Vereffenaar laten benoemen door de rechtbank

Soms lukt het de erfgenamen niet om zelf te vereffenen. Zij zijn het oneens, een van hen is onvindbaar, of niemand wil het werk doen terwijl schuldeisers wachten. Dan kan de rechtbank een vereffenaar benoemen: iemand die de nalatenschap overneemt en afwikkelt. Wie dat kan vragen en wat het betekent, staat hieronder.

Wie het kan vragen

De wet maakt onderscheid tussen een nalatenschap die beneficiair is aanvaard en een die dat niet is.

Situatie	Wie verzoekt	Grond
Beneficiair aanvaard (artikel 203)	Een erfgenaam	Altijd; geen reden nodig
Beneficiair aanvaard	Een belanghebbende of het openbaar ministerie	De beheerder schiet ernstig tekort, de schulden overtreffen de baten, of er wordt verdeeld vóór de vereffening
Niet beneficiair aanvaard (artikel 204)	Een belanghebbende of het openbaar ministerie	Er zijn geen erfgenamen, het is onbekend of er erfgenamen zijn, of de nalatenschap blijft onbeheerd
Niet beneficiair aanvaard	Een schuldeiser van de nalatenschap	Er wordt verdeeld voordat de schulden zijn betaald, of de schuldeiser dreigt niet of niet tijdig te worden betaald
Niet beneficiair aanvaard	Een schuldeiser van een erfgenaam	Zijn belangen worden door de erfgenamen of de executeur ernstig geschaad

Een erfgenaam die beneficiair heeft aanvaard, hoeft dus geen reden te geven. Wie het werk niet kan of wil doen, kan het aan een benoemde vereffenaar overlaten.

Wat de rechtbank doet

De rechtbank beslist niet zomaar. Artikel 206 bepaalt dat zij eerst de verzoeker hoort, en, voor zover zij bestaan en bekend zijn, de erfgenamen, de boedelnotaris en de executeur.

Zij kan als vereffenaar een erfgenaam, een executeur of een andere persoon aanwijzen, met de waarborgen die zij nodig vindt. In de praktijk is dat vaak een notaris, een advocaat of een gespecialiseerd bureau. Benoemt zij twee of meer vereffenaars, dan kan ieder van hen in beginsel alle werkzaamheden alleen verrichten.

De benoemde vereffenaar treedt in de plaats van de erfgenamen (artikel 203 lid 2). Zij verliezen de bevoegdheid om zonder hem over de goederen te beschikken.

Zo verloopt het verzoek

1. Bepaal de grond. Bent u erfgenaam die beneficiair aanvaardde, dan volstaat uw verzoek. Bent u schuldeiser of belanghebbende, dan moet u een van de wettelijke gronden aantonen.
2. Schakel een advocaat in. De Rechtspraak schrijft dat u voor het verzoek om benoeming van een vereffenaar een advocaat nodig heeft. Het is een verzoekschriftprocedure bij de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene.
3. Verzamel de stukken: de akte van overlijden, de verklaring van beneficiaire aanvaarding of het boedelregister, een boedelbeschrijving of een overzicht van wat bekend is, en de reden van het verzoek.
4. Stel eventueel een kandidaat voor. De rechtbank is daar niet aan gebonden, maar een concrete, bereidwillige notaris of advocaat versnelt de procedure.
5. Wacht de zitting of de schriftelijke behandeling af. De rechtbank hoort de belanghebbenden en beslist.
6. Na de benoeming: de vereffenaar wordt dat op de dag dat de beslissing onherroepelijk is, of daags nadat de griffier hem de benoeming heeft meegedeeld als de beslissing uitvoerbaar bij voorraad is (artikel 206 lid 4). De benoeming wordt ingeschreven in het boedelregister.

Het griffierecht voor de procedure staat in de tabel griffierechten civiele rechter van de Rechtspraak en hangt af van de waarde en van de verzoeker. Kijk daar voor het actuele bedrag.

Wat de vereffenaar dan doet

Een door de rechter benoemde vereffenaar volgt de zware vereffening. Hij maakt een boedelbeschrijving en legt die ter inzage, en roept schuldeisers openbaar op tegen een datum die de kantonrechter bepaalt. Hij maakt goederen te gelde voor zover nodig, en legt een rekening en verantwoording met uitdelingslijst neer.

