Kunst, sieraden en verzamelingen waarderen

Kunst, sieraden en verzamelingen zijn de posten waar de grootste verrassingen in zitten. Soms naar boven, vaker naar beneden.

Dat komt doordat er bijna nooit een prijs op staat en er zelden een recente taxatie ligt.

De regel van de Belastingdienst

De Belastingdienst gaat uit van de marktwaarde. Dat is de hoogste prijs die u op het moment van overlijden voor het object zou kunnen krijgen.

Voor een kunstobject staat dat er letterlijk. Ga uit van de marktwaarde: de hoogste prijs die u op het moment van overlijden voor het object kunt krijgen.

Voor sieraden en verzamelingen geldt dezelfde maatstaf.

Let op de peildatum. Het gaat om de waarde op het moment van overlijden, niet om wat een stuk twee jaar later opbrengt op een veiling.

Waarom een verzameling apart staat

De wet rekent verzamelingen uitdrukkelijk niet tot de inboedel.

Inboedel is huisraad plus de stoffering en meubilering van een woning. Boekerijen en verzamelingen van voorwerpen van kunst, wetenschap of geschiedkundige aard vallen daar buiten.

Dat heeft twee praktische gevolgen.

Een verzameling hoort apart op de boedelbeschrijving, ook als de losse onderdelen onder de grens van € 200 blijven. Bij een verzameling telt het geheel.

En een testament dat “de inboedel” aan iemand toewijst, wijst de verzameling niet toe. Dat verschil leidt tot misverstanden binnen families.

Hoe u aan een waarde komt

1. Inventariseer voordat er iets weggaat. Foto’s van elk stuk, en bij sieraden ook van de keurtekens.
2. Zoek de papieren erbij. Een aankoopnota, een eerder taxatierapport, een certificaat of een polis met een getaxeerde waarde.
3. Zoek vergelijkbare verkopen op. Veilinghuizen publiceren gerealiseerde prijzen, en die zeggen meer dan vraagprijzen.
4. Laat het taxeren als er een reëel bedrag in zit. Een taxateur met kennis van het specifieke gebied, niet een algemene inboedeltaxateur.
5. Waardeer op de dag van overlijden en noteer die datum in het rapport.
6. Bewaar rapport en foto’s bij de boedelbeschrijving.

Welke taxateur u nodig heeft

Kennis van het vakgebied bepaalt of een taxatie iets waard is.

Voor sieraden en horloges heeft u een gediplomeerd juwelier of edelsteenkundige nodig. Gewicht, karaat en keurtekens bepalen de bodemwaarde; merk en model de rest.

Voor schilderijen en beeldende kunst een taxateur met kennis van de periode of de kunstenaar. Herkomst en documentatie wegen zwaar mee.

Voor munten, postzegels en boeken een specialist, omdat staat en oplage het verschil maken tussen een tientje en een fors bedrag.

Vraag altijd waarvoor de taxatie bedoeld is. Een taxatie voor een verzekering gaat uit van vervangingswaarde en valt daardoor hoger uit dan de marktwaarde die de Belastingdienst vraagt.

Welke stukken in uw situatie een taxatie verdienen, hangt af van wat er is. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Drie soorten waarde

Bij hetzelfde voorwerp circuleren vaak drie verschillende bedragen. Dat verklaart veel misverstanden.

Soort waarde	Wat het betekent	Waarvoor
Verzekerde waarde	Kosten om iets te vervangen	Polis
Marktwaarde	Hoogste prijs die u nu zou krijgen	Erfbelasting
Executiewaarde	Opbrengst bij snelle verkoop	Gedwongen verkoop

De verzekerde waarde is bijna altijd het hoogst. Wie die in de aangifte erfbelasting zet, betaalt te veel.

De marktwaarde is wat telt. Voor de verdeling onderling mag u een andere maatstaf kiezen, maar leg dan vast welke.

Sieraden in de praktijk

Sieraden zijn de categorie waar emotie en waarde het verst uiteenlopen.

Begin bij de materiaalwaarde. Goud en zilver hebben een dagkoers, en die vormt de bodem. Een juwelier kan gewicht en gehalte bepalen.

Daarbovenop komt de meerwaarde van merk, ontwerp of edelstenen. Bij een bekend merk met doosje en papieren kan die meerwaarde groot zijn.

Bij sieraden zonder merk of documentatie is de materiaalwaarde vaak het enige wat overblijft. Dat valt bijna altijd tegen.

Fotografeer elk sieraad apart en noteer de keurtekens. Bij een verdeling later voorkomt dat de discussie over welk stuk precies bedoeld werd.

