Erfenis en bijstand: wat moet u melden?

Een erfenis lijkt goed nieuws, tot de gemeente ernaar vraagt. Wie bijstand ontvangt, heeft een inlichtingenplicht: alles wat het recht op de uitkering kan raken, moet worden gemeld. Een erfenis hoort daarbij, en de gevolgen lopen van een tijdelijke stop tot een terugvordering met boete. Dit is wat u moet weten voordat u iets aanvaardt, verwerpt of uitgeeft.

De vermogensgrens

De Participatiewet kent een vermogensgrens. Wie meer heeft, krijgt geen bijstand. Rijksoverheid publiceert de grenzen per jaar.

Situatie	Vermogensgrens 2026
Alleenstaande	€ 8.000
Alleenstaande ouder	€ 16.000
Gehuwd of samenwonend	€ 16.000

Vermogen is de waarde van uw bezittingen min uw schulden. Spaargeld, waardevolle bezittingen, een tweede woning of vakantiehuis en een erfenis tellen mee. Schulden mogen ervan af als u kunt bewijzen dat u ze moet terugbetalen, met uitzonderingen. Een studieschuld en een schuld die u later mag terugbetalen, zoals aan familie, trekt de gemeente volgens Rijksoverheid niet af. Voor de eigen woning maakt de gemeente een aparte berekening.

Wanneer u meldt

Meld de erfenis zodra u weet dat u erfgenaam bent. Wacht niet op de uitbetaling: het recht op de erfenis ontstaat op de sterfdatum, en de gemeente rekent vanaf dat moment. Meld ook een erfenis waarvan u de omvang nog niet kent; u kunt later aanvullen.

De gemeente heeft een formulier voor wijzigingen, vaak online via de gemeentelijke site of via het wijzigingsformulier dat u periodiek krijgt. Bewaar een kopie of een bevestiging.

Wat de gemeente doet

Komt uw vermogen door de erfenis boven de grens, dan stopt de bijstand vanaf de sterfdatum of vanaf het moment dat u de erfenis kon ontvangen. Was de bijstand doorbetaald, dan vordert de gemeente terug over de periode dat u te veel vermogen had. U leeft dan van de erfenis tot u weer onder de grens zit, en vraagt daarna opnieuw bijstand aan.

Blijft uw vermogen onder de grens, dan loopt de bijstand door. De erfenis verhoogt wel het vermogen dat u al had, dus het gaat om het totaal.

Heeft u de erfenis niet gemeld, dan is dat een schending van de inlichtingenplicht. De gemeente vordert dan terug en legt een boete op.

Verwerpen helpt niet

Verwerpen lijkt een uitweg: geen erfenis, geen vermogen. De gemeente ziet dat anders. Wie een erfenis verwerpt, geeft vermogen weg, en de Participatiewet laat de gemeente een uitkering weigeren of verlagen aan wie zijn vermogen te snel of onnodig heeft laten verdwijnen. In de rechtspraak is verwerping tijdens bijstand herhaaldelijk als tekortschietend besef van verantwoordelijkheid beoordeeld, met een verlaging of weigering van de bijstand als gevolg.

Verwerpen kan wel een goede keuze zijn als de erfenis negatief is: dan is er geen vermogen om weg te geven. Overleg dat vooraf met de gemeente en leg vast waarom u verwerpt.

Welke keuze in uw situatie past en wat u aan de gemeente meldt, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat u nu doet

1. Meld de erfenis bij de gemeente, met wat u weet: van wie, ongeveer hoeveel, en wanneer u het verwacht.
2. Vraag om een schriftelijke reactie: stopt de bijstand, per wanneer, en wat verwacht de gemeente van u.
3. Aanvaard beneficiair als de omvang onduidelijk is. Zo loopt u geen risico op schulden, en u geeft niets weg.
4. Houd het geld apart tot de gemeente heeft gereageerd. Wat u uitgeeft voordat de gemeente heeft beslist, kan als verwijtbaar worden gezien.
5. Besteed verantwoord. De gemeente mag vragen waaraan u de erfenis heeft uitgegeven. Noodzakelijke uitgaven en aflossing van schulden zijn in de regel geen probleem; grote giften wel.
6. Vraag opnieuw bijstand aan zodra u weer onder de grens zit.

Als de erfenis nog vastzit

Een erfenis kan lang duren: een woning die moet worden verkocht, een vereffening, een ruzie tussen erfgenamen. De gemeente rekent toch vanaf de sterfdatum. Dat kan betekenen dat u nu geen bijstand krijgt terwijl u nog geen geld heeft. In dat geval kan de gemeente de bijstand als lening verstrekken tot de erfenis vrijkomt; vraag daarnaar. U betaalt die lening dan terug uit de erfenis.

Wat er vaak misgaat

De erfgenaam wacht met melden tot het geld op de rekening staat, en de gemeente vordert de bijstand over de tussenliggende maanden terug.

De erfenis wordt verworpen om de bijstand te behouden, en de gemeente verlaagt of weigert de uitkering wegens tekortschietend besef.

De erfenis wordt snel uitgegeven, en de gemeente beoordeelt de uitgaven als onnodig.

De studieschuld wordt van het vermogen afgetrokken, terwijl die niet meetelt als aftrekbare schuld.

De erfgenaam vraagt na het opmaken van de erfenis niet opnieuw bijstand aan en zit maanden zonder inkomen.

Als een kind of huisgenoot erft

De vermogensgrens geldt voor het gezin. Erft uw minderjarige kind, dan telt dat vermogen mee bij het uwe, tenzij het op een rekening staat waar u niet aan kunt, zoals een rekening met BEM-clausule. De gemeente kan daar anders mee omgaan dan Dienst Toeslagen, dus vraag het na. Erft een meerderjarig inwonend kind, dan is dat zijn eigen vermogen en telt het niet mee voor uw bijstand, maar hij kan wel meetellen voor de kostendelersnorm.

Erft uw partner met wie u een gezamenlijke huishouding voert, dan is het gezamenlijk vermogen wat telt. De grens van € 16.000 geldt voor u samen. Een erfenis onder uitsluitingsclausule blijft privévermogen van de partner, maar voor de bijstand telt zij toch mee, omdat de Participatiewet naar het vermogen van beide partners kijkt en niet naar het huwelijksgoederenrecht.

Veelgestelde vragen

Moet ik een erfenis melden als ik bijstand krijg?

Ja, zodra u weet dat u erfgenaam bent. Ook als het geld nog niet is uitbetaald en ook als u de omvang nog niet kent.

Hoeveel vermogen mag ik hebben in de bijstand?

In 2026 € 8.000 als alleenstaande en € 16.000 als alleenstaande ouder of bij een gezamenlijke huishouding. Voor een eigen woning maakt de gemeente een aparte berekening.

Kan ik de erfenis verwerpen om mijn bijstand te houden?

Dat is riskant. De gemeente kan verwerping zien als het weggeven van vermogen en de bijstand verlagen of weigeren. Overleg vooraf met de gemeente.

Wat als de erfenis pas over een jaar wordt uitbetaald?

De gemeente rekent vanaf de sterfdatum. Vraag of de bijstand als lening kan doorlopen tot de erfenis vrijkomt.

Telt de erfenis van mijn partner mee voor mijn bijstand?

Ja. Bij een gezamenlijke huishouding kijkt de gemeente naar het vermogen van beide partners samen, ook als de erfenis onder een uitsluitingsclausule is verkregen.