Hij vertegenwoordigt de erfgenamen in en buiten rechte en kan een boedelnotaris aanwijzen. Erfgenamen en schuldeisers kunnen bij bezwaar tegen een verkoop de kantonrechter inroepen.

Zijn alle bekende schulden volledig betaald, dan hoeft hij geen rekening en verantwoording neer te leggen; hij legt haar dan af aan de erfgenamen (artikel 221).

Wat het kost en wie dat betaalt

Een door de rechter benoemde vereffenaar heeft recht op loon. De kantonrechter stelt dat vast vóór het opmaken van de uitdelingslijst (artikel 206 lid 3). Er is geen vast tarief; het hangt af van het werk.

Dat loon is een kosten van vereffening en daarmee een schuld van de nalatenschap. Het gaat vóór de gewone schulden. Is de nalatenschap te klein, dan kan dat betekenen dat schuldeisers minder krijgen.

Wie het verzoek indient, betaalt de eigen advocaat en het griffierecht. Vraag bij het verzoek of die kosten ten laste van de nalatenschap kunnen komen.

Of in uw situatie een benoemde vereffenaar de beste weg is, of dat de erfgenamen het zelf kunnen, hangt af van de verhoudingen en de schulden. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Ontslag en einde

De vereffenaar kan worden ontslagen op eigen verzoek, of om gewichtige redenen op verzoek van een mede-vereffenaar, een erfgenaam, een schuldeiser of het openbaar ministerie (artikel 206 lid 5). De rechtbank kan hem hangende het onderzoek schorsen.

Is hij benoemd omdat de nalatenschap onbeheerd was, dan eindigt de vereffening zodra alle erfgenamen het beheer hebben aanvaard en de gemaakte kosten hebben betaald (artikel 225 lid 2).

Blijft er na de vereffening een overschot, dan geeft hij dat af aan de erfgenamen. Zijn er geen erfgenamen of nemen zij niets in ontvangst, dan aan de Staat (artikel 226).

Wat er vaak misgaat

Erfgenamen wachten tot de ruzie onhoudbaar is, terwijl een erfgenaam na beneficiaire aanvaarding altijd om een vereffenaar kan vragen.

Het verzoek wordt zonder advocaat ingediend en niet in behandeling genomen.

Niemand rekent op het loon van de vereffenaar, dat vóór de gewone schulden gaat.

De erfgenamen blijven handelen alsof zij nog bevoegd zijn, terwijl de vereffenaar in hun plaats is getreden.

Een schuldeiser die ziet dat er wordt verdeeld vóór de schulden zijn betaald, weet niet dat hij zelf om een vereffenaar kan vragen.

Vereffenaar of boedelnotaris

Een vereffenaar en een boedelnotaris zijn verschillende rollen. De vereffenaar wikkelt af en treedt in de plaats van de erfgenamen. De boedelnotaris is het adres waar de boedelbeschrijving en de uitdelingslijst ter inzage liggen en waar schuldeisers zich melden. Hij kan de vereffenaar adviseren, maar neemt het werk niet over.

Wilt u vooral iemand die het papierwerk ordent en de schuldeisers te woord staat, dan is een boedelnotaris vaak genoeg en goedkoper. Wilt u de afwikkeling uit handen geven of zit de afwikkeling vast, dan is de benoemde vereffenaar de weg.

Veelgestelde vragen

Kan ik als erfgenaam zelf om een vereffenaar vragen?

Ja, als u beneficiair heeft aanvaard. U hoeft daarvoor geen reden op te geven. Voor het verzoek heeft u een advocaat nodig.

Kan een schuldeiser een vereffenaar laten benoemen?

Ja, als de erfgenamen verdelen voordat de schulden zijn betaald, of als hij dreigt niet of niet op tijd te worden betaald. Ook als de nalatenschap onbeheerd blijft.

Wie betaalt de vereffenaar?

De nalatenschap. Zijn loon wordt door de kantonrechter vastgesteld en is een kosten van vereffening, die vóór de gewone schulden gaat.

Wat gebeurt er met de erfgenamen na de benoeming?

De vereffenaar treedt in hun plaats. Zij kunnen niet meer zonder hem over de goederen beschikken, maar houden recht op informatie en op het overschot.