Vereffening van een nalatenschap: licht of zwaar

Wie beneficiair aanvaardt, hoeft de schulden niet uit eigen zak te betalen. Daar staat een plicht tegenover: de nalatenschap afwikkelen volgens de regels van de wet. Dat heet vereffening. Er is een lichte en een zware variant, en het verschil bepaalt hoeveel werk u heeft.

Wanneer een nalatenschap wordt vereffend

Artikel 202 van Boek 4 noemt twee gevallen. Een nalatenschap wordt vereffend wanneer zij door een of meer erfgenamen beneficiair is aanvaard, en wanneer de rechtbank een vereffenaar heeft benoemd.

Er is één uitzondering. Is er een executeur die bevoegd is de schulden te betalen? Kan die aantonen dat de goederen ruimschoots toereikend zijn om alle schulden te voldoen, dan hoeft niet te worden vereffend. Geschillen daarover beslist de kantonrechter.

Bij een positieve nalatenschap met een minderjarige erfgenaam kan de wettelijke vertegenwoordiger de kantonrechter om ontheffing van de vereffening vragen (artikel 202 lid 2).

Licht of zwaar

	Lichte vereffening	Zware vereffening
Wanneer	Erfgenamen hebben beneficiair aanvaard	De rechtbank heeft een vereffenaar benoemd, of de kantonrechter legt extra plichten op
Wie vereffent	De erfgenamen samen	De benoemde vereffenaar, die in de plaats van de erfgenamen treedt
Boedelbeschrijving	Verplicht, ter inzage bij de rechtbank of de boedelnotaris	Verplicht, idem
Schuldeisers oproepen	Bekende schuldeisers aanschrijven; openbare oproep alleen als de kantonrechter dat bepaalt	Openbare oproep verplicht, met een datum van de kantonrechter
Uitdelingslijst en rekening en verantwoording	Alleen als de kantonrechter dat bepaalt (artikel 221)	Verplicht binnen zes maanden na de termijn voor schuldeisers (artikel 218)
Loon	Geen	Door de kantonrechter vastgesteld

De lichte vereffening is dus de standaard na beneficiaire aanvaarding. De zware volgt als de rechter erbij komt, of als de kantonrechter bij een negatieve nalatenschap de erfgenamen de zwaardere plichten oplegt.

De drie fasen

De Rechtspraak beschrijft de vereffening in drie fasen, met een voorfase.

1. Voorfase: niets overhaasten. De eerste drie maanden kunnen schuldeisers geen verhaal nemen. Regel de uitvaart, meld het overlijden bij de bank, zeg contracten op zodat schulden niet oplopen, en bewaar de administratie.
2. Inventariseren. Maak een boedelbeschrijving van bezittingen en schulden, met het model van de Rechtspraak. Schrijf schuldeisers aan voor een opgave. Vraag de Belastingdienst om een overzicht van belastingschulden.
3. Melden en ter inzage leggen. Is de nalatenschap negatief, meld dat dan zo snel mogelijk bij de kantonrechter. Leg de boedelbeschrijving ter inzage bij het boedelregister van de rechtbank, of bij de boedelnotaris.
4. Te gelde maken. Verkoop alleen wat nodig is om de schulden te betalen, tegen een normale prijs, ook aan een erfgenaam. Houd bij wat u verkocht en voor hoeveel.
5. Schulden betalen. Is er genoeg, betaal dan alles en verdeel de rest. Is er niet genoeg, maak dan een uitdelingslijst en leg die ter inzage.
6. Afronden. Bij een lichte vereffening is er geen officiële bevestiging; de vereffening is klaar als de schulden zijn betaald. Bij een zware volgt rekening en verantwoording.

Wat de vereffenaar mag en moet

Artikel 211 legt de taak vast: de nalatenschap als een goed vereffenaar beheren en vereffenen. De vereffenaar vertegenwoordigt de erfgenamen in en buiten rechte. Zonder zijn medewerking, of een machtiging van de kantonrechter, kunnen de erfgenamen niet over de goederen beschikken.

Hij maakt met bekwame spoed een boedelbeschrijving, met een voorlopige staat van de schulden, en legt die ter inzage. Hij kan een boedelnotaris aanwijzen.

Hij maakt goederen te gelde voor zover nodig, in overleg met de erfgenamen (artikel 215). Een erfgenaam die bezwaar heeft, kan de kantonrechter inroepen.

