Erfbelasting betalen terwijl het geld nog vaststaat

Een aanslag van tienduizenden euro’s terwijl er nauwelijks geld op de rekening staat: het is een van de wrangste kanten van de erfbelasting. Het gebeurt vaker dan u denkt, en er zijn manieren om het op te vangen.

Waarom dit gebeurt

De erfbelasting kijkt naar de waarde van uw verkrijging op de overlijdensdatum, niet naar wat er op dat moment op uw rekening staat. Twee situaties leveren daardoor structureel een gat op.

De woning is nog niet verkocht. De WOZ-waarde telt volledig mee, maar u kunt er niet bij. Pas na de verkoop — of na een hypotheek op het huis — is er geld.

De langstlevende houdt alles. Bij een wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner de hele nalatenschap en krijgen de kinderen een vordering op hem of haar. Die vordering is meestal pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende. De kinderen betalen dus erfbelasting over geld dat ze mogelijk tientallen jaren niet krijgen.

In beide gevallen is de belasting niet fout berekend. Het is een timingprobleem, en het wordt ook als zodanig behandeld.

De drie routes

Kort uitstel: maximaal vier maanden vanaf de uiterste betaaldatum, aan te vragen per telefoon of brief. Genoeg als er een verkoop loopt die bijna rond is.

Een betalingsregeling tot twaalf maanden: met een formulier of per brief. U betaalt dan in termijnen. Voorwaarde is dat u nieuwe aanslagen wel op tijd betaalt en dat u zekerheid biedt ter hoogte van de schuld.

Langer dan twaalf maanden: mogelijk in uitzonderlijke gevallen, waaronder uitdrukkelijk de geërfde woning. Ook bij ziekte, werkloosheid of dreigende huisuitzetting kan er meer ruimte zijn.

Over uitstel en over een regeling betaalt u invorderingsrente. Dat is de prijs van de tijd, en meestal aanzienlijk lager dan de gevolgen van niet betalen.

Elk verzoek moet binnen zijn vóór de uiterste betaaldatum op de aanslag.

Of dit in uw situatie speelt, hangt af van hoe de nalatenschap is opgebouwd. Doe de Regelcheck om te zien of er bij u een gat zit tussen de aanslag en het beschikbare geld. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Het helpt om te weten dat dit een bekend probleem is. De Belastingdienst heeft er regelingen voor, juist omdat de waarde van een nalatenschap vaak vastzit in een woning. U vraagt dus geen gunst; u gebruikt een regeling die voor deze situatie bedoeld is.

Zo voorkomt u de klem

1. Reken vroeg. Zodra u de WOZ-waarde en de schulden kent, kunt u de erfbelasting bij benadering berekenen. Zie Erfbelasting berekenen met voorbeelden.
2. Reserveer uit de nalatenschap. Verdeel geen banksaldo voordat de aanslag er is; dat saldo is vaak het enige liquide deel.
3. Maak bij een verkoop een tijdlijn. Ligt de verwachte transportdatum vóór de uiterste betaaldatum, dan is kort uitstel genoeg.
4. Vraag tijdig aan. Vóór de uiterste betaaldatum, met een korte uitleg van de situatie en de verwachte datum waarop er geld is.
5. Leg onderling vast wie wat voorschiet. Betaalt één erfgenaam de aanslag van een ander, zet dat op papier met het bedrag en de datum.

Een rekenvoorbeeld

Twee kinderen erven een woning met een WOZ-waarde van € 420.000 en een hypotheek van € 180.000. Op de rekening staat € 8.000.

De nalatenschap is dan € 248.000. Ieder kind erft € 124.000, trekt € 26.230 vrijstelling af en houdt € 97.770 belast over. Tegen 10% is dat € 9.777 per kind, samen € 19.554.

Beschikbaar is € 8.000. Er ontbreekt dus ruim € 11.000 tot de woning verkocht is. Daarvoor bestaat uitstel van betaling. Loopt de verkoop al, dan is kort uitstel genoeg; is die nog niet in zicht, dan is een langere regeling de route.

