Kindsdeel: wat is het en wanneer wordt het opeisbaar?

“Mijn kindsdeel” is een uitdrukking die iedereen kent en die twee verschillende dingen kan betekenen. Dat verklaart veel misverstanden aan de keukentafel.

Deze pagina houdt ze uit elkaar en legt uit wanneer een kind zijn deel werkelijk in handen krijgt.

Twee betekenissen

In de wet komt het woord kindsdeel niet voor. In de praktijk wordt het voor twee zaken gebruikt.

Het wettelijke erfdeel van een kind: het deel dat een kind erft als er geen testament is. Bij een partner en twee kinderen is dat een derde.

De legitieme portie: het minimum waarop een kind ook bij onterving recht heeft. Dat is de helft van het wettelijke erfdeel.

Zegt iemand “ik eis mijn kindsdeel op”, dan bedoelt hij meestal het eerste, maar juridisch kan hij vaak alleen het tweede.

Het kindsdeel als vordering

Laat de overledene een echtgenoot en kinderen achter, dan geldt de wettelijke verdeling van artikel 13.

De partner krijgt alle goederen. Ieder kind verkrijgt als erfgenaam een geldvordering op de partner, overeenkomend met de waarde van zijn erfdeel.

Het kind is dus wel erfgenaam, maar krijgt geen spullen en geen geld. Het krijgt een recht op geld, later.

Dat recht is een echte schuld van de partner. Overlijdt de partner, dan gaat de vordering vóór alles af van diens nalatenschap.

Wanneer het opeisbaar wordt

De wet noemt drie momenten waarop het kind zijn vordering kan opeisen.

Als de partner overlijdt. Dit is verreweg het meest voorkomende moment.

Als de partner failliet wordt verklaard.

Als op de partner de schuldsanering van toepassing wordt verklaard.

Een testament kan daar gevallen aan toevoegen. Veel testamenten noemen hertrouwen zonder huwelijkse voorwaarden, of opname in een verpleeghuis. Staat zo’n bepaling er niet in, dan geldt zij niet.

Rente over het kindsdeel

De vordering wordt verhoogd met een percentage dat gelijk is aan de wettelijke rente, voor zover die hoger is dan zes procent.

Is de wettelijke rente zes procent of lager, dan groeit de vordering niet. Controleer het actuele percentage bij de Rijksoverheid.

De overledene kan in een testament een andere rente hebben bepaald. Ook partner en kind samen kunnen een rente afspreken, en dat heeft gevolgen voor de erfbelasting.

Bij een rente wordt alleen over de hoofdsom gerekend, niet over de rente van eerdere jaren. Dat is enkelvoudige rente, tenzij een testament samengestelde rente voorschrijft.

Een rekenvoorbeeld

Een vader overlijdt. Zijn nalatenschap is na aftrek van schulden € 240.000. Hij laat zijn vrouw en twee kinderen achter.

Erfgenaam	Erfdeel	Vorm
Moeder	€ 80.000	Alle goederen, € 240.000
Kind 1	€ 80.000	Vordering op moeder
Kind 2	€ 80.000	Vordering op moeder

De moeder heeft € 240.000 in handen en een schuld van € 160.000 aan haar kinderen.

Overlijdt zij twintig jaar later met een vermogen van € 300.000, dan gaat eerst de schuld van € 160.000 naar de kinderen. Over de resterende € 140.000 erven zij opnieuw, nu als erfgenaam van hun moeder.

Hoe dat in uw familie uitpakt, hangt af van de rente en van wat er is vastgelegd. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Erfbelasting over een deel dat u nog niet heeft

Dit is het onderdeel dat het vaakst tot verbazing leidt.

Het kind moet erfbelasting betalen over zijn vordering, ook al krijgt het geld pas later. Omdat het kind moet wachten, schiet de langstlevende ouder die belasting voor. Dat bedrag gaat af van de vordering.

Zonder afgesproken rente wordt de vordering voor de erfbelasting lager gewaardeerd. De partner heeft namelijk een voordeel door het uitstel, en dat voordeel wordt van de vordering afgetrokken.

Bij het tweede overlijden betalen de kinderen opnieuw erfbelasting, maar dan over wat zij erven ná aftrek van hun vordering.

Vastleggen is het halve werk

De vordering van de kinderen is een schuld die soms tientallen jaren blijft bestaan. Zonder papier verdwijnt zij uit beeld.

Leg per kind vast hoe hoog de vordering is, per welke datum, en welke rente geldt. Zet de berekening erbij.

Laat de partner en de kinderen tekenen, en bewaar het stuk bij de aangifte erfbelasting.

Komen partner en kinderen er over de hoogte niet uit, dan stelt de kantonrechter die op verzoek vast. Is er bij de vaststelling gedwaald over de waarde? Is een kind daardoor voor meer dan een kwart benadeeld, dan kan de kantonrechter de vaststelling wijzigen.

Wat er vaak misgaat

Een kind eist bij het eerste overlijden zijn deel op, terwijl dat pas opeisbaar is bij het tweede.

De hoogte van de vordering wordt niet vastgelegd. Bij het tweede overlijden beginnen de discussies.

De erfbelasting over de vordering wordt vergeten in de aangifte, omdat het kind “toch niets heeft gekregen”.

De partner betaalt een kind alvast uit zonder dat als aflossing vast te leggen, en de Belastingdienst ziet een schenking.

Er wordt aangenomen dat het kindsdeel en de legitieme portie hetzelfde zijn.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij het vastleggen van de vorderingen, als de familie dat niet zelf doet. Een notariële vaststelling houdt stand bij het tweede overlijden.

Bij een testament dat extra opeisingsgronden noemt, omdat de uitleg daarvan nauw luistert.

Bij hertrouwen van de langstlevende ouder. De wet geeft de kinderen dan wilsrechten, en het inroepen daarvan gaat via de notaris.

Bij onenigheid over de hoogte. Voordat u naar de kantonrechter stapt, is een notariële berekening vaak genoeg om het gesprek te beslechten.

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn kindsdeel direct na het overlijden opeisen?

Bij de wettelijke verdeling niet. De vordering is pas opeisbaar bij het overlijden, faillissement of de schuldsanering van de langstlevende ouder, of in de gevallen die een testament noemt.

Hoeveel is mijn kindsdeel?

Bij een partner en kinderen erft ieder een gelijk deel. Bij een partner en twee kinderen is het kindsdeel dus een derde van de nalatenschap na aftrek van schulden.

Krijg ik rente over mijn kindsdeel?

Alleen als de wettelijke rente hoger is dan zes procent, en dan alleen het deel daarboven. Een testament of een afspraak tussen ouder en kind kan een andere rente bepalen.

Moet ik erfbelasting betalen over mijn kindsdeel?

Ja, over de vordering, ook al krijgt u het geld nog niet. De langstlevende ouder schiet die belasting meestal voor en het bedrag gaat af van uw vordering.