Onterven: kan het, en wat blijft er over voor het kind?

Onterven is toegestaan. Iedereen mag in zijn testament bepalen dat een kind of een partner niets erft.

Wat de wet niet toestaat, is dat een kind daardoor helemaal niets ontvangt. Dat verschil, tussen niets erven en niets ontvangen, is de kern van deze pagina.

Wat onterven juridisch is

Onterven gebeurt bij testament. Zonder testament erft iedereen die de wet aanwijst; een mondelinge wens of een brief verandert daar niets aan.

Een onterfd kind is geen erfgenaam. Het heeft geen zeggenschap over de afwikkeling, hoeft niet mee te tekenen en is niet aansprakelijk voor schulden.

Wat het kind wél heeft, is een geldvordering: de legitieme portie. Die bedraagt de helft van de waarde van het wettelijke erfdeel.

Een onterfd kind is dus een schuldeiser van de nalatenschap geworden, geen mede-eigenaar.

Wat een onterfd kind nog krijgt

De legitieme portie is de helft van wat het kind zonder testament zou hebben geërfd.

Gezin	Wettelijk erfdeel per kind	Legitieme portie
Partner en 1 kind	1/2	1/4
Partner en 2 kinderen	1/3	1/6
Partner en 3 kinderen	1/4	1/8
Geen partner, 2 kinderen	1/2	1/4

De breuk wordt toegepast op de legitimaire massa: de nalatenschap, vermeerderd met bepaalde giften en verminderd met bepaalde schulden.

Het kind moet er zelf aanspraak op maken, uiterlijk vijf jaar na het overlijden. De vordering is niet opeisbaar in de eerste zes maanden.

Wat het kind niet meer heeft

Onterving neemt meer weg dan de helft van het geld.

Het kind heeft geen recht op spullen. De legitieme portie is een bedrag, geen aandeel in de boedel. Een sieraad of de ouderlijke woning zijn er niet mee op te eisen.

Het kind heeft geen zeggenschap. Erfgenamen beslissen samen over de afwikkeling; een onterfd kind praat niet mee.

Het kind heeft wel recht op informatie, voor zover nodig om de legitieme portie te berekenen. Dat recht moet het soms afdwingen.

Als er een langstlevende partner is

Geldt de wettelijke verdeling, dan moet het onterfde kind wachten. Zijn legitieme portie is pas opeisbaar als de partner overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt.

Een testament kan hetzelfde bepalen zonder wettelijke verdeling: de legitieme portie is dan pas opeisbaar na het overlijden van de partner.

Het onterfde kind wacht dan even lang als de niet-onterfde kinderen. Het verschil is de hoogte: de helft.

Dat is de constructie waarmee ouders een kind kunnen onterven zonder dat de langstlevende partner daar iets van merkt.

Kan een partner worden onterfd

Ja. Een echtgenoot heeft geen legitieme portie en kan volledig worden onterfd.

De wet geeft de partner wel andere rechten, die een testament niet kan wegnemen.

Het recht om de woning en de inboedel nog zes maanden te blijven gebruiken onder dezelfde voorwaarden als daarvoor.

Het recht om vruchtgebruik te vragen van de woning en de inboedel. Dat geldt als de partner daar door het testament geen of niet enig rechthebbende op is.

Het recht om vruchtgebruik te vragen van andere goederen, voor zover de partner dat voor zijn verzorging nodig heeft.

Voor het vruchtgebruik van de woning geldt een termijn van zes maanden na het overlijden om er aanspraak op te maken. Voor andere goederen is dat een jaar.

Of deze rechten in uw situatie spelen, hangt af van wat er in het testament staat. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Onterven zonder het woord te gebruiken

Een testament hoeft het woord “onterven” niet te bevatten om hetzelfde effect te hebben.

Wijst iemand alle andere kinderen aan als erfgenaam en noemt hij één kind niet, dan is dat kind onterfd.

Benoemt iemand een ander tot enig erfgenaam, dan zijn alle kinderen onterfd.

Ook een legaat van een klein bedrag “ter vervanging van het erfdeel” komt in de praktijk vaak neer op een onterving. Het kind kan dan alsnog de legitieme portie opeisen, waarbij het legaat in mindering komt.

Wat er vaak misgaat

Een onterfd kind gaat ervan uit dat het niets kan doen, en laat de termijn van vijf jaar verstrijken.

Erfgenamen weigeren informatie te geven, waardoor het kind zijn legitieme portie niet kan berekenen. Dat recht op informatie bestaat wel degelijk.

Een onterfd kind verwerpt “de erfenis” en verliest daarmee zijn legitieme portie, omdat het niet tegelijk verklaarde die wel te willen.

Giften uit de laatste jaren blijven buiten de berekening, terwijl zij de legitimaire massa verhogen.

Er wordt gedacht dat een partner niet onterfd kan worden.

Wanneer u een notaris of advocaat nodig heeft

Onterving leidt bijna altijd tot een geschil. Drie situaties vragen om professionele hulp.

Bent u onterfd en wilt u uw legitieme portie? Laat de berekening maken door een notaris of een erfrechtadvocaat. Laat de verklaring op tijd en aan de juiste partij versturen.

Bent u erfgenaam en meldt zich een onterfd kind: laat de legitimaire massa berekenen voordat u uitkeert, en houd het bedrag apart.

Bent u partner en onterfd: roep binnen zes maanden het vruchtgebruik van de woning in als u daar wilt blijven wonen.

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn kind volledig onterven?

U kunt uw kind uitsluiten als erfgenaam, maar het houdt recht op de legitieme portie: de helft van zijn wettelijke erfdeel, in geld. Volledig onterven in de zin van niets ontvangen is niet mogelijk.

Kan ik mijn echtgenoot onterven?

Ja, een echtgenoot heeft geen legitieme portie. Hij houdt wel wettelijke rechten: zes maanden voortgezet gebruik van de woning en inboedel, en zo nodig een vruchtgebruik.

Moet een onterfd kind meewerken aan de afwikkeling?

Nee. Een onterfd kind is geen erfgenaam en hoeft niets te tekenen. Het heeft alleen een geldvordering en recht op de informatie die nodig is om die te berekenen.

Hoelang kan een onterfd kind zijn legitieme portie opeisen?

Uiterlijk vijf jaar na het overlijden. Een belanghebbende kan het kind ook een kortere, redelijke termijn stellen om te verklaren of het zijn legitieme portie wil.