Uitsluitingsclausule: erfenis buiten de gemeenschap houden

Wie een erfenis krijgt en getrouwd is, krijgt soms de vraag van een broer of zus: “staat er een uitsluitingsclausule in?” De vraag is terecht. Zonder die clausule kan een erfenis bij een scheiding voor de helft naar de ex gaan. Met die clausule niet. Maar alleen als de erfgenaam er iets mee doet.

Wat de clausule doet

Notaris.nl omschrijft het zo: een uitsluitingsclausule is een voorwaarde in een testament of bij een schenking. Wie nalaat of schenkt, bepaalt dat de erfenis of de gift niet in de gemeenschap van goederen van de ontvanger valt.

Het gevolg: gaat het huwelijk van de erfgenaam stuk, dan hoeft hij het geërfde niet te delen met zijn ex. Het blijft van hem alleen.

De clausule beschermt niet tegen schuldeisers van de erfgenaam zelf. Zij regelt alleen de verhouding tussen de echtgenoten.

Waarom hij minder vaak nodig is dan vroeger

Sinds 1 januari 2018 trouwen mensen in Nederland in een beperkte gemeenschap van goederen. Erfenissen en schenkingen vallen daar van rechtswege buiten, ook zonder clausule.

Voor oudere huwelijken ligt het anders.

Situatie van de erfgenaam	Valt de erfenis in de gemeenschap?	Clausule nodig?
Getrouwd vóór 2018 in algehele gemeenschap, geen huwelijkse voorwaarden	Ja	Ja
Getrouwd vanaf 2018 zonder huwelijkse voorwaarden	Nee, beperkte gemeenschap	Niet voor de wet, wel als extra zekerheid
Huwelijkse voorwaarden met koude uitsluiting	Nee	Nee
Huwelijkse voorwaarden met een verrekenbeding	Hangt van de voorwaarden af	Vaak wel
Samenwonend zonder contract	Nee, er is geen gemeenschap	Nee

Testamenten van vóór 2018 bevatten de clausule bijna standaard. Nieuwe testamenten vaak ook, omdat de erflater niet weet hoe zijn kinderen straks getrouwd zijn.

Harde en zachte variant

Er zijn twee vormen, en het verschil telt bij een overlijden van de erfgenaam zelf.

Bij een harde uitsluitingsclausule blijft de erfenis altijd buiten de gemeenschap, ook als het huwelijk eindigt door overlijden. De weduwe of weduwnaar van de erfgenaam deelt er dan niet in mee via de gemeenschap.

Bij een zachte clausule geldt de uitsluiting alleen bij scheiding. Eindigt het huwelijk door overlijden, dan valt de erfenis alsnog in de gemeenschap en erft de partner er de helft van via het huwelijksvermogensrecht.

Welke vorm het testament kiest, staat in de tekst. “Uitsluitend bij echtscheiding” wijst op de zachte variant.

Waarom apart houden het halve werk is

Een clausule op papier is één ding. Aantonen wat er van de erfenis is geworden, is het andere.

Wordt het geërfde geld op de gezamenlijke rekening gestort en uitgegeven aan vakanties en de keuken, dan is bij een scheiding lastig te bewijzen wat nog “de erfenis” is. Wie er een aparte rekening voor opent en de bankafschriften bewaart, kan het wel aantonen.

Is het geërfde geld in de gezamenlijke woning gestoken, dan ontstaat een vergoedingsrecht: de erfgenaam heeft dan een vordering op de gemeenschap. Ook dat vraagt bewijs: de datum van de storting, het bedrag en de herkomst.

Bewaar daarom de akte van verdeling of het bewijs van uitkering, en zet het geld apart. Het is een halve dag werk dat jaren later het verschil kan maken.

Of er in het testament van uw naaste een uitsluitingsclausule staat en wat u bij de uitkering moet vastleggen, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

In een codicil

Voor de spullen die in een codicil mogen worden nagelaten, kan de erflater zelf bepalen dat zij buiten een huwelijksgemeenschap vallen (artikel 4:97 onder b). Het gaat om kleren, sieraden, bepaalde inboedelzaken en boeken. Dat is de enige uitsluitingsclausule die zonder notaris kan worden gemaakt.

Voor geld, een woning of de hele erfenis moet de clausule in een testament staan.

Wat het praktisch betekent

Voor wie afwikkelt: vermeld bij de uitkering van elk erfdeel dat het onder de uitsluitingsclausule valt, en geef elke erfgenaam een kopie van die bepaling. Dat kost niets en bewijst later veel.

Voor de erfgenaam: zet de erfenis op een eigen rekening, niet op de en/of-rekening. Koopt u er iets van, bewaar dan de betaalbewijzen.

Voor de erfgenaam die vóór 2018 in algehele gemeenschap trouwde: zonder clausule is de erfenis gemeenschappelijk geworden op de dag van overlijden. Dat is niet meer terug te draaien, behalve door huwelijkse voorwaarden voor de toekomst.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij twijfel of de clausule hard of zacht is. Bij een erfgenaam met huwelijkse voorwaarden waarin een verrekenbeding staat. En als u zelf een testament of huwelijkse voorwaarden wilt aanpassen naar aanleiding van wat u hier leest.

Wat er vaak misgaat

Het geërfde geld gaat op de gezamenlijke rekening, en bij een scheiding is niets meer aan te tonen.

Erfgenamen denken dat de clausule ook tegen schuldeisers beschermt.

Een zachte clausule wordt voor een harde aangezien, en bij het overlijden van de erfgenaam verwacht de familie dat de erfenis buiten de nalatenschap blijft.

Niemand geeft de erfgenamen een kopie van de clausule, en jaren later weet niemand meer dat zij bestond.

Een erfgenaam die vóór 2018 in algehele gemeenschap trouwde, denkt dat de wet van 2018 ook voor hem geldt.

Veelgestelde vragen

Wat is een uitsluitingsclausule?

Een bepaling in een testament of bij een schenking dat de erfenis of gift niet in de huwelijksgemeenschap van de ontvanger valt. Bij een scheiding hoeft de erfenis dan niet te worden gedeeld.

Is de clausule nog nodig sinds 2018?

Voor huwelijken vanaf 1 januari 2018 vallen erfenissen al buiten de beperkte gemeenschap. Voor oudere huwelijken in algehele gemeenschap is de clausule nog steeds nodig.

Wat moet ik doen als er een clausule in het testament staat?

Het geërfde apart houden op een eigen rekening en de bewijzen bewaren. Alleen dan kunt u bij een scheiding aantonen wat van de erfenis is overgebleven.

Beschermt de clausule tegen schuldeisers?

Nee. Zij regelt alleen de verhouding tussen echtgenoten. Schuldeisers van de erfgenaam kunnen zich op het geërfde verhalen.