Ruzie over de erfenis: hoe komt u eruit?

Ruzie over een erfenis gaat zelden over geld alleen. Het gaat over wie altijd al werd voorgetrokken, over wie moeder verzorgde en wie niet, over een kast die meer betekent dan zijn waarde. Toch moet de nalatenschap verdeeld worden. De wet en de praktijk kennen daarvoor een oplopende reeks uitwegen.

Waar het meestal over gaat

Notaris.nl noemt de vaste patronen. Een erfgenaam die weigert mee te werken aan de verdeling, of een niet-erkend kind dat een deel opeist. Of wantrouwen, omdat erfgenamen denken dat er iets uit de nalatenschap is verdwenen.

Daar komen in de praktijk andere geschillen bij. Over de waarde van het huis, over wie mag blijven wonen, over schenkingen die een ouder bij leven deed. Over de rol van de executeur, en over spullen met een emotionele waarde.

Herken het patroon, want elk patroon heeft een eigen oplossing. Een waardegeschil vraagt een taxateur, een vertrouwensgeschil vraagt inzage, een spullengeschil vraagt een verdeelmethode.

De uitwegen, van licht naar zwaar

Uitweg	Voor welk geschil	Wat het kost
Familieveiling of loting	De inboedel	Vrijwel niets
Bemiddeling door de notaris	Onenigheid over de verdeling, wantrouwen	Uren van de notaris
Mediation	Verstoorde verhoudingen, meerdere geschilpunten	Uren van de mediator, vaak gedeeld
Bindend advies	De waarde van een goed, meestal het huis	Een taxatie of een deskundige
Verdeling door de rechter	Als niets anders werkt	Advocaat, griffierecht, maanden tot jaren

Familieveiling. Notaris.nl noemt dit een eenvoudige, goedkope en vaak prettige oplossing voor de inboedel: iedere erfgenaam trekt een lootje, bijvoorbeeld bij de notaris. Wie meer waarde kreeg, verrekent dat. Meer methoden staan op de pagina over de inboedel verdelen zonder ruzie.

Bemiddeling door de notaris. De notaris probeert met alle erfgenamen overeenstemming te bereiken. Lukt dat niet, dan zet hij de geschilpunten op papier. Dat helpt in een eventuele rechtszaak, omdat dan vaststaat waar het wél en niet over gaat.

Mediation. Erfgenamen zoeken samen met een mediator naar een oplossing. Voorwaarde is dat zij nog met elkaar praten en samen om de tafel willen. De uitkomst is bindend. Een mediator in het notariaat vindt u via de Vereniging voor Mediators in het Notariaat. Notaris.nl wijst erop dat dit een gang naar de rechter, een advocaat en het verlies van invloed op de verdeling bespaart.

Bindend advies. Handig als het geschil over één waarde gaat. Een onafhankelijke makelaar of taxateur adviseert over de waarde van het huis, en de erfgenamen spreken vooraf af dat zij zich daaraan houden.

De rechter. Kiest u ervoor de rechter de erfenis te laten verdelen, dan hebben de erfgenamen geen invloed meer op de verdeling. Notaris.nl noemt het een ingrijpende oplossing die veel tijd en geld kost; een advocaat is verplicht.

Wat de rechter doet

De Rechtspraak beschrijft de uitgebreide procedure: dagvaarding, reactie van de gedaagde, rolzitting, een schriftelijke ronde, zitting, vonnis, en daarna mogelijk hoger beroep. Zij duurt minimaal drie maanden. U betaalt griffierecht en de kosten van een advocaat.

Bij spoed is er het kort geding. Daarin geeft de rechter na de zitting meestal binnen twee weken uitspraak. Dat kan alleen over wat geen uitstel duldt, bijvoorbeeld een woning die moet worden verkocht voordat de hypotheek opeist.

De rechter kan de verdeling vaststellen, een goed aan één erfgenaam toedelen tegen vergoeding, of de verkoop bevelen. Hij kan ook een vereffenaar benoemen als de erfgenamen de nalatenschap onbeheerd laten of als schuldeisers in gevaar komen.

Wat u zelf kunt doen voordat het escaleert

Veel ruzies ontstaan door informatie die ontbreekt. Wie de administratie beheert, deelt haar met iedereen, ongevraagd en regelmatig. Een boedelbeschrijving met bankafschriften erbij neemt het meeste wantrouwen weg.

Maak onderscheid tussen het geschil en de persoon. “Ik wil weten wat er van de rekening af is” is een vraag; “er is gestolen” is een beschuldiging. De eerste is te beantwoorden.

Leg elke afspraak schriftelijk vast en laat iedereen tekenen, ook als het maar over de kast gaat. Wat is vastgelegd, komt niet terug.

Schakel hulp in zodra een gesprek twee keer is vastgelopen. Niet na een jaar. Hoe langer het duurt, hoe duurder en hoe minder er te redden is.

Welke uitweg bij uw situatie past en wie daarbij kan helpen, hangt af van waar het geschil over gaat. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als er een executeur is

Een executeur beheert de nalatenschap en betaalt de schulden; verdelen doet hij alleen als het testament hem dat opdraagt. Erfgenamen die ruzie hebben met de executeur, hebben recht op inlichtingen en kunnen de kantonrechter vragen hem om gewichtige redenen te ontslaan.

Vaak lost inzage het probleem op. Vraag de executeur om de boedelbeschrijving en een tussentijds overzicht. Weigert hij, dan is dat een grond voor de kantonrechter.

Wat het kost, en wie het betaalt

Bemiddeling en mediation zijn kosten die de erfgenamen meestal samen dragen, omdat zij de afwikkeling dienen. Spreek dat vooraf af.

Een eigen advocaat is voor de erfgenaam zelf, tenzij de rechter anders beslist. Wie een procedure verliest, kan in de kosten van de ander worden veroordeeld.

Wie een laag inkomen heeft, kan via de Raad voor Rechtsbijstand een advocaat of mediator krijgen tegen een eigen bijdrage. Het Juridisch Loket geeft gratis eerste advies.

Wat er vaak misgaat

Het geschil wordt maandenlang genegeerd, en de woning staat intussen leeg terwijl de kosten doorlopen.

Er wordt meteen een advocaat ingeschakeld voor een geschil dat met een taxatie of een gesprek bij de notaris was opgelost.

Wie de administratie beheert, deelt niets, en het wantrouwen groeit vanzelf.

Afspraken worden mondeling gemaakt en later anders herinnerd.

Iedereen wil “gelijk” en niemand wil “eruit zijn”, tot de nalatenschap is opgegaan aan kosten.

Veelgestelde vragen

Wat kan ik doen als een erfgenaam niet meewerkt aan de verdeling?

Eerst bemiddeling door de notaris of mediation. Werkt dat niet, dan kan de rechter de verdeling vaststellen. Daarvoor is een advocaat nodig.

Hoe lang duurt een procedure bij de rechter?

De uitgebreide procedure duurt volgens de Rechtspraak minimaal drie maanden, vaak langer. Een kort geding bij spoed geeft meestal binnen twee weken na de zitting uitspraak.

Is mediation bindend?

Ja. De oplossing die erfgenamen met een mediator bereiken en vastleggen, is bindend. Voorwaarde is dat iedereen wil meedoen.

Wie betaalt de mediator of de advocaat?

De mediator meestal de erfgenamen samen, omdat zij de afwikkeling dient. Een eigen advocaat betaalt de erfgenaam zelf, tenzij de rechter anders beslist.