Partnervrijstelling erfbelasting: voorwaarden

Van alle vrijstellingen is deze veruit de grootste: € 828.035 in 2026. Iemand zonder erkende relatie krijgt € 2.769. Dat verschil is zo groot dat één vraag de hele aanslag bepaalt: was u partner voor de erfbelasting?

Wie partner is

Getrouwd of geregistreerd partner: dan bent u partner, zonder verdere voorwaarden.

Samenwonend: dan gelden vijf voorwaarden, en ze gelden allemaal tegelijk.

1. U heeft een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting.
2. U bent allebei meerderjarig.
3. U staat allebei op hetzelfde adres ingeschreven in de Basisregistratie Personen, of in een vergelijkbare administratie in het buitenland.
4. U en uw partner zijn geen bloedverwanten in de rechte lijn.
5. Er is geen ander die voor de erfbelasting uw partner is.

Aan deze voorwaarden moet ten minste zes maanden vóór het overlijden zijn voldaan. Heeft u geen notarieel samenlevingscontract, dan telt u alsnog als partner als u vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres stond ingeschreven.

De vijfjaarsregel is de vangnetroute

Die laatste zin is voor veel samenwonenden het verschil tussen wel en niet. Wie nooit bij de notaris is geweest maar al jaren samenwoont op hetzelfde adres, kan alsnog partner zijn voor de erfbelasting.

Het gaat om onafgebroken inschrijving. Een tussentijdse verhuizing waarbij één van beiden een paar maanden elders stond ingeschreven, breekt die reeks. Controleer dat bij twijfel in uw eigen BRP-gegevens; de gemeente kan een historisch adresoverzicht geven.

De vermindering met pensioen

Krijgt u een nabestaandenpensioen of een lijfrente-uitkering die door het overlijden ontstaat of hoger wordt, dan wordt uw partnervrijstelling verlaagd. Dat heet imputatie.

De regel: de helft van de waarde van uw toekomstige uitkeringen gaat van de vrijstelling af. Die waarde wordt berekend met het jaarbedrag van uw uitkering en een factor die afhangt van uw leeftijd op het moment van overlijden.

Hoe hoog uw pensioen ook is, er blijft altijd een minimum staan. In 2026 is dat € 213.915.

Over de pensioenuitkering zelf betaalt u geen erfbelasting. De vermindering van de vrijstelling is de manier waarop de wetgever daar rekening mee houdt.

Of dit in uw situatie speelt, hangt af van uw pensioenregeling en uw leeftijd. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u meetelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Zo stelt u uw vrijstelling vast

1. Bepaal of u partner was volgens de regels hierboven. Bij samenwonen: zoek het samenlevingscontract op, of vraag een historisch adresoverzicht bij de gemeente.
2. Start bij € 828.035 als u partner was.
3. Kijk of er een nabestaandenpensioen of lijfrente is. Zo ja, dan wordt de helft van de waarde van die toekomstige uitkeringen van de vrijstelling afgetrokken.
4. Controleer het minimum. Komt u onder € 213.915 uit, dan geldt dat bedrag.
5. Trek de uitkomst van uw verkrijging af. Wat overblijft is belast, tegen 10% en boven € 158.669 tegen 20%.

Een rekenvoorbeeld met imputatie

Een weduwe van 68 erft € 600.000. Zij ontvangt een nabestaandenpensioen van € 14.000 per jaar.

De waarde van haar toekomstige aanspraken wordt berekend met dat jaarbedrag en een factor die van haar leeftijd afhangt. Stel dat die waarde uitkomt op € 140.000. De helft daarvan, € 70.000, gaat van haar vrijstelling af: € 828.035 − € 70.000 = € 758.035.

Haar verkrijging van € 600.000 blijft daar ruim onder. Zij betaalt dus geen erfbelasting.

Was haar verkrijging € 900.000 geweest, dan bleef € 141.965 belast: tegen 10% is dat € 14.197. Zonder imputatie was het € 7.197 geweest.

