Wie zijn de erfgenamen als er geen testament is?

De meeste Nederlanders overlijden zonder testament. Voor hen bepaalt de wet wie erft, en die regels zijn strakker dan de meeste families verwachten.

De wet kijkt niet naar wie het dichtst bij iemand stond. Zij kijkt naar familierechtelijke betrekking en naar volgorde.

Eerst controleren of er echt geen testament is

Voordat u de wettelijke regels toepast, moet vaststaan dat er geen testament is.

Dat controleert u bij het Centraal Testamentenregister. Iedere notaris meldt daar elk testament aan, met de naam van de notaris die het bewaart. De inhoud staat er niet in.

De navraag is gratis en kan online of per post. U heeft de akte van overlijden nodig.

Blijkt er wél een testament te zijn, dan gaat dat voor op alles wat hierna volgt.

De vier groepen

Artikel 10 van Boek 4 roept de erfgenamen in deze volgorde.

Groep 1: de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot, samen met de kinderen.

Groep 2: de ouders, samen met de broers en zussen.

Groep 3: de grootouders.

Groep 4: de overgrootouders.

De regel is eenvoudig: is er in een groep ook maar één persoon, dan erft die groep alles. De volgende groepen komen niet aan bod.

Een geregistreerd partner staat gelijk aan een echtgenoot. Een samenwonende partner zonder huwelijk of registratie hoort in geen enkele groep.

Wat “bestaan” betekent

Om te kunnen erven moet iemand bestaan op het moment dat de nalatenschap openvalt.

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het heeft een verrassend gevolg. Een kind dat al is verwekt maar nog niet geboren, wordt in het Nederlandse recht als bestaand aangemerkt en kan dus erven.

Is een erfgenaam eerder overleden, dan bestaat hij niet meer en erft hij niet. Zijn afstammelingen nemen dan zijn plaats in. Dat heet plaatsvervulling.

Alleen mensen die in familierechtelijke betrekking tot de overledene stonden, tellen als bloedverwant. Een geadopteerd kind hoort daar bij; een stiefkind zonder adoptie niet.

Gelijke delen, met twee uitzonderingen

Wie samen tot een nalatenschap wordt geroepen, erft in gelijke delen. Drie kinderen erven dus ieder een derde.

Er zijn twee uitzonderingen, allebei in groep 2.

Een halfbroer of halfzus erft de helft van wat een volle broer, een volle zus of een ouder erft.

Het erfdeel van een ouder is minimaal een kwart. Zou een ouder door het aantal broers en zussen op minder uitkomen, dan wordt zijn deel verhoogd tot een kwart. De andere erfdelen gaan naar verhouding omlaag.

Een voorbeeld per groep

Situatie	Wie erft	Hoeveel
Partner en twee kinderen	Groep 1	Ieder een derde
Alleen twee kinderen	Groep 1	Ieder de helft
Geen partner, geen kinderen; beide ouders en een zus	Groep 2	Ieder een derde
Alleen een moeder en vier broers	Groep 2	Moeder een kwart, broers ieder 3/16
Geen groep 1 of 2, wel een oma	Groep 3	Oma alles

In de eerste rij geldt bovendien de wettelijke verdeling: de partner krijgt alle goederen, de kinderen een vordering.

Welke groep in uw situatie erft, hangt af van wie er nog in leven zijn. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wanneer plaatsvervulling in beeld komt

Is een kind, broer, zus, grootouder of overgrootouder eerder overleden, dan worden zijn afstammelingen bij plaatsvervulling geroepen.

Zij erven samen het deel dat de overledene zelf zou hebben gekregen. Dat heet staaksgewijs: per tak, niet per persoon.

Plaatsvervulling geldt ook als iemand onwaardig is, is onterfd, verwerpt of als zijn erfrecht is vervallen. Verwerpt een kind bijvoorbeeld de erfenis, dan komen zijn eigen kinderen in zijn plaats.

Daar zit een grens aan. Wie de overledene verder dan de zesde graad bestaat, erft niet.

Als er niemand is

Zijn alle vier de groepen leeg, en is er ook via plaatsvervulling niemand tot de zesde graad, dan zijn er geen wettelijke erfgenamen.

De nalatenschap vervalt dan aan de Staat. Voordat het zover komt, wordt onderzocht of er werkelijk niemand is. Dat onderzoek kan lang duren.

Dit is een van de redenen waarom mensen zonder naaste familie een testament maken. Zonder testament beslist niet zij, maar de wet.

Wat er vaak misgaat

Er wordt verdeeld zonder navraag bij het Centraal Testamentenregister, en later blijkt er een testament te zijn.

Een samenwonende partner wordt als erfgenaam behandeld, terwijl hij in geen enkele groep voorkomt.

De halve broer krijgt evenveel als de volle broers, terwijl de wet hem de helft toekent.

Kinderen van een eerder overleden broer worden vergeten, terwijl zij via plaatsvervulling zijn deel erven.

Er wordt aangenomen dat de wet naar de “naaste” kijkt, terwijl de wet naar groepen en graden kijkt.

Wanneer u een notaris nodig heeft

De groepen aflopen kunt u zelf. In drie situaties is een notaris nodig of verstandig.

Als een bank om een verklaring van erfrecht vraagt. Die kan alleen een notaris opstellen, na onderzoek naar de erfgenamen.

Als er erfgenamen in het buitenland zijn, of als de overledene in het buitenland woonde. Dan kan ander recht van toepassing zijn.

Als de familie ver uiteenloopt of onbekend is. Het opsporen van erfgenamen in groep 3 en 4 is werk voor een specialist.

Veelgestelde vragen

Erft mijn partner als we niet getrouwd zijn?

Nee. Samenwoners zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap erven niet van elkaar volgens de wet. Alleen een testament of een verblijvingsbeding regelt dat.

Erven mijn kinderen evenveel?

Ja, kinderen erven in gelijke delen. Is een kind eerder overleden, dan erven zijn kinderen samen zijn deel.

Wat als de overledene alleen nog een tante heeft?

Een tante is een afstammeling van de grootouders en erft via plaatsvervulling in groep 3, als er niemand is in groep 1 en 2. Neven en nichten kunnen op dezelfde manier erven, tot de zesde graad.

Telt een geadopteerd kind mee?

Ja. Door adoptie ontstaat een familierechtelijke betrekking, en het kind erft als eigen kind. Een stiefkind zonder adoptie erft niet volgens de wet.