Erfenis voor een minderjarig kind: wat regelt de kantonrechter?

Kinderen erven vaker dan u denkt. Van een overleden ouder, van een grootouder die hen in het testament noemt, of omdat hun eigen ouder een erfenis verwerpt en zij in diens plaats komen. Een kind mag dan niets zelf beslissen. De wet legt dat bij de ouders of voogd, met de kantonrechter als toezichthouder.

De keuze: alleen beneficiair of verwerpen

Volgens de wet mogen minderjarigen niet zelf een erfenis aanvaarden of verwerpen. De wettelijke vertegenwoordiger doet dat: de ouders met gezag of de voogd.

Keuze	Kan het voor een kind?	Wat er nodig is
Zuiver aanvaarden	Nee	Niet toegestaan; het kind zou met eigen vermogen aansprakelijk worden
Beneficiair aanvaarden	Ja	Verklaring bij de rechtbank, of automatisch na drie maanden
Verwerpen	Ja	Machtiging van de kantonrechter, daarna een verklaring bij de rechtbank

Doet de vertegenwoordiger binnen drie maanden niets, dan aanvaardt het kind de erfenis automatisch beneficiair. Meer tijd kan, maar dat moet vóór het einde van die drie maanden aan de rechter worden gevraagd.

De termijn begint op het moment dat het kind erfgenaam wordt. Bij een testament of de wet is dat de datum van overlijden. Komt het kind in de plaats van een ouder die verwerpt, dan begint de termijn op de dag dat die verwerping bij de rechtbank is vastgelegd. De Rijksoverheid wijst daar uitdrukkelijk op.

Hoe u verwerpt namens een kind, met welke formulieren en welk griffierecht, staat op de pagina over verwerpen namens een kind.

Wie beheert het erfdeel

Na de aanvaarding beheert de wettelijke vertegenwoordiger de erfenis tot het kind 18 wordt. Bij ouders met gezamenlijk gezag voeren zij samen het bewind over het vermogen van het kind (artikel 1:253i BW), en zij moeten dat als goede bewindvoerders doen (artikel 1:253j). Bij slecht bewind zijn zij aansprakelijk voor de schade.

Vanaf 18 jaar beslist het kind zelf. Het kan dan vragen om de erfenis direct te krijgen.

Het geld is dus niet van het gezin. Het is van het kind, en de ouders beheren het. Een aparte rekening, en bij grotere bedragen een rekening met BEM-clausule, maakt dat zichtbaar.

Waar de kantonrechter bij komt

De Rechtspraak legt het verschil uit tussen ouders en voogd.

Bent u voogd, dan is er altijd toezicht: u geeft de rechter op verschillende momenten inzicht in het vermogen en het beheer, en voor beslissingen die het vermogen raken vraagt u een machtiging.

Bent u ouder met gezag, dan is toezicht alleen in sommige situaties nodig. Maar ook u vraagt een machtiging voor een beslissing die invloed heeft op het vermogen van het kind.

Welke handelingen dat zijn, staat in artikel 1:345, dat via artikel 1:253k ook voor ouders geldt. Onder meer: beschikken over goederen van het kind, anders dan geld en gewone beheersdaden, en giften doen. Ook een erfenis of gift met lasten of voorwaarden aannemen, en geld lenen of het kind als borg verbinden. En afspreken dat een boedel waarin het kind gerechtigd is, voor bepaalde tijd onverdeeld blijft.

Dat laatste komt bij nalatenschappen vaak voor: de erfgenamen willen het huis nog even samen houden. Met een minderjarige erfgenaam vraagt dat een machtiging.

De verdeling met een kind erbij

Bij de verdeling van de nalatenschap tekent de wettelijke vertegenwoordiger voor het kind. Bij een woning of een andere beschikking over goederen van het kind is daarvoor de machtiging van de kantonrechter nodig.

Is de vertegenwoordiger zelf ook erfgenaam, bijvoorbeeld de langstlevende ouder die met de kinderen erft, dan is er een tegenstrijdig belang. De kantonrechter kan dan een bijzondere curator benoemen die het kind vertegenwoordigt. Bij de wettelijke verdeling speelt dat niet, omdat de kinderen dan een vordering krijgen en niet meedelen in de goederen.

De Rechtspraak publiceert een Handleiding financiële belangen minderjarigen met de regels en de rol van de rechter. Die is de bron voor wie het precies wil weten.

Of er in uw nalatenschap een minderjarige erfgenaam is, welke termijn loopt en welke toestemming nodig is, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Testamentair bewind als alternatief

Een erflater kan in het testament een bewind instellen over het erfdeel van een kind, met een bewindvoerder naar keuze en een einddatum die later ligt dan 18 jaar. Dan beheert die bewindvoerder, niet de ouders, en is het toezicht van de kantonrechter beperkter.

Grootouders gebruiken dit vaak bij een legaat aan kleinkinderen. Lees het testament dus op het woord “bewind”.

Wat het praktisch betekent

Noteer de datum waarop het kind erfgenaam werd en tel drie maanden op. Wilt u verwerpen, begin dan meteen met het verzoek om machtiging.

Open een aparte rekening voor het erfdeel en houd een eenvoudige administratie bij: wat kwam er binnen, wat ging eruit, waarom, en met welke machtiging.

Vraag bij elke beslissing die verder gaat dan gewoon beheer eerst aan de kantonrechter of een machtiging nodig is. Een brief volstaat; een advocaat is niet verplicht.

En vergeet de erfbelasting niet: een kind heeft een eigen vrijstelling, en de aangifte doet de vertegenwoordiger namens het kind.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij de verklaring van erfrecht, waarin de minderjarige erfgenaam en de vertegenwoordiger worden vermeld. Bij een verdeling met een woning. En bij een testament met een bewind, om de bevoegdheden van de bewindvoerder vast te stellen.

Wat er vaak misgaat

De termijn van drie maanden verstrijkt zonder keuze, en het kind is beneficiair erfgenaam in een nalatenschap die de ouders liever hadden verworpen.

Het erfdeel komt op de rekening van de ouders en vermengt met het gezinsvermogen.

De erfgenamen houden de woning onverdeeld zonder machtiging, terwijl een kind mede-eigenaar is.

De langstlevende ouder tekent namens het kind bij een verdeling waarin hij zelf partij is, zonder bijzondere curator.

Niemand leest of het testament een bewind instelt, en de ouders beheren waar een bewindvoerder had moeten beheren.

Veelgestelde vragen

Kan een kind een erfenis zuiver aanvaarden?

Nee. Voor een minderjarige is alleen beneficiair aanvaarden of verwerpen mogelijk. Zo is het kind beschermd tegen schulden.

Wat gebeurt er als de ouders niets doen?

Na drie maanden aanvaardt het kind de erfenis automatisch beneficiair. Wilt u meer tijd, vraag dat dan vóór het einde van die termijn aan de rechter.

Wanneer heb ik toestemming van de kantonrechter nodig?

Voor beslissingen die het vermogen van het kind raken: verwerpen, beschikken over goederen, een erfenis met lasten aannemen, geld lenen, of een boedel onverdeeld laten. Voor gewoon beheer niet.

Mag ik het geërfde geld gebruiken voor de opvoeding?

Nee. De gewone kosten van verzorging en opvoeding zijn voor de ouders. Het erfdeel is van het kind en wordt beheerd tot zijn 18e.