Nalaten aan een goed doel en de ANBI-vrijstelling

Van alle verkrijgers in de erfbelasting is er één die niets betaalt: het goede doel. Een ANBI is volledig vrijgesteld, en dat maakt nalaten aan een instelling fiscaal gunstiger dan nalaten aan wie dan ook.

Wat een ANBI is

ANBI staat voor algemeen nut beogende instelling. De Belastingdienst wijst die status toe aan organisaties die zich voor minstens negentig procent inzetten voor het algemeen nut. Denk aan goede doelen en kerkgenootschappen, aan musea en aan fondsen voor onderzoek.

Ook een SBBI is vrijgesteld. Dat is een sociaal belang behartigende instelling: een sportvereniging, een muziekvereniging, een buurthuis.

De status is openbaar. In het ANBI-register van de Belastingdienst kunt u op naam of op RSIN-nummer opzoeken of een organisatie de status heeft, en vanaf wanneer.

Het verschil in euro’s

Ontvanger van € 20.000	Vrijstelling	Belasting	Houdt over
Goed doel met ANBI-status	volledig vrijgesteld	€ 0	€ 20.000
Kind	€ 26.230	€ 0	€ 20.000
Broer of vriend	€ 2.769	€ 5.169	€ 14.831

Bij een groter bedrag loopt het verder uiteen. Een legaat van € 100.000 aan een vriend kost € 29.169 aan erfbelasting; hetzelfde legaat aan een ANBI komt volledig aan.

Voor wie twijfelt tussen een verre kennis en een goed doel, is dat een overweging. Het is geen argument om iemand níét te bedenken, maar wel een reden om te weten wat er werkelijk aankomt.

Wat er in uw situatie geldt, hangt af van wie u wilt bedenken en van de omvang van de nalatenschap. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Zo legt u het vast

1. Controleer de ANBI-status in het register van de Belastingdienst. Noteer de exacte naam en het RSIN-nummer.
2. Kies de vorm. Een legaat is een vast bedrag of een bepaald goed. Een erfstelling maakt de instelling erfgenaam voor een deel van de nalatenschap.
3. Bepaal de omvang. Bij een legaat weet iedereen waar hij aan toe is; bij een erfstelling beweegt het bedrag mee met de nalatenschap.
4. Laat het door een notaris vastleggen. Een goed doel dat niet in het testament staat, erft niets — hoeveel u er ook mee had.
5. Meld het aan de instelling als u dat wilt. Veel organisaties hebben een contactpersoon voor nalatenschappen die u kan uitleggen wat er gebeurt.

Als de instelling moet doorbetalen

Er is één situatie die aandacht verdient. Soms krijgt een ANBI of SBBI een erfenis met de opdracht een deel door te geven. Gaat dat deel naar iemand die zelf geen ANBI of SBBI is, dan betaalt die ontvanger er erfbelasting over. De instelling zelf niet.

Dat gebeurt bijvoorbeeld bij een testament waarin een stichting de nalatenschap krijgt met de opdracht een bedrag aan een familielid uit te keren. De stichting blijft vrijgesteld, het familielid niet.

Wilt u dat voorkomen, bespreek dan met de notaris of een apart legaat aan dat familielid niet eenvoudiger is.

Schenken binnen 180 dagen

Wie bij leven aan een goed doel schenkt, krijgt met de 180-dagenregeling te maken. Normaal telt een schenking binnen 180 dagen vóór het overlijden mee voor de erfbelasting.

Voor een ANBI geldt die regel niet. Een schenking aan een ANBI wordt niet als onderdeel van de erfenis gezien, ook niet bij een overlijden kort daarna. Zie Schenkingen binnen 180 dagen voor het overlijden.

Legaat of erfstelling

Er zijn twee manieren om een goed doel te bedenken, en het verschil bepaalt wat er uiteindelijk aankomt.

Een legaat is een vast bedrag of een bepaald goed: € 10.000, het schilderij, de auto. Het goede doel weet precies waar het aan toe is, en de rest van de nalatenschap gaat naar de erfgenamen. Blijkt de nalatenschap kleiner dan gedacht, dan gaat het legaat er wel eerst af.

