Alle schulden van een overledene in kaart brengen

De schuldenkant van een nalatenschap wordt vaker onderschat dan de bezittingenkant. Bezittingen laten zich zien; schulden komen pas binnen als iemand een rekening stuurt.

Daarom werkt hier niet afwachten, maar navragen.

Wat een schuld van de nalatenschap is

De wet rekent meer tot de schulden dan alleen wat er openstond op de dag van overlijden.

Er zijn de gewone schulden van de overledene: de hypotheek, leningen, openstaande rekeningen, belastingaanslagen.

En er zijn kosten die pas ná het overlijden ontstaan en die toch bij de nalatenschap horen. De Rechtspraak noemt onder meer de uitvaartkosten, de kosten van een verklaring van erfrecht, de kosten van ontruiming van de woning en taxatiekosten.

Is iets een schuld van de nalatenschap, dan mag het geld van de nalatenschap worden gebruikt om die schuld te betalen. Dat verschil bepaalt of u iets uit de erfenis of uit eigen zak betaalt.

Begin met de wachttijd

De eerste drie maanden na het overlijden mogen schuldeisers niet vragen dat de schulden worden betaald.

Die periode is bedoeld om te verzamelen: wat komt er binnen aan rekeningen, wat staat er in de administratie, wie zijn de schuldeisers.

Gebruik die tijd. Begin pas met betalen als u een totaaloverzicht heeft. Pas dan weet u of er genoeg is en welke schuld als eerste aan de beurt is.

Eén uitzondering: de uitvaartkosten mag u wel alvast betalen.

Zo vraagt u ze op

1. Loop de bankafschriften van het laatste jaar door. Automatische afschrijvingen wijzen naar lopende contracten en aflossingen.
2. Verzamel de post, op papier en digitaal. Er blijft vaak nog weken post binnenkomen die verplichtingen laat zien.
3. Schrijf elke bekende schuldeiser aan per brief of e-mail, met de vraag om een opgave van de totale schuld per datum van overlijden.
4. Vraag de Belastingdienst om een overzicht. Dat kan schriftelijk bij Belastingdienst/LIC, Postbus 100, 6400 AC Heerlen. Dan hoeft u de belastingschulden niet zelf te reconstrueren.
5. Zet alles in één lijst met bedrag, schuldeiser en datum van de opgave.
6. Vergelijk met de bezittingen. Nu weet u of de nalatenschap positief of negatief is.

De schuldeisers die het vaakst voorkomen

Sommige partijen komen in bijna elke nalatenschap terug.

De Belastingdienst, voor de inkomstenbelasting over het lopende jaar en voor oudere aanslagen.

De gemeente, voor gemeentelijke belastingen en heffingen.

De woningcorporatie of verhuurder, voor huur die doorloopt tot de opzegtermijn is verstreken.

Creditcardmaatschappijen en aanbieders van gespreid betalen, die niet altijd op een afschrift zichtbaar zijn.

Zorgaanbieders en het CAK, voor eigen bijdragen die pas achteraf worden gefactureerd.

Welke partijen in uw situatie een rekening kunnen sturen, hangt af van wat er liep. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Voorkom dat schulden oplopen

Terwijl u inventariseert, lopen sommige kosten gewoon door.

Zeg lopende contracten en abonnementen zo snel mogelijk op: internet, televisie, telefoon, maar ook de huur. Elke maand vertraging is een maand extra schuld.

Woonde de overledene in een verpleeghuis, dan is het leeghalen van de kamer meestal het meest dringend, omdat de kosten daar snel oplopen.

Zorg er bij het ontruimen voor dat u kunt aantonen dat de afgevoerde inboedel waardeloos was. Dat kan met een verklaring van iemand van het verpleeghuis, een betrouwbare boedelopruimer of een taxateur. Foto’s maken helpt ook.

Meer schulden dan bezittingen

Blijkt uit het overzicht dat er niet genoeg is om alle schulden te betalen, dan is de nalatenschap negatief.

Dat moet u zo snel mogelijk melden bij de kantonrechter. U schrijft daarvoor naar de rechtbank in het gebied waar de overledene woonde.

De kantonrechter houdt toezicht op de vereffening van negatieve nalatenschappen en kan u aanwijzingen geven. Die aanwijzingen bent u verplicht op te volgen.

Een aanwijzing kan bijvoorbeeld zijn dat u onbekende schuldeisers moet proberen op te sporen met een advertentie in de Staatscourant. Zo’n advertentie is gratis.

