Boedelbeschrijving maken: stappen en voorbeeld

Een boedelbeschrijving maken klinkt als boekhouden. In de praktijk is het vooral een kwestie van volgorde: eerst verzamelen, dan opschrijven, dan pas waarderen.

Wie het andersom doet, blijft cijfers bijstellen en raakt het overzicht kwijt.

Wat er op de lijst hoort

De boedelbeschrijving bestaat uit twee kolommen: bezittingen en schulden.

Aan de bezittingenkant staan bank- en spaartegoeden, beleggingen, een woning, een auto, polissen van levensverzekeringen en waardevolle spullen. Ook vorderingen tellen mee: uitgeleend geld, een nabetaling, een teruggaaf die nog komt.

Aan de schuldenkant staan de hypotheek, leningen, openstaande rekeningen, belastingaanslagen en de uitvaartkosten.

De Rechtspraak schrijft dat de hele inboedel niet beschreven hoeft te worden, omdat meubels en kastinhoud meestal geen verkoopwaarde hebben. Alleen echt waardevolle zaken komen apart op de lijst: zaken die u voor meer dan € 200 kunt verkopen.

Stap voor stap

1. Verzamel de administratie. Papieren ordners, de mailbox en de bankafschriften van minstens het laatste jaar. In de terugkerende afschrijvingen ziet u contracten die nergens anders zijn vastgelegd.
2. Schrijf de bezittingen op. Per regel: wat het is, waar het staat, en welk bewijsstuk u ervoor heeft. Een rekeningnummer, een polisnummer, een kentekennummer.
3. Vraag de schulden op. Schrijf schuldeisers per brief of e-mail aan met de vraag wat de totale schuld is. De Belastingdienst kan een overzicht van belastingschulden sturen.
4. Waardeer alles op de dag van overlijden. De woning op de WOZ-waarde, de rest op de marktwaarde, beurseffecten op de koers van de werkdag ervoor.
5. Bereken het saldo. Bezittingen min schulden. Nu weet u of de nalatenschap positief is.
6. Leg de lijst vast en verspreid hem. Iedere erfgenaam werkt vanaf dat moment met dezelfde cijfers.

Een voorbeeld van een regel

Elke regel op de lijst beantwoordt drie vragen: wat is het, wat is het waard, en waar blijkt dat uit.

Onderdeel	Waarde	Bron van de waarde
Betaalrekening	€ 4.820	Saldo-opgave bank per overlijdensdatum
Woning	€ 312.000	WOZ-beschikking jaar van overlijden
Personenauto	€ 6.500	Twee inruilopgaven van dealers
Hypotheek	€ 148.000	Restschuldopgave hypotheekverstrekker
Uitvaartkosten	€ 7.900	Nota uitvaartonderneming

Die derde kolom is het belangrijkste deel van de tabel. Zonder bron is een getal een mening. En een mening houdt geen stand bij de Belastingdienst of bij een erfgenaam die het er niet mee eens is.

Onderhands of notarieel

Een boedelbeschrijving mag onderhands zijn: door de erfgenamen zelf opgesteld en ondertekend. Dat is de meest voorkomende vorm en voor de meeste nalatenschappen voldoende.

Een notariële boedelbeschrijving wordt door een notaris opgemaakt. Dat is nodig als de kantonrechter dat bepaalt, bijvoorbeeld wanneer een van de erfgenamen minderjarig is of onder bewind staat.

Is de nalatenschap beneficiair aanvaard, dan moet de lijst worden neergelegd bij de boedelnotaris. Is die er niet, dan bij de griffie van de rechtbank.

De Rechtspraak verstrekt geen gewaarmerkte afschriften van boedelbeschrijvingen. Bewaar daarom zelf een ondertekend exemplaar.

Wat u nodig heeft voor u begint

Drie dingen kosten tijd, en die vraagt u het beste meteen aan.

Toegang tot het bankdossier. Zonder papieren afschriften en zonder digitale toegang ziet u de afschrijvingen niet. Vraag bij de bank na wat daarvoor nodig is; dat duurt vaak weken.

Een opgave van de Belastingdienst. U kunt schriftelijk om een overzicht van belastingschulden vragen bij Belastingdienst/LIC, Postbus 100, 6400 AC Heerlen.

Een uittreksel uit het Centraal Testamentenregister. Daarmee weet u of er een testament is en welke notaris het bewaart. Dat uittreksel is gratis.

Welke stukken in uw situatie nodig zijn, hangt af van wat er loopt. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u nodig is. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

De valkuil van de eerste schatting

De grootste fout zit niet in het rekenen, maar in het invullen van een getal dat u nog niet heeft.