Wat er vaak misgaat

De verzekerde waarde uit de polis wordt overgenomen in de aangifte, waardoor er te veel erfbelasting wordt betaald.

Een verzameling wordt onder “inboedel” geschaard, terwijl die er wettelijk buiten valt.

Stukken worden verdeeld voordat ze zijn gewaardeerd. Achteraf blijkt de ene erfgenaam veel meer te hebben gekregen dan de andere.

Er wordt getaxeerd door iemand die het gebied niet kent, waardoor het rapport bij een geschil geen gewicht heeft.

Een stuk wordt verkocht aan een opkoper die aan de deur komt, zonder dat er een tweede opgave is gevraagd.

Als erfgenamen het niet eens worden

Bij kunst en sieraden loopt het sneller vast dan bij geld, omdat twee mensen hetzelfde voorwerp willen.

Laat in dat geval taxeren door één taxateur die iedereen aanvaardt, en spreek vooraf af dat het rapport leidend is.

Wil één erfgenaam een stuk overnemen, dan vergoedt hij de anderen naar de getaxeerde waarde. Dat heet overbedeling tegen vergoeding van de overwaarde, en het is een van de verdelingsvormen die de wet noemt.

Komt u er samen niet uit, dan kan de rechter de wijze van verdeling gelasten of de verdeling zelf vaststellen.

Houd er één regel bij: wie opzettelijk goederen verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt, verbeurt zijn aandeel in die goederen aan de andere erfgenamen. Een sieraad dat “al jaren bij mij lag” kan zo volledig worden verloren.

Bijzondere gevallen

Drie categorieën vragen extra aandacht, omdat er meer bij komt kijken dan waarde alleen.

Kunst van nog levende kunstenaars kan beperkingen kennen op verkoop of tentoonstelling. Kijk of er afspraken zijn vastgelegd bij aankoop.

Voorwerpen met een onduidelijke herkomst vragen om onderzoek voordat u ze aanbiedt. Veilinghuizen vragen tegenwoordig naar de herkomstgeschiedenis.

Beschermd cultuurbezit mag niet zonder meer worden verkocht of uitgevoerd. Bij twijfel over een oud of zeldzaam object is navraag verstandig voordat u iets afspreekt.

Neem de tijd voor deze vragen. Een verkoop terugdraaien is veel lastiger dan een paar weken wachten.

Wat een taxatierapport moet bevatten

Niet elk rapport is bruikbaar. Een taxatie die later wordt betwist, kost u meer dan hij opleverde.

Controleer of deze zes onderdelen erin staan.

Een omschrijving van het voorwerp: maker, periode, materiaal, afmetingen en staat.

De peildatum van de waardering. Voor de erfbelasting moet dat de dag van overlijden zijn.

Het soort waarde dat is bepaald: marktwaarde, vervangingswaarde of executiewaarde.

De onderbouwing: met welke vergelijkbare verkopen is gerekend.

Foto’s van het voorwerp, inclusief signaturen of keurtekens.

De naam, functie en handtekening van de taxateur, met vermelding van zijn specialisme.

Ontbreekt de peildatum of het soort waarde, vraag dan om aanvulling. Dat zijn precies de twee punten waarop een rapport later onbruikbaar blijkt.

Veelgestelde vragen

Moet ik sieraden laten taxeren?

Niet altijd. Bij eenvoudige sieraden volstaat de materiaalwaarde, die een juwelier snel kan bepalen. Bij merkstukken, edelstenen of antieke sieraden is een taxatie door een specialist verstandig.

Welke waarde gebruik ik voor de erfbelasting?

De marktwaarde op het moment van overlijden: de hoogste prijs die u er op dat moment voor zou kunnen krijgen. De verzekerde waarde is doorgaans hoger en is niet de juiste maatstaf.

Valt een postzegelverzameling onder de inboedel?

Nee. Verzamelingen van voorwerpen van kunst, wetenschap of geschiedkundige aard vallen wettelijk buiten de inboedel. Zij horen apart op de boedelbeschrijving.

Wat als een stuk later veel meer blijkt op te brengen?

Voor de erfbelasting telt de waarde op het moment van overlijden. Een latere hogere opbrengst leidt niet tot meer erfbelasting, maar kan bij de onderlinge verdeling wel tot discussie leiden.

Hoe verdeel ik sieraden als iedereen hetzelfde wil?

Laat eerst taxeren, zodat de bedragen vaststaan. Kies daarna vooraf een methode die voor iedereen gelijk is: om de beurt kiezen, onderling bieden, of loten bij een gelijke wens. Wie een stuk krijgt dat meer waard is dan zijn aandeel, vergoedt het verschil aan de anderen.