Niet alle schuldeisers zijn gelijk

Bij het betalen geldt een volgorde, en die volgorde is geen kwestie van smaak.

Sommige schuldeisers hebben een bijzondere positie: de preferente schuldeisers. Zij moeten als eerste worden betaald. De Belastingdienst kan zo’n schuldeiser zijn, en ook de uitvaartondernemer.

Betaalt u eerst de partij die het hardst aandringt, dan kan een preferente schuldeiser later bij u aankloppen. Bij beneficiaire aanvaarding kan dat betekenen dat u alsnog uit eigen zak betaalt.

Is er niet genoeg voor alle schulden, dan maakt u een uitdelingslijst. Daarin staat hoeveel geld er is en welk percentage iedere schuldeiser krijgt.

Wat er vaak misgaat

Er wordt betaald op volgorde van binnenkomst, in plaats van op volgorde van rangorde.

Schulden worden geschat in plaats van opgevraagd, waardoor het saldo achteraf niet klopt.

De opzegging van contracten blijft liggen, zodat de schuld maand na maand groeit.

De uitvaartkosten worden privé betaald zonder dat wordt vastgelegd dat het een schuld van de nalatenschap is.

Er wordt aangenomen dat schulden met het overlijden vervallen. Dat is niet zo: ze gaan over op de erfgenamen, tenzij de erfenis beneficiair is aanvaard of verworpen.

Wat u vastlegt

Bewaar van elke schuld drie dingen: de opgave, de datum van die opgave en het bewijs van betaling.

Bij de verkoop van spullen legt u vast wat u heeft verkocht en tegen welke prijs. Een schuldeiser die niet zijn hele vordering krijgt, mag vragen om dat aan te tonen.

Uw eigen kosten, zoals reiskosten of de tijd die u erin heeft gestoken, kunt u niet ten laste van de nalatenschap brengen.

Die administratie is later ook uw bewijs dat u de vereffeningsregels heeft gevolgd. Dat is precies wat u beschermt tegen aansprakelijkheid.

De brief aan een schuldeiser

De meeste organisaties reageren pas als u het goed vraagt. Een korte, complete brief scheelt een ronde heen en weer.

Zet er vijf dingen in.

De naam en geboortedatum van de overledene, plus het klant- of dossiernummer als u dat heeft.

De datum van overlijden, en de mededeling dat u de nalatenschap afwikkelt.

De vraag om een opgave van de totale schuld per datum van overlijden, inclusief rente en kosten.

Het verzoek om verdere incasso op te schorten tot het overzicht compleet is.

Uw eigen adres als correspondentieadres, zodat de post niet naar het oude adres blijft gaan.

Voeg een kopie van de akte van overlijden bij. Vraag niet per telefoon om een opgave: u wilt iets op papier waarmee u later kunt aantonen waarop u zich heeft gebaseerd.

De Rechtspraak stelt een voorbeeldbrief beschikbaar in de richtlijnen voor vereffening van nalatenschappen.

Veelgestelde vragen

Moet ik schulden betalen uit eigen geld?

Niet als u de erfenis beneficiair heeft aanvaard en de vereffeningsregels volgt. Heeft u zuiver aanvaard, dan bent u wel aansprakelijk, ook als de schulden hoger zijn dan de bezittingen.

Hoe vraag ik een overzicht van belastingschulden op?

Schriftelijk bij Belastingdienst/LIC, Postbus 100, 6400 AC Heerlen. U krijgt dan een overzicht en hoeft de belastingschulden niet zelf in kaart te brengen.

Wat als er later nog een schuld opduikt?

Kende u een schuld niet en hoefde u die ook niet te kennen, dan is er een uitweg. Binnen drie maanden na de ontdekking kunt u de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te aanvaarden.

Zijn de uitvaartkosten een schuld van de nalatenschap?

Ja, en u mag ze alvast betalen voordat het overzicht compleet is. Let wel op wie opdracht geeft aan de uitvaartverzorger. Die is verantwoordelijk voor de rekening, ook als er te weinig geld in de nalatenschap zit.

Mag ik alvast een rekening betalen?

Alleen de uitvaartkosten. Voor de rest geldt: wacht tot u het totaaloverzicht heeft. Pas dan weet u of er genoeg geld is en welke schuldeiser voorrang heeft. Wie eerder betaalt, kan bij een negatieve nalatenschap in de problemen komen.