Het minimum van € 213.915 is het vangnet. Ook bij een zeer hoog nabestaandenpensioen blijft dat bedrag vrijgesteld.

Geen contract en nog geen vijf jaar samen

Dit is de situatie waarin het verschil het hardst aankomt, en waarin vooraf nog iets te doen is.

Woont u samen zonder notarieel samenlevingscontract, dan kunt u dat alsnog laten opstellen. Vanaf zes maanden na het passeren telt het mee, mits u ook aan de andere voorwaarden voldoet. Dat is dus geen kwestie van jaren wachten.

Let bij het contract op de wederzijdse zorgverplichting: zonder die bepaling voldoet het niet. Vraag de notaris daar expliciet naar.

Is er al een contract maar twijfelt u over de inhoud of de datum, laat het dan nakijken. Het verschil tussen € 828.035 en € 2.769 rechtvaardigt een half uur bij de notaris.

Wat er bij het tweede overlijden gebeurt

De partnervrijstelling zorgt ervoor dat er bij het eerste overlijden meestal niets te betalen valt. Dat betekent niet dat er niets gebeurt.

Bij een wettelijke verdeling krijgt de langstlevende alles en krijgen de kinderen een vordering. Zij betalen dán al erfbelasting over hun deel, ook al krijgen ze het geld pas later.

Bij het tweede overlijden is die vordering een schuld van de nalatenschap van de langstlevende. Dat verlaagt de nalatenschap, en daarmee de erfbelasting die de kinderen dan opnieuw betalen. Zie Welke schulden mag u aftrekken van de nalatenschap?.

Bewaar daarom de papieren van het eerste overlijden: de aangifte, de akte van verdeling en het testament. Zonder die stukken wordt de tweede nalatenschap te hoog vastgesteld en betalen de kinderen twee keer over hetzelfde geld.

Dat is geen theoretisch risico. Tussen het eerste en het tweede overlijden zitten vaak tien tot twintig jaar, en papieren raken kwijt.

Wat er vaak misgaat

Samenwonenden nemen de partnervrijstelling aan zonder contract en zonder vijf jaar gezamenlijke inschrijving. Het verschil is dan € 828.035 tegenover € 2.769, en 10% tegenover 30%.

Het samenlevingscontract bevat geen zorgverplichting. Niet elk contract heeft die; laat het controleren voordat u ervan uitgaat.

De imputatie wordt vergeten, waarna de aanslag hoger uitvalt dan verwacht. Reken er dus mee zodra er een nabestaandenpensioen is.

Beide partners erven van dezelfde persoon en trekken ieder de vrijstelling af. Erven twee partners van dezelfde overledene, dan worden hun verkrijgingen opgeteld en gaat de vrijstelling er één keer af.

De imputatie wordt pas ontdekt als de aanslag er is. Wie een nabestaandenpensioen krijgt, kan de vermindering vooraf laten uitrekenen bij het pensioenfonds; dat scheelt een onaangename verrassing.

Veelgestelde vragen

Wij woonden samen maar hadden geen contract. Tellen de jaren mee?

Ja, als u vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres stond ingeschreven. Is dat korter, dan is er zonder notarieel contract geen partnerschap voor de erfbelasting.

Geldt de vrijstelling ook bij scheiding van tafel en bed?

Dat hangt af van de precieze situatie en van wat er in de BRP staat. Laat dit narekenen; het verschil is te groot om op aan te nemen.

Mijn partner had ook nog een geregistreerd partnerschap met iemand anders.

Dan is voorwaarde 5 niet vervuld: er kan maar één partner zijn voor de erfbelasting.

Betaal ik erfbelasting over het nabestaandenpensioen zelf?

Nee. Over de uitkering betaalt u geen erfbelasting; de helft van de waarde ervan verlaagt wel uw vrijstelling.

Ik kom boven de vrijstelling uit. Wat betaal ik dan?

Over het deel boven de vrijstelling betaalt u 10%, en boven € 158.669 20%. Bij een verkrijging van € 900.000 zonder pensioen blijft € 71.965 belast: dat is € 7.197. Zie Erfbelastingtarieven 2026.