De vier groepen erfgenamen volgens de wet

Het versterferfrecht werkt als een trap met vier treden. De wet begint bovenaan en daalt pas af als een trede helemaal leeg is.

Wie dat beeld vasthoudt, kan bijna elke erfrechtvraag zonder testament zelf beantwoorden.

De trap in één overzicht

Groep	Wie erft	Wanneer aan de beurt
1	Echtgenoot of geregistreerd partner, met de kinderen	Altijd als eerste
2	Ouders, met broers en zussen	Als groep 1 leeg is
3	Grootouders	Als groep 1 en 2 leeg zijn
4	Overgrootouders	Als groep 1 tot en met 3 leeg zijn

Bij elke groep horen ook de afstammelingen van de genoemde personen, via plaatsvervulling. De kleinkinderen horen dus bij groep 1, de neven en nichten bij groep 2.

De wet noemt dit “uit eigen hoofde” erven: iemand erft omdat hij zelf in de groep zit, niet omdat hij iemands plaats inneemt.

Groep 1: partner en kinderen

Dit is de groep die in verreweg de meeste nalatenschappen erft.

De echtgenoot en de kinderen erven ieder een gelijk deel. Bij een partner en drie kinderen is dat ieder een kwart.

Is er een partner én zijn er kinderen, dan geldt daarbovenop de wettelijke verdeling. De partner krijgt alle goederen; de kinderen krijgen een vordering.

Een echtgenoot die van tafel en bed gescheiden is, hoort niet meer in groep 1. Een echtgenoot die alleen feitelijk apart woont, hoort er nog wel bij.

Zijn er alleen kinderen, dan erven zij alles, in gelijke delen. Is een kind eerder overleden, dan erven zijn kinderen zijn deel.

Groep 2: ouders, broers en zussen

Is er geen partner en zijn er geen kinderen of kleinkinderen, dan komt groep 2 aan de beurt.

Ouders, broers en zussen erven in beginsel in gelijke delen. Twee ouders en twee zussen erven dus ieder een kwart.

Hier gelden de twee uitzonderingen van artikel 11.

Een halfbroer of halfzus erft de helft van wat een volle broer, volle zus of ouder erft.

Een ouder krijgt nooit minder dan een kwart. Komt een ouder door het aantal broers en zussen lager uit, dan wordt zijn deel opgehoogd en gaan de andere delen naar verhouding omlaag.

Groep 2 doorgerekend

Een vrouw overlijdt zonder partner en zonder kinderen. Zij laat haar moeder, een volle broer en een halfzus achter.

Zonder correctie zou de verdeling zijn: moeder en broer ieder één deel, halfzus een half deel. Dat zijn tweeënhalf delen. Moeder en broer krijgen dan ieder 2/5, de halfzus 1/5.

De moeder komt daarmee boven een kwart uit, dus de ophoging is niet nodig.

Laat dezelfde vrouw haar moeder en vijf volle broers achter, dan zou de moeder zonder correctie op 1/6 uitkomen. Dat wordt verhoogd tot 1/4; de vijf broers delen de resterende 3/4, ieder 3/20.

Hoe de verdeling in uw familie uitvalt, hangt af van wie er nog leven. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Groep 3 en 4: grootouders en overgrootouders

Deze groepen komen zelden aan bod, omdat grootouders meestal eerder zijn overleden dan hun kleinkinderen.

Toch zijn ze belangrijk, want via plaatsvervulling horen ook de afstammelingen van grootouders erbij: ooms, tantes, neven en nichten.

Overlijdt iemand zonder partner, kinderen, ouders, broers of zussen, dan erven de grootouders. Zijn die er niet meer, dan hun afstammelingen. Zo kan een achterneef erfgenaam worden.

De grens ligt bij de zesde graad. Wie de overledene verder dan de zesde graad bestaat, erft niet, ook niet via plaatsvervulling.

Graden tellen

De graad is het aantal geboorten tussen twee personen. Ouder en kind zijn eerste graad. Broers en zussen zijn tweede graad, via de gezamenlijke ouder.

Een oom of tante is derde graad. Een neef of nicht als kind van een broer of zus is ook derde graad. Een achterneef is vijfde of zesde graad, afhankelijk van de lijn.

De zesde graad is dus ver, maar niet onbeperkt. Een achterachterneef valt erbuiten.

Bij twijfel tekent u de stamboom uit en telt u de stappen. Dat is precies wat een notaris ook doet.

Wat er vaak misgaat

Groep 2 wordt aangesproken terwijl er nog een kleinkind in leven is. Dat kleinkind hoort bij groep 1 en erft alles.

De halfzus krijgt hetzelfde als de volle broers. De wet geeft haar de helft.

Een ouder krijgt minder dan een kwart omdat niemand de ophogingsregel kent.

Een tante wordt overgeslagen omdat “die niet in de groepen staat”, terwijl zij via plaatsvervulling in groep 3 hoort.

Een neef in de zevende graad wordt als erfgenaam aangeschreven, terwijl de wet bij de zesde graad ophoudt.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij groep 1 met een partner en kinderen is de situatie meestal overzichtelijk. Een verklaring van erfrecht is dan vooral nodig omdat de bank erom vraagt.

Bij groep 2 wordt een notaris waardevoller. Halfbroers, ophoging voor ouders en plaatsvervulling voor neven leiden snel tot rekenfouten.

Bij groep 3 en 4 is een notaris eigenlijk onmisbaar. Erfgenamen opsporen tot de zesde graad vraagt onderzoek in registers dat u zelf niet kunt doen.

Vraag vooraf een offerte en spreek af wat het onderzoek omvat. Erfgenamenonderzoek kan omvangrijk zijn.

Veelgestelde vragen

Erft een gescheiden partner nog?

Nee. Na een echtscheiding is iemand geen echtgenoot meer en valt hij buiten groep 1. Ook een echtgenoot die van tafel en bed gescheiden is, erft niet.

Erven de ouders als er kinderen zijn?

Nee. Zijn er kinderen of kleinkinderen, dan is groep 1 niet leeg en komt groep 2 niet aan bod. Ouders erven alleen als er geen partner en geen afstammelingen zijn.

Hoeveel erft een halfbroer?

De helft van wat een volle broer, een volle zus of een ouder erft. Zijn er alleen halfbroers en halfzussen, dan erven zij onderling wel in gelijke delen.

Tot welke graad erft familie?

Tot en met de zesde graad. Wie de overledene verder dan de zesde graad bestaat, erft niet, ook niet via plaatsvervulling.