Erven samenwoners van elkaar zonder testament?

Dit is de pagina die het vaakst te laat wordt gelezen. Wie dertig jaar samenwoonde, gaat ervan uit dat hij erft. De wet ziet dat anders.

Ongehuwd samenwonen is voor het erfrecht hetzelfde als vreemden van elkaar zijn. Alleen wat op papier staat, telt.

Wat de wet zegt

De Rijksoverheid vat het in één zin samen: als u ongehuwd of zonder geregistreerd partnerschap samenwoont, erft u volgens het versterferfrecht niet van elkaar.

De wettelijke groepen erfgenamen kennen alleen de echtgenoot en de geregistreerd partner. Een samenwonende partner zit in geen enkele groep.

Overlijdt uw partner zonder testament, dan erven zijn kinderen. Heeft hij die niet, dan zijn ouders, broers en zussen. U erft niets: niet de helft van het huis, niet het spaargeld, niet de inboedel.

Dat geldt ook als u samen kinderen heeft. Die kinderen erven wel, u niet.

Wat er dan met het huis gebeurt

Het gevolg is het meest zichtbaar bij de woning.

Staat de woning op beide namen, dan blijft uw helft van u. De andere helft gaat naar de erfgenamen van uw partner. U wordt mede-eigenaar met uw schoonfamilie of met de kinderen van uw partner.

Staat de woning alleen op naam van de overledene, dan gaat het hele huis naar zijn erfgenamen. U heeft geen recht om er te blijven wonen.

Voor een gehuwde partner regelt de wet dat anders: die mag de woning zes maanden blijven gebruiken en kan een vruchtgebruik vragen. Voor samenwoners bestaat die bescherming niet.

Drie manieren om het wel te regelen

Samenwoners die van elkaar willen erven, hebben drie instrumenten. Ze werken het best in combinatie.

Een verblijvingsbeding in het samenlevingscontract. Dat zorgt ervoor dat de gemeenschappelijke bezittingen bij het overlijden van de een automatisch naar de ander gaan. Het werkt alleen voor wat gezamenlijk is.

Een testament waarin de partners elkaar tot erfgenaam benoemen. Dat regelt ook de bezittingen die op één naam staan.

Een geregistreerd partnerschap of huwelijk. Daarmee valt u alsnog in groep 1 en geldt de wettelijke verdeling.

Veel samenwoners hebben in het verleden al een verblijvingsbeding opgenomen in hun samenlevingscontract, of in de akte bij de aankoop van de gezamenlijke woning. Zoek dat op.

Of er in uw situatie iets is vastgelegd, blijkt uit het samenlevingscontract, de koopakte en het Centraal Testamentenregister. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

De kinderen en hun legitieme portie

Heeft de overledene kinderen, dan hebben die altijd recht op hun legitieme portie, ook als het testament alles aan de samenwonende partner nalaat.

Dat kan de partner in de problemen brengen als de kinderen meteen willen uitbetalen.

De notaris kan in het testament opnemen dat de kinderen hun legitieme portie pas kunnen opeisen na het overlijden van de partner. Daarvoor is volgens de Rijksoverheid wel een notarieel samenlevingscontract nodig.

Zonder die bepaling is de legitieme portie na zes maanden opeisbaar, en moet de partner soms de woning verkopen om de kinderen te betalen.

De erfbelasting: twee verschillende werelden

Voor de erfbelasting maakt het enorme verschil of u als partner wordt gezien.

Een partner heeft in 2026 een vrijstelling van € 828.035 en betaalt daarboven 10 procent. Iemand zonder erkende relatie heeft een vrijstelling van € 2.769 en betaalt 30 procent.

U telt als partner voor de erfbelasting als u een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting heeft. Daaraan moet ten minste zes maanden vóór het overlijden zijn voldaan. Heeft u geen notarieel contract, dan telt u alsnog als partner als u vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres stond ingeschreven.

Situatie	Vrijstelling 2026	Tarief
Notarieel samenlevingscontract, minstens 6 maanden	€ 828.035	10%
5 jaar op hetzelfde adres, zonder contract	€ 828.035	10%
Samenwonend zonder een van beide	€ 2.769	30%

Een erfenis van € 300.000 kost in de laatste rij ruim € 103.000 aan erfbelasting. In de eerste twee rijen niets.

Wat er vaak misgaat

Partners gaan ervan uit dat zij van elkaar erven omdat zij lang samenwonen.

Er is wel een samenlevingscontract, maar zonder verblijvingsbeding en zonder testament. Het contract regelt dan de relatie, niet de erfenis.

Er is een verblijvingsbeding, maar de woning of het spaargeld staat op één naam en valt daar buiten.

Het samenlevingscontract is onderhands opgesteld in plaats van bij de notaris, waardoor de partnervrijstelling voor de erfbelasting vervalt.

Het testament laat alles aan de partner na, maar zegt niets over de legitieme portie van de kinderen. Die eisen na zes maanden op.

Als het al te laat is

Is uw partner overleden zonder dat er iets was geregeld, dan blijven er weinig mogelijkheden over. Drie dingen kunt u wel nagaan.

Kijk in het samenlevingscontract en de koopakte van de woning naar een verblijvingsbeding. Dat is vaak jaren geleden getekend en vergeten.

Vraag het Centraal Testamentenregister na. Misschien heeft uw partner toch een testament gemaakt.

Bekijk polissen en pensioenen. Een levensverzekering met u als begunstigde en een partnerpensioen vallen buiten de nalatenschap en kunnen wel aan u toekomen.

Voor het overige bent u afhankelijk van de erfgenamen. Zij kunnen u tegemoetkomen, maar de wet verplicht hen tot niets.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Voor samenwoners is de notaris niet een optie maar de enige route.

Een verblijvingsbeding en een testament kunnen alleen bij notariële akte. Ook het samenlevingscontract dat voor de partnervrijstelling nodig is, moet notarieel zijn.

Laat beide regelingen in samenhang opstellen. Laat ze opnieuw bekijken als er kinderen komen, een woning wordt gekocht of een van beiden een onderneming begint.

Vraag vooraf een offerte. De kosten vallen in het niet bij de erfbelasting die u zonder regeling betaalt.

Veelgestelde vragen

Erf ik van mijn partner als we dertig jaar samenwonen?

Niet volgens de wet. Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap erft u alleen als uw partner u in een testament heeft benoemd. Of via een verblijvingsbeding, voor de gezamenlijke bezittingen.

Wat is een verblijvingsbeding?

Een afspraak, meestal in het samenlevingscontract of de koopakte van de woning, dat de gemeenschappelijke bezittingen bij overlijden automatisch naar de andere partner gaan. Het werkt niet voor bezittingen op één naam.

Krijg ik de partnervrijstelling voor de erfbelasting?

Alleen met een notarieel samenlevingscontract met zorgverplichting, gesloten ten minste zes maanden vóór het overlijden. Of als u vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres stond ingeschreven.

Mag ik in het huis blijven wonen?

Niet op grond van de wet. Alleen een testament, een verblijvingsbeding of de medewerking van de erfgenamen kan dat regelen. Gehuwden hebben wel een wettelijk recht van zes maanden.