Een erfstelling maakt de instelling erfgenaam voor een deel: een kwart, de helft, alles. Het bedrag beweegt dan mee met de omvang van de nalatenschap. Het goede doel wordt daarmee ook medeverantwoordelijk voor de afwikkeling, en veel organisaties hebben daar een eigen procedure voor.

Voor kleinere bedragen is een legaat meestal het eenvoudigst. Wilt u dat een groot deel van uw vermogen naar het doel gaat, dan ligt een erfstelling meer voor de hand.

Bespreek met de notaris ook wat er gebeurt als de nalatenschap niet toereikend is. Een legaat van € 50.000 uit een nalatenschap van € 40.000 leidt anders tot een vervelende situatie voor de erfgenamen.

Wat de instelling ermee doet

Veel mensen laten na aan een goed doel zonder te weten hoe zo’n organisatie daarmee omgaat. Drie dingen zijn goed om te weten.

Grote instellingen hebben een medewerker nalatenschappen. Die kan uitleggen hoe het geld wordt besteed en of u een bestemming kunt meegeven.

U kunt een doel meegeven, maar hoe specifieker het is, hoe groter de kans dat het op termijn niet meer uitvoerbaar is. Een bestemming als “onderzoek naar deze ziekte” werkt beter dan een project dat over twintig jaar niet meer bestaat.

En u kunt vragen om anonimiteit, of juist om vermelding. Regel dat vooraf; na uw overlijden kan niemand het meer voor u bepalen.

Een periodieke gift is iets anders

Nalaten aan een goed doel wordt vaak in één adem genoemd met schenken aan een goed doel. Het zijn twee verschillende dingen met eigen regels.

Een erfenis of legaat gaat via het testament en wordt pas werkelijkheid na uw overlijden. De ANBI betaalt er geen erfbelasting over.

Een gift bij leven kan onder voorwaarden aftrekbaar zijn voor de inkomstenbelasting. Bij een periodieke gift — vastgelegd voor minstens vijf jaar — gelden er eigen regels en drempels.

Wie beide doet, krijgt dus tijdens het leven mogelijk een fiscaal voordeel én laat na zonder erfbelasting. Dat is geen constructie maar simpelweg hoe de twee regelingen naast elkaar bestaan.

Let op de 180-dagenregeling: die geldt niet voor schenkingen aan een ANBI, ook niet vlak voor een overlijden.

Wat er vaak misgaat

Het goede doel staat niet in het testament, maar alleen in een brief of een gesprek. Zonder testament erft de instelling niets.

De naam klopt niet. Grote organisaties hebben meerdere stichtingen, elk met een eigen naam en RSIN. Een verkeerde naam leidt tot discussie of tot een legaat dat ergens anders belandt.

De ANBI-status wordt aangenomen zonder controle. Niet elke organisatie die goed werk doet, heeft de status. Kijk het na in het register.

Er wordt een bedrag genoemd dat later niet meer past bij de nalatenschap. Een legaat van € 50.000 uit een nalatenschap die is geslonken tot € 60.000, laat weinig over voor de rest.

Het testament wordt nooit meer bekeken. Organisaties fuseren, veranderen van naam of verliezen hun status. Loop uw testament elke vijf jaar even door.

Veelgestelde vragen

Moet het goede doel aangifte doen?

De instelling handelt dat zelf af. In de aangifte van de nalatenschap staat wel dat er een legaat of erfstelling is, met de naam van de organisatie.

Kan ik aan een buitenlands goed doel nalaten?

Dat kan, maar de vrijstelling geldt voor instellingen met een Nederlandse ANBI-status. Sommige buitenlandse organisaties hebben die; controleer het in het register voordat u ervan uitgaat.

Wat als de instelling niet meer bestaat bij mijn overlijden?

Dan vervalt het legaat, tenzij het testament een alternatief noemt. Laat de notaris een bepaling opnemen voor die situatie.

Is een sportvereniging ook vrijgesteld?

Een sportvereniging kan een SBBI zijn, en die is ook vrijgesteld van erfbelasting. Vraag het bestuur naar de status.

Kan ik nalaten aan een goed doel én mijn kinderen?

Ja. U kunt de kinderen erfgenaam maken en het goede doel een legaat geven, of andersom. Bespreek met de notaris wat er gebeurt als de nalatenschap kleiner uitvalt dan verwacht.