Erfbelasting voor kleinkinderen

Kleinkinderen zitten in de erfbelasting op een vreemde plek: dezelfde vrijstelling als een kind, maar een tarief dat bijna twee keer zo hoog ligt. Wie een legaat aan een kleinkind opneemt zonder dat te weten, komt bedrogen uit.

De bedragen voor een kleinkind

Onderdeel	Kleinkind	Kind, ter vergelijking
Vrijstelling	€ 26.230	€ 26.230
Tarief tot € 158.669 boven de vrijstelling	18%	10%
Tarief daarboven	36%	20%

Een achterkleinkind valt terug op een vrijstelling van € 2.769 en betaalt hetzelfde verhoogde tarief van 18% en 36%.

Waarom het tarief hoger is

Zonder die opslag zou een grootouder een generatie kunnen overslaan en daarmee één heffing besparen. Normaal wordt er twee keer geheven: eerst van grootouder naar kind, later van kind naar kleinkind. De opslag van tachtig procent op het tarief maakt dat overslaan fiscaal ongeveer neutraal.

Het is dus geen straf op nalaten aan kleinkinderen, maar een correctie. Voor de ontvanger voelt het wel als een straf, en daarom is het goed om het vooraf te weten.

Twee rekenvoorbeelden

Een kleinkind erft € 50.000. Na aftrek van € 26.230 blijft € 23.770 belast. Tegen 18% is dat € 4.279. Een kind zou over hetzelfde bedrag € 2.377 betalen: bijna de helft minder.

Een kleinkind erft € 200.000. Na aftrek blijft € 173.770 over. Daarvan valt € 158.669 in de eerste schijf: 18% is € 28.560. De resterende € 15.101 valt in de tweede schijf: 36% is € 5.436. Samen € 33.996. Een kind zou hier € 18.887 betalen.

Wat er in uw situatie meespeelt, hangt af van het testament en van wie er verder erft. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u geldt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als een kind eerder is overleden

Is de ouder van het kleinkind al overleden vóór de grootouder, dan erft het kleinkind door plaatsvervulling. Het neemt dan de plaats van zijn ouder in de verdeling in.

Voor de erfbelasting blijft het kleinkind dan nog steeds kleinkind: dezelfde vrijstelling van € 26.230 en hetzelfde tarief van 18% en 36%. De positie in de verdeling verandert, de tariefgroep niet.

Dat voelt onrechtvaardig. Het kleinkind erft immers wat zijn ouder zou hebben gekregen. Maar de wet kijkt alleen naar de relatie tot de overledene.

Plaatsvervulling gebeurt automatisch volgens de wet, ook zonder testament. Zijn er meerdere kleinkinderen uit dezelfde overleden ouder, dan verdelen zij samen het deel dat hun ouder zou hebben gekregen. Ieder heeft daarbij zijn eigen vrijstelling van € 26.230.

Zo rekent u het uit

1. Bepaal het erfdeel of het legaat van het kleinkind: bezittingen minus schulden, naar rato van het aandeel.
2. Trek € 26.230 af. Blijft er niets over, dan is er geen erfbelasting.
3. Splits de rest bij € 158.669.
4. Pas 18% en 36% toe en tel de uitkomsten op.
5. Controleer wie de belasting betaalt. Bij een legaat aan een minderjarig kleinkind is dat in de praktijk een ouder; leg vast hoe dat verrekend wordt.

Een legaat netto maken

Wilt u dat een kleinkind een bepaald bedrag overhoudt, dan moet daar iets over in het testament staan. Anders komt de erfbelasting uit het legaat zelf.

Een legaat van € 25.000 aan een kleinkind: na de vrijstelling blijft niets belast, want € 25.000 is minder dan € 26.230. Het kleinkind houdt alles.

Een legaat van € 60.000: na aftrek blijft € 33.770 belast, tegen 18% is dat € 6.079. Het kleinkind houdt € 53.921 over.

Wilt u dat het € 60.000 wordt, dan kan de notaris opnemen dat de erfbelasting ten laste van de nalatenschap komt. Dat verlaagt wel wat de overige erfgenamen krijgen — bespreek het dus, of leg het in elk geval helder vast.

