Soorten testamenten en wat ze regelen

“Wat voor testament had hij?” is een vraag die nabestaanden vaak stellen, en het antwoord is bijna altijd: een combinatie. De wet kent geen kant-en-klare testamenten met een naam. Zij kent bouwstenen.

Wie de bouwstenen kent, kan elk testament lezen, hoe het ook heet.

Wat een testament juridisch is

De wet noemt het een uiterste wilsbeschikking: een eenzijdige rechtshandeling waarbij iemand een beschikking maakt die pas werkt na zijn overlijden.

Drie eigenschappen volgen daaruit.

Het is eenzijdig. Niemand hoeft ermee in te stemmen, ook de erfgenamen niet.

Het is herroepelijk. De erflater kan het steeds eenzijdig herroepen of vervangen. Het laatste testament geldt.

Het is persoonlijk. Alleen de erflater zelf kan het maken of herroepen. Een gevolmachtigde of een partner kan dat niet namens hem.

De vorm: altijd via de notaris

Een testament kan alleen worden gemaakt bij een notariële akte, of bij een onderhandse akte die aan een notaris in bewaring wordt gegeven.

Een brief in de la, een e-mail of een handgeschreven verklaring is dus geen testament, hoe duidelijk de wens ook is.

De notaris meldt elk testament aan bij het Centraal Testamentenregister. Daar kunt u na een overlijden gratis navragen of er een testament is en bij welke notaris het ligt.

De enige uitzondering is het codicil. Dat is een geheel met de hand geschreven, gedagtekend en ondertekend stuk, waarin iemand zonder notaris kleding, lijfsieraden, bepaalde inboedelzaken en boeken kan toewijzen. Meer kan er niet in.

De zes bouwstenen

Bijna elk testament bestaat uit een combinatie van deze onderdelen.

Bouwsteen	Wat het regelt
Erfstelling	Wie erfgenaam is en voor welk deel
Onterving	Wie juist geen erfgenaam is
Legaat	Een bepaald goed of bedrag voor een bepaalde persoon
Executeursbenoeming	Wie de nalatenschap afwikkelt
Bewind	Wie het erfdeel van iemand beheert, bijvoorbeeld een minderjarige
Uitsluitingsclausule	De erfenis valt niet in een huwelijksgemeenschap

Daar komen aanvullende bepalingen bij. Een rente over de vorderingen van kinderen, extra momenten waarop die opeisbaar worden, de benoeming van een voogd. En een regeling voor wat er gebeurt als een erfgenaam eerder overlijdt.

De namen die u tegenkomt

In de praktijk krijgen combinaties een naam. Dit zijn de meest voorkomende.

Het langstlevende testament bevestigt of verfijnt de wettelijke verdeling. De partner krijgt alles, de kinderen een vordering. Vaak worden extra opeisingsgronden toegevoegd, zoals hertrouwen of opname in een verpleeghuis.

Het vruchtgebruiktestament geeft de partner het vruchtgebruik en de kinderen de blote eigendom. De partner mag gebruiken en genieten, maar de eigendom ligt al bij de kinderen.

Het tweetrapstestament wijst een eerste erfgenaam aan, meestal de partner. Wat daarvan overblijft bij diens overlijden, gaat naar een tweede erfgenaam, meestal de kinderen.

Het combinatietestament legt meerdere varianten naast elkaar en laat de langstlevende na het overlijden kiezen welke het beste past.

Welke variant in uw situatie geldt, staat in de akte zelf. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Waar de keuze meestal over gaat

De verschillende vormen dienen hetzelfde doel: de partner verzorgd achterlaten zonder de kinderen te benadelen. Ze verschillen in wie de zeggenschap heeft.

Bij de wettelijke verdeling heeft de partner alle zeggenschap. Hij kan verkopen, schenken en opmaken. De kinderen hebben alleen een vordering.

Bij vruchtgebruik hebben de kinderen de eigendom. De partner mag gebruiken, maar verkopen kan alleen met hun medewerking of met een verteringsbevoegdheid in het testament.

Bij een tweetrapsmaking is de partner eigenaar, maar wat hij overhoudt is al bestemd. De kinderen erven bij het tweede overlijden rechtstreeks van de eerste overledene.

Die verschillen werken door in de erfbelasting bij beide overlijdens. Dat is de reden dat notarissen de varianten doorrekenen voordat zij er een adviseren.

Wat het testament niet kan

Een testament is machtig, maar heeft grenzen.

Het kan de legitieme portie van kinderen niet wegnemen. Een onterfd kind houdt recht op de helft van zijn wettelijke erfdeel, in geld.

Het kan de andere wettelijke rechten van de partner niet wegnemen: zes maanden voortgezet gebruik van de woning, en zo nodig een vruchtgebruik.

Het kan geen pensioen of levensverzekering verdelen. Die vallen buiten de nalatenschap en volgen de begunstiging in de polis of het reglement.

Het kan niet mondeling worden aangevuld. Wat de overledene later nog “wilde”, telt niet, tenzij het in een nieuw testament of een codicil staat.

Wat er vaak misgaat

Een oud testament wordt gevonden en toegepast, terwijl er later een nieuwer is gemaakt dat het eerste herroept.

Het testament wordt door de familie zelf uitgelegd. De formuleringen zijn juridisch en de uitleg luistert nauw.

Een handgeschreven wens wordt als testament behandeld, terwijl alleen een codicil zonder notaris geldig is, en dan alleen voor kleding, sieraden, inboedel en boeken.

Een levensverzekering wordt bij de nalatenschap opgeteld, terwijl de begunstiging in de polis voorgaat.

Niemand vraagt het Centraal Testamentenregister na, en het testament komt pas boven water als de verdeling al is gemaakt.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij het maken van een testament is de notaris verplicht. Bij het afwikkelen ervan is hij bijna altijd nodig.

De uitleg van het testament. Wat er staat en wat het betekent, zijn twee verschillende dingen.

De verklaring van erfrecht, waarin de notaris na onderzoek vastlegt wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is.

De keuze bij een combinatietestament. Die moet vaak binnen een termijn worden gemaakt en heeft fiscale gevolgen.

Vraag vooraf een offerte. De kosten van de afwikkeling zijn een schuld van de nalatenschap.

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf een testament schrijven?

Nee, behalve een codicil. Een testament wordt gemaakt bij notariële akte of bij een onderhandse akte die bij een notaris in bewaring wordt gegeven. Een codicil kan alleen kleding, sieraden, inboedel en boeken toewijzen.

Welk testament geldt als er meerdere zijn?

Het laatste. Een testament kan steeds worden herroepen, en een nieuw testament vervangt in de regel het vorige. Het Centraal Testamentenregister toont welke testamenten zijn gemaakt.

Wat is het verschil tussen een langstlevende testament en de wettelijke verdeling?

De wettelijke verdeling geldt ook zonder testament. Een langstlevende testament bevestigt die verdeling en voegt er vaak bepalingen aan toe, zoals extra momenten waarop de kinderen hun vordering kunnen opeisen.

Kan een testament een levensverzekering verdelen?

Nee. Een levensverzekering valt buiten de nalatenschap en gaat naar de begunstigde die in de polis staat. Hetzelfde geldt voor een partnerpensioen.