Let op de volgorde: betaal de aanslag niet uit het banksaldo dat u al onderling verdeeld had. Laat het staan tot de aanslag er is.

Leg onderlinge afspraken vast

Bij een liquiditeitsprobleem schieten erfgenamen vaak voor elkaar voor. Dat gaat goed zolang iedereen het zich hetzelfde herinnert.

Zet daarom op papier wie welk bedrag betaalt, voor wie en op welke datum. Noteer er ook bij hoe het verrekend wordt: bij de verdeling, of bij de verkoop van de woning. Een e-mail die iedereen bevestigt is genoeg; een notariële akte is niet nodig.

Betaalt de langstlevende de aanslagen van de kinderen bij een wettelijke verdeling, leg dan ook vast of dat een gift is of een voorschot. Bij het tweede overlijden bepaalt dat verschil wie wat krijgt.

Wat u beter niet doet

Bij een aanslag die u niet kunt betalen, zijn er drie reflexen die het erger maken.

Niets doen en de aanmaning afwachten. Na de uiterste betaaldatum lopen de kosten op en worden de mogelijkheden kleiner. Een verzoek vóór die datum is vrijwel altijd de goedkoopste route.

De erfenis verwerpen om van de aanslag af te zijn. Verwerpen betekent dat u helemaal niets krijgt, ook niet de woning die het probleem veroorzaakte. Gedeeltelijk verwerpen bestaat niet.

Lenen bij familie zonder afspraken. Dat schuift het probleem door naar de volgende nalatenschap, waar niemand meer weet of het een lening of een gift was.

Wat wel helpt: vroeg rekenen en geld reserveren uit het banksaldo. Vraag daarna tijdig uitstel of een regeling aan. Leg in twee zinnen uit wat de situatie is en wanneer er geld verwacht wordt.

Wat er vaak misgaat

De nalatenschap wordt verdeeld voordat de aanslag er is. Het banksaldo is dan weg en de aanslag moet uit eigen middelen komen.

Kinderen met een niet-opeisbare vordering nemen aan dat zij niets hoeven te betalen. Zij zijn wel degelijk verkrijger; alleen het geld komt later.

Er wordt gewacht tot de aanmaning. Dan zijn de mogelijkheden kleiner en de kosten hoger.

Een erfgenaam leent bij familie zonder afspraken op papier. Dat wordt bij de volgende nalatenschap een nieuw probleem.

De erfgenamen wachten op elkaar. De een gaat ervan uit dat de ander de aanslag uit het banksaldo voldoet, en intussen verstrijkt de betaaldatum. Spreek expliciet af wie wat wanneer overmaakt.

Veelgestelde vragen

Kan ik de erfbelasting uit de woning betalen vóór de verkoop?

Niet rechtstreeks. Sommige mensen lossen het op met een lening bij de bank, op onderpand van de woning. Dat is een financieel besluit met eigen kosten. Laat u daarover adviseren voordat u tekent.

Moeten de kinderen betalen als de langstlevende alles houdt?

Bij een wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering en betalen zij erfbelasting over hun verkrijging. In de praktijk voldoet de langstlevende die aanslagen vaak; leg dat wel vast.

Helpt uitstel tegen de belastingrente?

Nee. Uitstel van betaling voorkomt invorderingsproblemen, maar belastingrente over de aanslag loopt daar los van. Zie De nieuwe aangiftetermijn van 20 maanden per 2026.

Wat als ik echt niet kan betalen, ook niet in termijnen?

Neem dan zelf contact op met de Belastingdienst voordat de termijn verstrijkt. Er zijn regelingen voor uitzonderlijke situaties, maar die komen er niet vanzelf.

Kan ik de erfenis dan beter verwerpen?

Verwerpen kan alleen vóórdat u de erfenis aanvaardt, en het betekent dat u helemaal niets krijgt. Bij een waardevolle woning met een tijdelijk liquiditeitsprobleem is dat vrijwel nooit de juiste oplossing.