Erfenis met schulden: wat moet u doen?

Een erfenis met schulden is geen zeldzaamheid. Een hypotheek, een lening, een belastingaanslag, een openstaande zorgrekening: bijna elke nalatenschap heeft een schuldenkant.

De vraag is niet óf er schulden zijn, maar of de bezittingen groot genoeg zijn om ze te dekken. En wat u doet tot u dat zeker weet.

Wat u als eerste niet doet

Zolang u niet weet of de nalatenschap positief is, geldt één regel: raak niets aan.

Neem geen spullen mee. Betaal geen rekeningen uit de nalatenschap, behalve de uitvaart. Verkoop niets.

Wie zich spullen toe-eigent of zich als erfgenaam gedraagt, kan daarmee zuiver aanvaarden. Dan bent u met uw eigen vermogen aansprakelijk voor alle schulden, ook als die groter zijn dan de bezittingen.

Wilt u toch iets veiligstellen, sla het dan tijdelijk op en houd het niet voor uzelf. Dat is precies het advies van de Rechtspraak.

De keuze die u beschermt

Bij een erfenis met schulden is beneficiair aanvaarden de gewone route. U wordt wel erfgenaam, maar kunt in beginsel geen negatieve nalatenschap erven.

U legt daarvoor een verklaring af bij de griffie van de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene. Dat kost € 165 griffierecht in 2026, één keer voor alle erfgenamen die dezelfde keuze maken.

Is de nalatenschap zeker negatief en wilt u er niets mee te maken hebben, dan kunt u verwerpen. Bedenk dan dat uw kinderen in uw plaats erfgenaam kunnen worden.

De bescherming van beneficiaire aanvaarding is niet automatisch. U moet de nalatenschap daarna volgens de wettelijke regels vereffenen.

De vereffening in stappen

1. Inventariseer. Maak een boedelbeschrijving: alle bezittingen en alle schulden, gewaardeerd op de dag van overlijden.
2. Schrijf de schuldeisers aan per brief of e-mail en vraag om een opgave van de totale schuld. Vraag de Belastingdienst om een overzicht van belastingschulden.
3. Bepaal of de nalatenschap positief of negatief is. Is er niet genoeg voor alle schulden, dan meldt u dat zo snel mogelijk bij de kantonrechter.
4. Leg de boedelbeschrijving ter inzage bij de boedelnotaris, of bij het boedelregister van de rechtbank als er geen boedelnotaris is.
5. Verkoop wat nodig is om de schulden te betalen, en leg vast wat u verkoopt en voor hoeveel.
6. Betaal de schulden in de juiste volgorde. Preferente schuldeisers eerst.
7. Verdeel wat overblijft onder de erfgenamen. Is er niet genoeg, dan maakt u een uitdelingslijst.

De eerste drie maanden

De wet geeft u tijd. De eerste drie maanden na het overlijden zitten schuldeisers in de wachtkamer: zij mogen nog niet vragen dat de schulden worden betaald.

Gebruik die tijd om te verzamelen wat er binnenkomt, de administratie door te nemen en een overzicht van alle schuldeisers te maken.

Begin pas met betalen als het totaaloverzicht compleet is. Dan pas weet u of er genoeg is en welke schuld als eerste aan de beurt is.

Belt in die periode een incassobureau of deurwaarder, dan leest u in Incasso en deurwaarder na een overlijden wat die wel en niet mag.

Eén uitzondering: de uitvaartkosten mag u wel alvast betalen. Let op dat wie opdracht geeft aan de uitvaartverzorger, verantwoordelijk is voor die rekening, ook als de nalatenschap te weinig bevat.

Niet alle schuldeisers zijn gelijk

Bij het betalen geldt een rangorde.

Sommige schuldeisers hebben een bijzondere positie: de preferente schuldeisers. Zij moeten als eerste worden betaald. De Belastingdienst kan zo’n schuldeiser zijn, en ook de uitvaartondernemer is preferent.

Pas wat er na de preferente schuldeisers overblijft, wordt naar verhouding verdeeld over de gewone schuldeisers.

Betaalt u eerst de partij die het hardst aandringt, dan kan een preferente schuldeiser later bij u aankloppen. Bij beneficiaire aanvaarding kan dat betekenen dat u alsnog uit eigen zak betaalt.