Schenken bij leven als alternatief

Voor schenkingen gelden eigen jaarlijkse vrijstellingen, los van de erfbelasting. Grootouders gebruiken dat om vermogen gespreid over te dragen in plaats van in één keer bij overlijden.

Twee dingen om te weten. Een schenking binnen 180 dagen vóór het overlijden telt alsnog mee voor de erfbelasting. Die route werkt dus niet meer als het overlijden nabij is.

En schenken kost liquiditeit: het geld is weg op het moment van schenken, ook als u het later zelf nodig heeft. Laat u daarover adviseren voordat u een patroon van jaarlijkse schenkingen begint.

Wie betaalt de aanslag van een minderjarig kleinkind

Een kleinkind van acht dat € 40.000 erft, krijgt gewoon een aanslag. Na aftrek van € 26.230 blijft € 13.770 belast; tegen 18% is dat € 2.479.

Het kind heeft dat geld, maar er meestal niet bij: geld van een minderjarige staat vast tot zijn achttiende, tenzij de kantonrechter toestemming geeft. In de praktijk betaalt een ouder de aanslag voor.

Leg dat vast. Betaalt u als ouder € 2.479 uit eigen zak, zet dan op papier dat het een voorschot is. Noteer erbij dat het verrekend wordt zodra het kind over het geld beschikt. Zonder dat papier is het over tien jaar een discussie, of erger: een schenking van u aan uw kind.

Staat er in het testament een bewindvoerder over het geërfde vermogen, dan regelt die de betaling uit het vermogen zelf. Dat is de schoonste route, en een reden om bij een legaat aan een minderjarige altijd bewind te overwegen.

Wat er vaak misgaat

Het kleinkind wordt in de kolom van de kinderen gezet. De vrijstelling is gelijk, het tarief niet — dat scheelt bij € 50.000 al bijna tweeduizend euro.

Een legaat wordt “netto” bedoeld maar niet zo opgeschreven. Wie wil dat een kleinkind € 50.000 overhoudt, moet het legaat hoger maken of in het testament bepalen dat de nalatenschap de belasting draagt.

Bij plaatsvervulling wordt aangenomen dat het kindtarief geldt. Dat is niet zo.

De belasting wordt vergeten bij minderjarige kleinkinderen, waarna de aanslag bij een ouder op de mat valt die er niet op gerekend had.

De erfbelasting van een minderjarig kleinkind wordt uit eigen zak betaald zonder dat vast te leggen. Tien jaar later is niet meer te achterhalen of dat een voorschot of een schenking was.

Veelgestelde vragen

Is nalaten aan een kleinkind fiscaal onverstandig?

Niet per se. De opslag maakt het ongeveer gelijk aan twee keer heffen, dus u betaalt niet méér dan wanneer het geld via het kind zou lopen. Het verschil zit in het moment en in wie de rekening krijgt.

Geldt de hogere vrijstelling voor een kleinkind met een beperking?

De verhoogde vrijstelling van € 78.671 is er voor een kind met een beperking dat door de overledene werd onderhouden. Of een kleinkind daaronder kan vallen, hangt af van die onderhoudstoets; laat dat narekenen.

Mag ik jaarlijks belastingvrij aan mijn kleinkind schenken?

Voor schenkingen gelden eigen jaarlijkse vrijstellingen, los van de erfbelasting. Een schenking binnen 180 dagen vóór het overlijden telt wel mee voor de erfbelasting.

Betaalt een achterkleinkind hetzelfde?

Hetzelfde tarief van 18% en 36%, maar met een veel lagere vrijstelling: € 2.769 in plaats van € 26.230.

Kan ik in mijn testament regelen dat het kleinkind netto € 25.000 krijgt?

Dat kan, bijvoorbeeld door te bepalen dat de erfbelasting ten laste van de nalatenschap komt. Laat dat door een notaris formuleren; een losse zin leidt snel tot discussie tussen erfgenamen.