Per ongeluk zuiver aanvaard: wat nu?

Het gebeurt vaker dan mensen denken. De woning moet leeg, de kinderen nemen de spullen mee, iemand betaalt een rekening. En pas daarna komt de brief van een schuldeiser.

Op dat moment blijkt dat u zuiver heeft aanvaard zonder het te weten. Deze pagina gaat over wat u dan nog kunt doen.

Hoe het gebeurt

Zuivere aanvaarding vraagt geen handtekening. De wet leidt hem af uit gedrag.

Als u zich spullen van de overledene toe-eigent, gaat de wet ervan uit dat u zuiver aanvaardt. Hetzelfde geldt als u zich als erfgenaam gedraagt, zoals schuldeisers betalen met geld uit de nalatenschap.

Sinds 1 september 2016 is de grens scherper. Er is pas sprake van zuivere aanvaarding als u goederen uit de erfenis verkoopt, of ze op een andere manier aan de schuldeisers onttrekt. Dat is de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden.

Beheren, bewaren en de uitvaart regelen vallen daar niet onder. Meenemen en houden, verkopen en verdelen wel.

Eerst vaststellen of het echt zo is

Voordat u naar de kantonrechter stapt, is de vraag of u werkelijk zuiver heeft aanvaard.

Heeft u spullen tijdelijk opgeslagen zonder ze voor uzelf te houden, dan is dat beheer, geen toe-eigening. De Rechtspraak noemt dat uitdrukkelijk als de manier om aanvaarding te voorkomen.

Heeft u de uitvaart betaald, post geopend of contracten opgezegd, dan bent u daarmee in de regel geen erfgenaam geworden.

Heeft u een sieraad gehouden, meubels verdeeld of een rekening betaald uit de nalatenschap, dan is de kans groot dat het wel zo is. In dat geval telt de volgende stap.

Het vangnet van de wet

De wet kent een regeling voor precies deze situatie, in artikel 194a van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.

Wordt u na zuivere aanvaarding bekend met een schuld van de nalatenschap die u niet kende en ook niet behoorde te kennen, dan kunt u de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden. Dat verzoek moet binnen drie maanden na de ontdekking worden gedaan.

Is de nalatenschap al vereffend of verdeeld, dan kunt u de kantonrechter binnen dezelfde termijn vragen om ontheffing. U hoeft de schuld dan niet uit uw eigen vermogen te betalen, voor zover die niet uit de erfenis kan worden voldaan.

De kantonrechter verleent die ontheffing, tenzij u zich zo heeft gedragen dat de schuldeiser erop mocht vertrouwen dat u de schuld zelf zou betalen.

Zo dient u het verzoek in

1. Leg vast wanneer en hoe u van de schuld hoorde. De termijn van drie maanden loopt vanaf de ontdekking, dus die datum moet u kunnen aantonen.
2. Verzamel bewijs dat u de schuld niet kende en niet hoefde te kennen. De administratie die u heeft bekeken, de opgaven die u heeft opgevraagd.
3. Dien een verzoekschrift in bij de kantonrechter van de rechtbank in het gebied waar de overledene woonde.
4. Vraag om machtiging om alsnog beneficiair te aanvaarden, of om ontheffing als de nalatenschap al is verdeeld.
5. Wacht met betalen tot de kantonrechter heeft beslist, en informeer de schuldeiser dat u een verzoek heeft ingediend.
6. Volg na een machtiging de vereffeningsregels, want die gelden dan alsnog.

De grens: niet hoefde te kennen

Het vangnet werkt alleen bij een schuld die u niet kende én niet behoorde te kennen. Dat tweede is de lastige voorwaarde.

Een hypotheek die in de administratie zat, hoorde u te kennen. Een belastingaanslag over een eerder jaar ook, als u de aangiften had kunnen zien.

Een borgstelling voor de onderneming van een vriend, een lening die nergens op papier stond, een schadeclaim die pas na het overlijden ontstaat: dat zijn de schulden waar de regeling voor is bedoeld.

