Legitieme portie berekenen en opeisen

De legitieme portie is de reden dat een kind in Nederland nooit helemaal met lege handen kan komen te staan. Het is een minimumrecht, en het werkt anders dan de meeste mensen denken.

Het geeft geen recht op spullen, geen recht op een plek aan tafel, en het komt niet vanzelf. U moet erom vragen.

Voor wie de legitieme portie is

Legitimarissen zijn de afstammelingen van de overledene die door de wet als erfgenaam zouden worden geroepen. Dat zijn de kinderen, en bij plaatsvervulling de kleinkinderen.

Een echtgenoot heeft geen legitieme portie. Ouders, broers en zussen ook niet.

Een kind dat de nalatenschap verwerpt, verliest zijn recht op de legitieme portie. Tenzij het bij die verwerping meteen verklaart dat het zijn legitieme portie wél wil ontvangen.

Hoe groot de legitieme portie is

De legitieme portie van een kind is de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden berekend. Die waarde wordt eerst gedeeld door het aantal personen in de eerste groep: de echtgenoot en de kinderen.

Kort gezegd: de helft van het wettelijke erfdeel.

Afstammelingen van een eerder overleden kind tellen samen als één kind. Zij kunnen ieder alleen voor hun eigen deel opkomen.

Het wordt berekend in geld. Een legitimaris heeft geen recht op een bepaald goed, alleen op een bedrag.

Waarover wordt gerekend

De legitieme porties worden berekend over de waarde van de goederen van de nalatenschap, vermeerderd met bepaalde giften en verminderd met bepaalde schulden.

Dat betekent dat giften die de overledene bij leven heeft gedaan, kunnen meetellen. Iemand kan zijn kinderen dus niet buitenspel zetten door alles vóór zijn dood weg te schenken.

Giften worden gewaardeerd naar het moment waarop zij zijn gedaan. Giften waarvan de overledene zelf het genot heeft gehouden, worden gewaardeerd naar de waarde direct na zijn overlijden.

Wat een legitimaris zelf al krachtens erfrecht krijgt, gaat van zijn legitieme portie af.

Een rekenvoorbeeld

Een vrouw overlijdt. Zij laat een echtgenoot en twee kinderen achter en heeft een van de kinderen onterfd. Haar nalatenschap is € 200.000. Twee jaar eerder schonk zij € 40.000 aan een goed doel.

Stap	Bedrag
Waarde van de nalatenschap	€ 200.000
Bij: giften die meetellen	€ 40.000
Legitimaire massa	€ 240.000
Gedeeld door 3 personen in groep 1	€ 80.000
Legitieme portie, de helft	€ 40.000

Het onterfde kind kan € 40.000 opeisen. Het andere kind erft gewoon zijn erfdeel en heeft de legitieme portie niet nodig.

Of de gift van € 40.000 werkelijk meetelt, hangt af van de aard en het moment ervan. Dat is precies het onderdeel waarbij een notaris of erfrechtadvocaat nodig is.

Wanneer u het kunt opeisen

De vordering is niet opeisbaar voordat zes maanden zijn verstreken na het overlijden.

Is de nalatenschap verdeeld volgens de wettelijke verdeling, dan duurt het langer. De legitieme portie is dan pas opeisbaar als de langstlevende echtgenoot overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt. Een onterfd kind moet dan net zo lang wachten als de andere kinderen.

Een testament kan bepalen dat de legitieme portie pas opeisbaar is na het overlijden van de langstlevende partner, ook zonder wettelijke verdeling.

Of de legitieme portie in uw situatie nu of pas later opeisbaar is, hangt af van het testament en de gezinssituatie. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

De termijn van vijf jaar

De mogelijkheid om aanspraak te maken op de legitieme portie kan vervallen. Dat gebeurt als de legitimaris niet binnen een redelijke termijn verklaart dat hij zijn legitieme portie wil ontvangen. Die termijn kan een belanghebbende hem stellen.

In elk geval vervalt het recht uiterlijk vijf jaar na het overlijden.

Dat is een harde grens. Wie na vijf jaar nog niets heeft laten weten, is zijn aanspraak kwijt.

Doe de verklaring daarom schriftelijk, aangetekend, aan de erfgenamen of de executeur. Bewaar het bewijs van verzending.

Rente en verjaring

Vanaf de dag waarop aanspraak op de legitieme portie is gemaakt, kan de vordering groeien. Zij wordt verhoogd met de wettelijke rente, voor zover die hoger is dan zes procent.

Is de wettelijke rente zes procent of lager, dan groeit de vordering niet. Controleer het actuele percentage bij de Rijksoverheid.

Dat is een reden om niet te lang te wachten met opeisen zodra de vordering opeisbaar is.

Wat er vaak misgaat

Een onterfd kind wacht af of iemand contact opneemt, en de termijn van vijf jaar verstrijkt.

Er wordt gerekend met de helft van de nalatenschap in plaats van de helft van het erfdeel.

Giften uit de laatste jaren worden niet meegenomen, terwijl zij de legitimaire massa kunnen verhogen.

Een kind verwerpt de erfenis uit boosheid en vergeet daarbij te verklaren dat het zijn legitieme portie wil. Daarmee verliest het alles.

Een kind eist bij het eerste overlijden op, terwijl de wettelijke verdeling geldt en de vordering pas bij het tweede overlijden opeisbaar is.

Wanneer u een notaris of advocaat nodig heeft

De legitieme portie is bijna altijd een geschil, omdat er een onterving aan vooraf is gegaan. Drie momenten vragen om hulp.

Bij de berekening van de legitimaire massa, vooral als er giften zijn gedaan. Welke giften meetellen en tegen welke waarde is specialistenwerk.

Bij het inzagerecht. Een legitimaris heeft recht op informatie over de nalatenschap om zijn aanspraak te kunnen berekenen. Erfgenamen geven die niet altijd vrijwillig.

Bij de verklaring en de termijn. Een verkeerd geadresseerde of te late verklaring kan het hele recht laten vervallen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel is de legitieme portie?

De helft van het wettelijke erfdeel. Bij een echtgenoot en twee kinderen is het erfdeel een derde, en de legitieme portie dus een zesde van de legitimaire massa.

Heeft een partner een legitieme portie?

Nee. Alleen afstammelingen zijn legitimaris. Een echtgenoot heeft wel andere wettelijke rechten, zoals het voortgezet gebruik van de woning en een vruchtgebruik als dat voor zijn verzorging nodig is.

Moet ik de legitieme portie zelf opeisen?

Ja. U moet verklaren dat u uw legitieme portie wilt ontvangen, uiterlijk vijf jaar na het overlijden. Zonder die verklaring vervalt het recht.

Krijg ik spullen of geld?

Geld. De legitieme portie is een geldvordering. U heeft geen recht op een bepaald voorwerp uit de nalatenschap.