Kunt u het executeurschap weigeren of neerleggen?

In het testament staat uw naam als executeur. Dat is een blijk van vertrouwen, en soms een last die u niet kunt of wilt dragen. De wet dwingt u tot niets. Wel maakt het verschil of u nog niets heeft gedaan, of al bezig bent.

Vóór de aanvaarding: gewoon niet aanvaarden

Een benoeming in een testament maakt u nog geen executeur. Artikel 143 van Boek 4 zegt: men wordt executeur door aanvaarding van zijn benoeming na het overlijden van de erflater.

Wilt u het niet, dan aanvaardt u niet. Er is geen formulier en geen rechtbank voor nodig. Laat het wel schriftelijk weten aan de erfgenamen en aan de notaris, zodat niemand op u wacht.

Let op met handelen. Wie zich als executeur gedraagt, bijvoorbeeld door namens de nalatenschap rekeningen te betalen of de bank aan te schrijven, kan daarmee stilzwijgend hebben aanvaard. Doe dus niets “alvast” als u twijfelt.

De kantonrechter kan op verzoek van een belanghebbende een termijn stellen. Aanvaardt u niet binnen die termijn, dan kan het niet meer. Zo voorkomen de erfgenamen dat de afwikkeling eindeloos wacht op uw keuze.

Wie het niet mag

Sommige mensen kunnen geen executeur worden, ook al staan zij in het testament. Dat geldt voor wie handelingsonbekwaam is, onder bewind staat, failliet is of in de wettelijke schuldsanering zit (artikel 143 lid 2).

Gebeurt zoiets tijdens het executeurschap, dan eindigt de taak vanzelf (artikel 149 lid 1 onder c).

Na de aanvaarding: ontslag vragen

Bent u al begonnen, dan kunt u niet zomaar stoppen. De wet kent daarvoor het ontslag door de kantonrechter (artikel 149 lid 1 onder f).

Wie vraagt	Grond
U zelf	Op eigen verzoek; een reden hoeft niet zwaarwegend te zijn
Een mede-executeur, een erfgenaam of het openbaar ministerie	Gewichtige redenen
De kantonrechter uit zichzelf	Gewichtige redenen

Het ontslag gaat in met ingang van een dag die de rechter bepaalt. Hangende het onderzoek kan de kantonrechter voorlopige voorzieningen treffen en de executeur schorsen.

Het verzoek dient u in bij de kantonrechter van de rechtbank in de laatste woonplaats van de overledene. Een advocaat is daarvoor niet verplicht.

Wat u ná het ontslag nog moet doen

Ontslag betekent niet dat u de sleutels op tafel legt en wegloopt. Artikel 149 lid 3 zegt: een gewezen executeur blijft verplicht te doen wat niet zonder nadeel voor de afwikkeling kan worden uitgesteld, totdat de opvolger het beheer heeft aanvaard.

Denk aan een hypotheekrente die vervalt, een verzekering die moet doorlopen, een termijn bij de Belastingdienst.

Daarna legt u rekening en verantwoording af aan wie na u bevoegd is (artikel 151): een opvolgend executeur of de erfgenamen samen.

Wie het dan overneemt

Dat hangt van het testament af. Soms staat er een reserve-executeur in, of mag de executeur zelf een opvolger aanwijzen. Soms staat er dat de kantonrechter op verzoek van een belanghebbende een vervanger benoemt (artikel 142 lid 1).

Zwijgt het testament, dan is er na uw vertrek geen executeur meer. De erfgenamen wikkelen dan samen af, zoals bij een nalatenschap zonder executeur. Zij kunnen een van hen een boedelvolmacht geven of een notaris inschakelen.

Of u in uw situatie kunt weigeren of moet ontslag vragen, en wie het dan overneemt, hangt af van het testament en van wat u al heeft gedaan. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Redenen die vaak spelen

Weigeren of stoppen is geen falen. Veel executeurs ontdekken pas na het overlijden wat de taak inhoudt.

De afstand: u woont ver weg of in het buitenland, en het beheer van een woning gaat niet op afstand.

De verhoudingen: u bent zelf erfgenaam en de andere erfgenamen vertrouwen u niet, of u wilt die positie niet.

De omvang: een onderneming, vastgoed of vermogen in het buitenland vraagt kennis die u niet heeft.

Uw eigen situatie: ziekte, een drukke baan, of gewoon geen tijd.

In al die gevallen is een professionele executeur of een boedelnotaris vaak de betere keuze, en dat kunt u de erfgenamen ook zo zeggen.

Wat het praktisch betekent

Beslis snel. Elke week dat de erfgenamen niet weten of u aanvaardt, staat de afwikkeling stil.

Bent u onzeker, praat dan eerst met de notaris die het testament bewaart. Die kan uitleggen wat de taak in dit geval inhoudt, en of een afwikkelingsbewind of alleen beheer is bedoeld.

Aanvaardt u wel, houd dan vanaf dag één een administratie bij. Mocht u later toch willen stoppen, dan is de rekening en verantwoording daarmee zo gemaakt.

Wat er vaak misgaat

De benoemde persoon doet “alvast wat” en heeft daarmee stilzwijgend aanvaard.

Iemand stopt na de aanvaarding zonder ontslag, en de nalatenschap heeft maandenlang niemand die bevoegd is.

De executeur legt na het ontslag geen rekening en verantwoording af, en de erfgenamen kunnen niet verder.

Niemand leest of het testament een opvolger noemt.

De erfgenamen denken dat zij de executeur kunnen “afzetten”; dat kan alleen de kantonrechter, om gewichtige redenen.

Veelgestelde vragen

Ben ik verplicht executeur te worden als ik in het testament sta?

Nee. U wordt executeur door de benoeming te aanvaarden. Aanvaardt u niet, dan bent u het nooit geweest. Laat het wel aan de erfgenamen en de notaris weten.

Kan ik stoppen als ik al ben begonnen?

Ja, met ontslag van de kantonrechter, op eigen verzoek. Tot een opvolger het beheer heeft aanvaard, blijft u doen wat niet kan wachten.

Kunnen de erfgenamen mij als executeur ontslaan?

Niet zelf. Zij kunnen de kantonrechter om ontslag vragen, en die verleent dat alleen om gewichtige redenen.

Wie neemt het over als ik stop?

Wat het testament bepaalt: een reserve, een door de executeur aangewezen opvolger of een door de kantonrechter benoemde vervanger. Anders wikkelen de erfgenamen samen af.