Bij een zware vereffening roept hij schuldeisers openbaar op (artikel 214). Binnen zes maanden na de termijn legt hij een rekening en verantwoording met uitdelingslijst neer (artikel 218). Belanghebbenden kunnen daar binnen een maand tegen in verzet komen.

Erfgenamen samen, of één gevolmachtigde

Bij de lichte vereffening zijn de erfgenamen samen vereffenaar. De Rechtspraak wijst erop dat zij moeten overleggen en samen verantwoordelijk zijn voor het opvolgen van de regels.

Omdat alles samen doen onhandig is, kunnen zij één van hen aanwijzen met een volmacht. Die houdt de anderen op de hoogte en overlegt over belangrijke beslissingen, zoals de verkoop van goederen. De verantwoordelijkheid blijft gezamenlijk.

Wie de regels ernstig schendt en daarvan een verwijt kan worden gemaakt, verliest de bescherming van beneficiaire aanvaarding. Artikel 184 lid 2 noemt dat uitdrukkelijk: een vereffenaar die in de vervulling van zijn verplichtingen in ernstige mate tekortschiet, kan met zijn eigen vermogen aansprakelijk worden.

Of uw nalatenschap licht of zwaar vereffend moet worden en welke stappen nu aan de beurt zijn, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Opheffing en kosteloze vereffening

Is de nalatenschap zo klein dat de baten de moeite niet lonen, dan kan de kantonrechter op verzoek de kosteloze vereffening bevelen, of de vereffening opheffen (artikel 209). De Rechtspraak noemt als voorbeeld: als al te weinig is om de belastingschulden te betalen, of als de uitvaart en de vereffeningskosten samen al meer zijn dan de nalatenschap.

Vereffeningskosten zijn onder meer de ontruiming, taxatie, opslag van waardevolle goederen, noodzakelijke notariskosten en makelaarskosten. Uw eigen reiskosten en tijd horen daar niet bij.

Bij opheffing stelt de kantonrechter de gemaakte vereffeningskosten vast en brengt die ten laste van de boedel. De opheffing wordt in het boedelregister gepubliceerd.

Wat er vaak misgaat

Erfgenamen aanvaarden beneficiair en gaan daarna toch verdelen alsof er niets aan de hand is.

Schulden worden betaald voordat het overzicht compleet is, en een preferente schuldeiser blijft achter.

De negatieve nalatenschap wordt niet bij de kantonrechter gemeld.

Er wordt verkocht tegen een vriendenprijs aan een erfgenaam, en een schuldeiser vraagt om verantwoording.

Niemand houdt bij wat is verkocht en betaald, en de rekening en verantwoording is niet te maken.

Wat u vastlegt tijdens de vereffening

De vereffening is verantwoording achteraf. Houd daarom vanaf de eerste dag bij wat u doet. Elke ontvangst en elke betaling met datum en bewijs, elke verkoop met de prijs en aan wie, elke brief aan een schuldeiser met de reactie. De Rechtspraak wijst erop dat een schuldeiser die niet volledig wordt betaald, kan vragen aan te tonen tegen welke prijs een goed is verkocht.

Bewaar ook foto’s van spullen die zijn afgevoerd, en een verklaring van een opruimer of taxateur dat de inboedel geen verkoopwaarde had. Dat is het bewijs dat u niets aan het verhaal van schuldeisers heeft onttrokken.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen lichte en zware vereffening?

De lichte vereffening doen de erfgenamen zelf na beneficiaire aanvaarding. De zware geldt als de rechtbank een vereffenaar benoemt of de kantonrechter extra plichten oplegt: openbare oproep, uitdelingslijst en rekening en verantwoording.

Moet ik altijd vereffenen na beneficiaire aanvaarding?

Ja, tenzij een bevoegde executeur kan aantonen dat de nalatenschap ruimschoots toereikend is, of de kantonrechter bij een positieve nalatenschap met een minderjarige ontheffing verleent.

Krijg ik een bevestiging als de vereffening klaar is?

Bij een lichte vereffening niet. Zijn alle schulden betaald, dan is de vereffening klaar en mag de rest worden verdeeld. De rechtbank stuurt geen bevestiging.

Kan ik de vereffening laten opheffen?

Ja, als de baten te gering zijn: bijvoorbeeld als de uitvaart en de vereffeningskosten samen al meer zijn dan de nalatenschap. U vraagt dat per verzoekschrift aan de kantonrechter.