Een hypotheekrestant van “ongeveer anderhalve ton” wordt in het gesprek met de familie een feit. Twee maanden later blijkt het bedrag anders te zijn, en dan is de verdeling al besproken.

Laat een regel liever leeg dan dat u hem invult met een schatting. Zet erachter van wie u het definitieve getal verwacht en wanneer.

Zo ziet iedereen wat er nog ontbreekt, en niemand rekent met cijfers die nog kunnen schuiven.

Bewijs bewaren

Bij elke regel hoort een bewijsstuk, en dat bewijsstuk bewaart u.

Voor bankrekeningen is dat een saldo-opgave per overlijdensdatum. Vraag die expliciet aan; een gewoon afschrift van die maand is niet hetzelfde.

Voor de woning is dat de WOZ-beschikking. Voor een auto twee schriftelijke opgaven. Voor waardevolle spullen een taxatierapport of een foto met een verkoopvergelijking.

Deze stukken heeft u later nodig bij de aangifte erfbelasting en bij vragen van de Belastingdienst. Scan ze meteen en bewaar ze bij de lijst.

Wat er vaak misgaat

De inboedel wordt tot in detail beschreven, terwijl de grens van € 200 het werk had gehalveerd.

Schulden worden geschat in plaats van opgevraagd, waardoor het saldo achteraf tegenvalt.

De waarde wordt genomen op de dag dat iemand de lijst maakt, niet op de dag van overlijden.

Er wordt één exemplaar gemaakt dat bij één erfgenaam blijft liggen. De anderen werken met wat ze hebben gehoord, en dat verschilt.

Iemand vult vast bedragen in “voor het overzicht”, en die voorlopige bedragen worden nooit meer gecorrigeerd.

Als u er niet uitkomt

Bij een onderneming, veel waardevolle bezittingen, een onterfd kind of onenigheid tussen erfgenamen wordt het ingewikkelder dan een lijstje.

De Rechtspraak adviseert in die gevallen een juridisch adviseur met kennis van het erfrecht, zoals een notaris.

Dat hoeft geen volledige opdracht te zijn. Veel notarissen kijken tegen een vooraf afgesproken tarief mee met een lijst die u zelf heeft gemaakt.

Vraag altijd vooraf een offerte. Notaristarieven verschillen en zijn niet wettelijk vastgelegd.

Wie de lijst maakt en wie meekijkt

Een boedelbeschrijving die door één persoon wordt gemaakt en door niemand wordt gecontroleerd, levert later vaak discussie op.

Spreek daarom aan het begin twee dingen af. Wie stelt de lijst op, en wie kijkt mee voordat hij definitief wordt.

De opsteller is meestal degene die dicht bij de administratie zit. Dat is een praktische keuze, geen benoeming: de erfgenamen blijven samen verantwoordelijk.

Laat de conceptlijst rondgaan met de vraag of iemand iets mist. Erfgenamen weten vaak dingen die niet in de administratie staan, zoals een uitgeleend bedrag of een polis van jaren terug.

Zet bij elke ronde de datum en de versie erbij. Zo weet iedereen naar welke lijst wordt verwezen als er later vragen komen.

Is er een executeur, dan beheert die de nalatenschap en stelt hij de lijst op. Hij moet erfgenamen alle gewenste inlichtingen geven over de uitoefening van zijn taak, dus u mag altijd vragen hoe hij aan een bedrag komt.

Veelgestelde vragen

Moet ik alle huisraad opschrijven?

Nee. Alleen zaken die u voor meer dan € 200 kunt verkopen horen apart op de lijst. De rest mag als één post “inboedel” worden opgenomen.

Wie ondertekent de boedelbeschrijving?

Bij een onderhandse lijst tekenen de erfgenamen die hem opstellen. Is er een minderjarige erfgenaam, dan levert de wettelijk vertegenwoordiger een ondertekende lijst in bij de griffie van de rechtbank.

Mag ik de lijst later nog aanpassen?

Ja, en dat gebeurt vaak. Komt er een polis of een schuld boven water, dan voegt u die toe en noteert u de datum van de wijziging. Meld een aanpassing aan alle erfgenamen.

Heb ik een boedelbeschrijving nodig voor de aangifte erfbelasting?

De Belastingdienst vraagt niet om het document zelf, maar wel om precies deze cijfers. Wie de lijst goed heeft, vult de aangifte in een middag in.

Hoelang doe ik erover?

Reken op twee tot vier maanden voordat de lijst compleet is. Het wachten zit vooral in de opgaven van derden: banken, verzekeraars en de Belastingdienst hebben elk hun eigen doorlooptijd. Begin daarom met de aanvragen en vul de rest in terwijl u wacht.