Welke schuldeisers in uw situatie voorrang hebben, hangt af van de aard van elke vordering. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als er echt te weinig is

Blijkt na verkoop van alles dat er nog steeds te weinig is om alle schulden te betalen, dan is de nalatenschap negatief. Dat meldt u bij de kantonrechter van de rechtbank in het gebied waar de overledene woonde.

De kantonrechter houdt dan toezicht en kan u aanwijzingen geven, bijvoorbeeld om onbekende schuldeisers op te sporen met een advertentie in de Staatscourant. Die advertentie is gratis.

Is duidelijk dat er zelfs te weinig is om de belastingschulden te betalen, of zijn de uitvaartkosten en de vereffeningskosten samen al meer dan de nalatenschap, dan kunt u de kantonrechter vragen de vereffening op te heffen.

Vereffeningskosten zijn bijvoorbeeld ontruiming, taxatie, opslag, noodzakelijke notariskosten en makelaarskosten. Uw eigen reiskosten en tijd vallen er niet onder.

Wat u vastlegt

Bij een erfenis met schulden is uw administratie uw bescherming.

Bewaar van elke schuldeiser de opgave en de datum. Bewaar van elke verkoop wat u heeft verkocht en tegen welke prijs; een schuldeiser die niet volledig wordt betaald, mag daarnaar vragen.

Bewaar het bewijs van elke betaling. En laat alles via één rekening lopen, zodat het banksaldo altijd gelijk is aan wat uw overzicht zegt.

Zorg bij een ontruiming dat u kunt aantonen dat afgevoerde spullen waardeloos waren: met foto’s, of met een verklaring van een boedelopruimer of taxateur.

Wat er vaak misgaat

Er worden spullen meegenomen voordat de keuze is gemaakt, waarna het gedrag als zuivere aanvaarding geldt.

De eerste rekening die binnenkomt wordt betaald, zonder dat vaststaat of er genoeg is voor alle schuldeisers.

Beneficiair wordt aanvaard, maar de boedelbeschrijving wordt nooit neergelegd en de kantonrechter wordt niet geïnformeerd.

Een schuld wordt over het hoofd gezien omdat er geen opgave is gevraagd bij de Belastingdienst.

De erfgenamen keren alvast iets aan zichzelf uit. Dat mag pas als alle schulden zijn betaald.

Wanneer u hulp inschakelt

De Rechtspraak schrijft dat haar uitleg is bedoeld voor eenvoudige nalatenschappen: geen eigen huis, weinig waardevolle bezittingen, minder dan € 10.000 op de bank.

Had de overledene een onderneming, veel waardevolle bezittingen, een minderjarige erfgenaam, een erfgenaam onder bewind, een onterfd kind, of is er onenigheid, dan wordt het ingewikkelder. Dan raadt de Rechtspraak een juridisch adviseur met kennis van het erfrecht aan, zoals een notaris.

Ook het maken van een uitdelingslijst is ingewikkeld. Loopt u daarop vast, dan is dat het moment om advies te vragen.

Wilt of kunt u de vereffening niet zelf doen, dan kan de rechtbank een vereffenaar benoemen die uw plaats inneemt. Wie dat kan vragen en wat het kost, staat in Vereffenaar laten benoemen door de rechtbank.

Veelgestelde vragen

Erf ik de schulden van mijn ouders?

Alleen als u de erfenis zuiver aanvaardt. Aanvaardt u beneficiair en volgt u de vereffeningsregels, dan betaalt u schulden alleen uit de nalatenschap. Verwerpt u, dan erft u niets, ook geen schulden.

Mag ik de uitvaart betalen uit de nalatenschap?

Ja. Uitvaartkosten zijn een schuld van de nalatenschap en u mag ze alvast betalen. Wie de opdracht geeft, is wel verantwoordelijk voor de rekening.

Wat als ik al een rekening heb betaald?

Betalen uit eigen geld is geen probleem; u kunt dat later declareren. Betalen uit de nalatenschap kan als gedrag van een erfgenaam gelden. Neem bij twijfel advies.

Hoe weet ik of de nalatenschap negatief is?

Pas als de boedelbeschrijving compleet is: alle bezittingen gewaardeerd op de dag van overlijden, en van alle schuldeisers een opgave. Is er dan niet genoeg voor alle schulden, dan meldt u dat bij de kantonrechter.