Wie de administratie nooit heeft bekeken, staat zwakker. De kantonrechter kan oordelen dat u de schuld had kunnen kennen.

Of uw situatie onder het vangnet valt, hangt af van wat u wist en kon weten. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat u intussen niet doet

Tot de kantonrechter heeft beslist, is elke handeling met de nalatenschap riskant.

Betaal de nieuwe schuld niet. Betalen kan worden uitgelegd als erkenning dat u hem zelf zou voldoen, en dat is precies de uitzondering waarbij de ontheffing wordt geweigerd.

Verkoop niets meer en verdeel niets meer. Elke verdere onttrekking maakt uw positie zwakker.

Informeer de andere erfgenamen. Zij zitten in dezelfde situatie en kunnen gezamenlijk een verzoek doen.

Wat er vaak misgaat

De termijn van drie maanden wordt gerekend vanaf het overlijden in plaats van vanaf de ontdekking, of andersom, en het verzoek is te laat.

De erfgenaam betaalt de onverwachte schuld eerst gedeeltelijk “om tijd te winnen”, en verspeelt daarmee de ontheffing.

Er wordt geen bewijs bewaard van het moment van ontdekking, zodat de kantonrechter de termijn niet kan vaststellen.

De administratie is nooit bekeken, waardoor niet kan worden volgehouden dat de schuld onbekend hoorde te blijven.

Het verzoek wordt gedaan door één erfgenaam, terwijl de anderen dezelfde positie hebben en hetzelfde risico lopen.

Wanneer u een notaris of advocaat nodig heeft

Dit is een situatie waarin professionele hulp bijna altijd de moeite waard is.

Het verzoekschrift aan de kantonrechter moet binnen een korte termijn en met een goede onderbouwing worden ingediend. Een notaris of erfrechtadvocaat weet wat de kantonrechter wil zien.

Ook de vraag of u werkelijk zuiver heeft aanvaard, is juridisch. Soms blijkt na advies dat beneficiair aanvaarden gewoon nog kan, zonder tussenkomst van de rechter.

Vraag vooraf naar de kosten. Bij een negatieve nalatenschap wilt u niet meer uitgeven dan de schuld waar het om gaat.

Hoe u het voortaan voorkomt

Voor wie nog in de eerste weken zit en dit leest voordat het misgaat: drie gewoontes houden u buiten de zuivere aanvaarding.

Sla spullen op in plaats van ze mee te nemen. Een kist in uw eigen berging met de aantekening “tijdelijk bewaard voor de nalatenschap” is beheer, geen toe-eigening.

Betaal niets uit de nalatenschap, behalve de uitvaart. Schiet u iets voor, doe dat dan van uw eigen rekening en bewaar de bon.

Leg uw keuze vast bij de rechtbank zodra u die heeft gemaakt. Een akte nalatenschap haalt elke discussie over gedrag weg.

Wie beneficiair heeft aanvaard, mag daarna gewoon beheren, verkopen wat nodig is en schulden betalen. De regels van de vereffening zeggen hoe.

Veelgestelde vragen

Heb ik zuiver aanvaard als ik de woning heb leeggehaald?

Spullen tijdelijk opslaan is beheer. Spullen meenemen en houden, of verkopen, is toe-eigenen en kan als zuivere aanvaarding gelden. Het hangt af van wat er met de spullen is gebeurd.

Hoelang heb ik om naar de kantonrechter te gaan?

Drie maanden na de ontdekking van de onverwachte schuld. Leg de datum van ontdekking daarom goed vast.

Wat als de nalatenschap al is verdeeld?

Dan kunt u binnen drie maanden na de ontdekking de kantonrechter om ontheffing vragen. U hoeft de schuld dan niet uit eigen vermogen te betalen, voor zover die niet uit de erfenis kan worden voldaan.

Geldt het vangnet voor elke schuld?

Nee. Alleen voor een schuld die u niet kende en ook niet behoorde te kennen. Een schuld die uit de administratie bleek, valt er meestal buiten.