Erfbelasting voor broers, zussen en derden

In de erfbelasting bestaat er maar één categorie waarin zowel de laagste vrijstelling als het hoogste tarief samenkomen: de overige erfgenamen. Daar vallen broers en zussen in, maar ook neven, nichten, vrienden, buren en mantelzorgers.

De bedragen voor deze groep

Onderdeel	Bedrag 2026
Vrijstelling	€ 2.769
Tarief tot € 158.669 boven de vrijstelling	30%
Tarief daarboven	40%

Ter vergelijking: een kind heeft € 26.230 vrijstelling en betaalt 10%. Dezelfde erfenis kost een broer daardoor een veelvoud.

Wat dat in euro’s betekent

€ 20.000 voor een vriendin. Na aftrek van € 2.769 blijft € 17.231 belast. Tegen 30% is dat € 5.169. Zij houdt € 14.831 over.

€ 80.000 voor een broer. Na aftrek blijft € 77.231 over: 30% daarvan is € 23.169. Een kind zou over hetzelfde bedrag € 5.377 betalen.

€ 250.000 voor een neef. Na aftrek blijft € 247.231 over. Daarvan valt € 158.669 in de eerste schijf: 30% is € 47.601. De resterende € 88.562 valt in de tweede schijf: 40% is € 35.425. Samen € 83.026 — een derde van de erfenis.

Wat er in uw situatie geldt, hangt af van uw relatie tot de overledene en van de omvang van de nalatenschap. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Waarom samenwonen hier het verschil maakt

Voor mensen die samenwoonden zonder te trouwen is dit de belangrijkste pagina van het hele cluster. Voldoet u aan de voorwaarden voor partnerschap, dan is uw vrijstelling € 828.035 en uw tarief 10%. Voldoet u er niet aan, dan is het € 2.769 en 30%.

Bij een gezamenlijke woning van vier ton is dat een groot verschil. In het ene geval betaalt u niets. In het andere geval zou de langstlevende het huis moeten verkopen om de aanslag te voldoen.

De voorwaarden staan in Partnervrijstelling erfbelasting: voorwaarden. Kern: een notarieel samenlevingscontract met zorgverplichting, of vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres ingeschreven.

Deze groep is groter dan mensen denken. Wie geen kinderen heeft, laat vaak na aan een broer of zus, aan een neef of nicht, of aan een goede vriend. In al die gevallen geldt dit tarief, ook als de band veel hechter was dan die met de familie in de rechte lijn.

Zo bereidt u zich voor

1. Stel uw relatie vast zoals de wet die ziet. Een langdurige vriendschap of mantelzorg maakt u fiscaal geen familie.
2. Controleer of u toch partner kunt zijn. Woonde u samen, vraag dan een historisch adresoverzicht op bij de gemeente en zoek een eventueel samenlevingscontract op.
3. Reken vooraf. Tegen 30% is een derde van de erfenis nodig voor de aanslag; reserveer dat uit wat u krijgt.
4. Kijk of er geld beschikbaar is. Erft u een woning of een auto in plaats van geld, dan moet de belasting ergens anders vandaan komen.
5. Doe aangifte, ook zonder brief. Boven € 2.769 bent u er vrijwel altijd aan toe.

Wat er bij leven te regelen is

Voor deze groep valt vooraf het meeste te winnen, en achteraf het minst.

Samenwonen zonder notarieel samenlevingscontract is de grootste misser. Een contract met wederzijdse zorgverplichting telt mee vanaf zes maanden na het passeren. Dat is geen jarenlange wachttijd.

Een testament regelt wie wat krijgt, maar verandert het tarief niet. Wel kan erin staan dat de erfbelasting ten laste van de nalatenschap komt, zodat een legaat netto aankomt bij wie u bedoelde.

Schenken bij leven gaat via eigen vrijstellingen, los van de erfbelasting. Ook hier geldt: een schenking binnen 180 dagen vóór het overlijden telt alsnog mee.

