeft dan al beneficiair aanvaard.

Een onverwachte schuld wordt ontdekt, maar het verzoek aan de kantonrechter blijft liggen tot na de termijn.

Tijdens de eerste drie maanden worden toch al schulden betaald uit de nalatenschap, waarmee iemand zuiver aanvaardt.

De datum van ontdekking van een schuld wordt niet vastgelegd, waardoor later onduidelijk is wanneer de termijn is gaan lopen.

Wanneer u een notaris nodig heeft

De termijnen zelf zijn te bewaken zonder notaris. Twee situaties vragen om hulp.

Bij een verzoek aan de kantonrechter na een onverwachte schuld: de termijn is kort en de onderbouwing bepaalt of het lukt.

Bij een verwerping namens een minderjarige: de machtiging moet worden aangevraagd en de verklaring moet binnen twee maanden na de toestemming worden afgelegd. Een notaris houdt die keten bij elkaar.

Wat u in die tijd wél kunt doen

Geen termijn hebben, betekent niet dat u niets kunt doen. Er is veel werk dat geen keuze inhoudt.

U mag de uitvaart regelen en betalen. U mag de woning beveiligen, spullen tijdelijk opslaan en de post openen.

U mag contracten en abonnementen opzeggen, zodat de schulden niet verder oplopen. De Rechtspraak noemt dat zelfs als iets wat haast heeft.

U mag schuldeisers aanschrijven en om een opgave vragen, en u mag de Belastingdienst om een overzicht van belastingschulden vragen.

Wat u niet doet: spullen meenemen en houden, verkopen, of schulden betalen uit de nalatenschap. Dat zijn de handelingen die als aanvaarding gelden.

Zo gebruikt u de tijd zonder de keuze ongemerkt te maken.

Veelgestelde vragen

Moet ik binnen drie maanden kiezen?

Niet in het algemeen. Wel als een mede-erfgenaam al beneficiair heeft aanvaard, of als u een minderjarige vertegenwoordigt. Dan geldt een termijn van drie maanden.

Wat gebeurt er als ik helemaal niets doe?

Dan blijft u erfgenaam zonder uitdrukkelijke keuze. Gedraagt u zich intussen als erfgenaam, dan aanvaardt u zuiver. Een belanghebbende kan u ook vragen om een keuze te maken.

Wanneer begint de termijn bij een onverwachte schuld?

Bij de ontdekking van de schuld, niet bij het overlijden. Binnen drie maanden daarna kunt u de kantonrechter om hulp vragen.

Kan ik uitstel krijgen?

Voor de termijn van drie maanden na een beneficiaire aanvaarding door een mede-erfgenaam kent de wet geen uitstel. Maak de keuze op tijd, desnoods beneficiair.

Hoe weet ik of een mede-erfgenaam beneficiair heeft aanvaard?

Beneficiaire aanvaardingen en verwerpingen worden ingeschreven in het boedelregister van de rechtbank. Dat register is openbaar; hoe u het kunt inzien, verschilt per rechtbank. Vraag het ook gewoon aan de andere erfgenamen, en leg vast op welke datum u het hoorde.