En nalaten aan een ANBI is volledig vrijgesteld. Wie twijfelt tussen een goed doel en een verre kennis, moet weten dat het verschil in belasting 30% tot 40% is.

Een rekenvoorbeeld voor samenwoners

Twee mensen wonen twaalf jaar samen in een koopwoning met een WOZ-waarde van € 400.000, zonder hypotheek. Er is geen samenlevingscontract, maar zij staan sinds de aankoop allebei op dit adres ingeschreven.

Overlijdt een van hen en erft de ander de helft van de woning, dan is de verkrijging € 200.000.

Met partnerschap — hier via de vijfjaarsregel — is de vrijstelling € 828.035: geen erfbelasting.

Zonder partnerschap is de vrijstelling € 2.769 en blijft € 197.231 belast. Over de eerste € 158.669 is dat 30%: € 47.601. Over de resterende € 38.562 is het 40%: € 15.425. Samen € 63.026, terwijl het vermogen in de woning zit.

Aangifte doen zonder aangiftebrief

Deze groep krijgt vaker geen brief dan familie in de rechte lijn. De Belastingdienst weet immers niet altijd dat u iets krijgt.

Dat verandert niets aan de plicht. Erft u meer dan € 2.769, dan moet er erfbelasting worden betaald en moet u zich melden.

Bij een legaat merkt u het vaak pas als de executeur of de notaris contact opneemt. Vraag dan meteen twee dingen: wat is het precies, en is er al een aangifte in gang gezet namens alle verkrijgers?

Is er een executeur, dan doet die de aangifte voor u mee. Is die er niet, dan kunt u zelf contact opnemen met de Belastingdienst.

Wacht niet af in de hoop dat het vanzelf overgaat. Een niet-gemelde verkrijging komt vrijwel altijd alsnog boven water: via de notaris, via de bank of via de aangifte van de erfgenamen. Dan komt er rente bij, en mogelijk een boete.

Wat er vaak misgaat

Er wordt gerekend met de vrijstelling van een kind, omdat dat het bedrag is dat in de meeste artikelen staat. Voor deze groep is het tien keer zo laag.

Een legaat aan een goede vriend wordt bedoeld als volledig bedrag, maar de ontvanger houdt er 70% van over. Wie dat wil voorkomen, moet het legaat verhogen of in het testament regelen dat de nalatenschap de belasting draagt.

Samenwonenden gaan uit van partnerschap zonder aan de voorwaarden te voldoen.

De erfenis bestaat uit spullen of een woning, en er is geen geld voor de aanslag. Bij 30% is dat een reëel probleem; zie Erfbelasting betalen terwijl het geld nog vaststaat.

Er wordt gewacht met melden omdat het om een klein legaat gaat. Boven € 2.769 is er belasting verschuldigd, en een verzwegen verkrijging komt via de notaris of de bank vrijwel altijd alsnog boven water.

Veelgestelde vragen

Ik zorgde jarenlang voor mijn buurvrouw. Telt dat mee?

Niet voor de erfbelasting. Mantelzorg maakt u geen partner en geen familie in fiscale zin. Alleen een notarieel samenlevingscontract of vijf jaar gezamenlijke inschrijving kan het beeld veranderen.

Geldt hetzelfde tarief voor een goed doel?

Nee. Een erfenis aan een ANBI is vrijgesteld van erfbelasting. Dat maakt nalaten aan een goed doel fiscaal gunstiger dan nalaten aan een vriend.

Mijn broer en ik erven samen. Hebben we ieder een vrijstelling?

Ja, ieder € 2.769. De vrijstelling geldt per persoon.

Kan ik de erfbelasting drukken door de erfenis deels te weigeren?

Verwerpen betekent dat u helemaal niets krijgt; gedeeltelijk verwerpen kan niet. Het verlaagt uw belasting, maar het kost u de hele verkrijging.

Wat als de erfenis vooral uit een huis bestaat?

Dan is de aanslag er eerder dan het geld. Vraag tijdig uitstel van betaling of een regeling aan; bij een geërfde woning is langer uitstel mogelijk.