Bijzondere situaties bij een nalatenschap

Bijna elke nalatenschap heeft iets bijzonders. Een partner zonder samenlevingscontract, een kind uit een eerder huwelijk, een erfgenaam in de bijstand, een ouder die in een verpleeghuis woonde, een overlijden op vakantie. Elk daarvan verandert de regels op één punt, en dat punt kost geld of rechten als u het mist.

De twaalf situaties in één tabel

Situatie	Wat er anders is	Waar het om draait
Samenwonen zonder samenlevingscontract	Samenwoners erven niet van elkaar volgens de wet	Alleen een testament of verblijvingsbeding helpt; partnervrijstelling erfbelasting onder voorwaarden
Samenlevingscontract	Het contract regelt de gemeenschappelijke bezittingen, niet de erfenis	Verblijvingsbeding, testament, pensioenaanmelding
Scheiding en erfenis	Een ex-partner erft niet; een oud testament kan nog gelden	Testament nakijken; bijzonder partnerpensioen; kinderen erven wel
Tweede huwelijk en stiefkinderen	De nieuwe partner erft; stiefkinderen alleen bij testament	Wettelijke verdeling, wilsrechten van de eigen kinderen, tweetrapsmaking
Erfenis en bijstand	Een erfenis is vermogen en moet worden gemeld	Vermogensgrens 2026: € 8.000 alleenstaand, € 16.000 samen of alleenstaande ouder
Erfenis en toeslagen	Vermogen op 1 januari telt	Toeslag kan voor een heel jaar vervallen
Erfenis en de eigen bijdrage Wlz	Vermogen telt 2 jaar later mee, 4 procent boven het toetsbedrag	Toetsbedrag 2026: € 36.952 alleenstaand, € 73.904 met partner
Erfenis tijdens schuldsanering	Een erfenis valt in de boedel van de Wsnp	Overleg met de bewindvoerder vóór elke keuze
De overledene had een bewindvoerder	Het bewind stopt automatisch bij overlijden	Eindrekening en verantwoording aan de kantonrechter
De overledene woonde in een verpleeghuis	De kamer moet snel leeg; CAK corrigeert de eigen bijdrage	Facturen tot de overlijdensdatum; te veel betaald komt terug
Overlijden in het buitenland	Lokale akte, repatriëring, ambassade	Verzekering eerst; akte laten registreren in de woongemeente
Nederlander met buitenlands vermogen	Erfrecht en belasting in twee landen	Europese erfrechtverordening, Europese verklaring van erfrecht, verrekening

Wat u eerst vaststelt

Vier vragen bepalen welke van deze situaties op u van toepassing is.

Hoe was de relatie van de overledene: gehuwd, geregistreerd, samenwonend met of zonder contract, gescheiden, opnieuw getrouwd. Dat bepaalt wie erft.

Waar woonde en overleed de overledene, en waar ligt het vermogen. Dat bepaalt welk recht en welke belasting gelden.

Wie beheerde het vermogen: de overledene zelf, een bewindvoerder, een curator, een instelling. Dat bepaalt wie de administratie heeft en aan wie verantwoording moet worden afgelegd.

En wat is uw eigen positie als erfgenaam: heeft u bijstand, toeslagen, een eigen bijdrage voor zorg, of zit u in een schuldregeling. Dat bepaalt of de erfenis u iets kost aan de andere kant.

Situaties rond de relatie

Samenwoners zonder contract erven niet van elkaar. De wet kent alleen de echtgenoot en de geregistreerd partner als erfgenaam. Een samenlevingscontract verandert daar op zichzelf niets aan; alleen een testament of een verblijvingsbeding voor de gezamenlijke bezittingen doet dat. Lees samenwonen zonder samenlevingscontract en samenlevingscontract en erfrecht.

Na een scheiding erft de ex-partner niet meer, maar een oud testament waarin de ex nog staat, kan gelden als het niet is herroepen. En de kinderen uit het eerste huwelijk erven gewoon. Lees erfenis na een scheiding en erfenis bij een tweede huwelijk.

Situaties rond uw eigen inkomen

Een erfenis is vermogen, en vermogen telt mee voor regelingen die op inkomen en vermogen zijn gebaseerd. Wie bijstand ontvangt, moet de erfenis melden en kan boven de vermogensgrens het recht verliezen. Wie toeslagen krijgt, ziet die vervallen als het vermogen op 1 januari te hoog is. Wie een eigen bijdrage voor langdurige zorg betaalt, ziet die twee jaar later stijgen. En wie in de schuldsanering zit, ziet de erfenis naar de schuldeisers gaan.

In al die gevallen is verwerpen zelden de oplossing: de wet en de uitvoerders zien een verworpen erfenis vaak als het weggeven van vermogen. Lees per regeling wat wel kan: erfenis en bijstand, erfenis en toeslagen, erfenis en de eigen bijdrage Wlz en erfenis tijdens schuldsanering.

Situaties rond de overledene

Stond de overledene onder bewind, dan stopt dat bewind automatisch bij het overlijden en legt de bewindvoerder een eindrekening en verantwoording af aan de kantonrechter. De erfgenamen krijgen de administratie van hem. Lees de overledene had een bewindvoerder.

Woonde de overledene in een verpleeghuis, dan moet de kamer snel leeg en corrigeert het CAK de eigen bijdrage tot de overlijdensdatum. Lees de overledene woonde in een verpleeghuis.

Welke van deze situaties in uw nalatenschap spelen en welke stappen daar nu bij horen, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Situaties over de grens

Overlijdt iemand op reis of in een ander land, dan begint alles daar. Een arts stelt het overlijden vast, de lokale autoriteiten maken de akte op, en de nabestaanden kiezen tussen repatriëring en een uitvaart ter plaatse. NederlandWereldwijd, de site van het ministerie van Buitenlandse Zaken, beschrijft die stappen. Lees overlijden in het buitenland.

Had een Nederlander vermogen in het buitenland, dan gelden de Europese erfrechtverordening en twee belastingstelsels. Lees Nederlander met vermogen in het buitenland.

Wat er vaak misgaat

De samenwonende partner ontdekt na het overlijden dat hij geen erfgenaam is en de woning moet verlaten.

Een erfgenaam in de bijstand meldt de erfenis niet, en de gemeente vordert terug met een boete.

De erfenis komt in december binnen, het vermogen staat op 1 januari boven de grens, en de toeslagen vervallen voor het hele jaar.

De erfgenamen van een overledene onder bewind wachten op de administratie zonder de bewindvoerder om de eindrekening te vragen.

Bij een overlijden in het buitenland wordt de uitvaart betaald voordat iemand de reisverzekering heeft gebeld.

Veelgestelde vragen

Erft een samenwonende partner zonder contract?

Nee, niet volgens de wet. Alleen een testament maakt de partner erfgenaam; een verblijvingsbeding regelt alleen de gezamenlijke bezittingen.

Moet ik een erfenis melden bij de gemeente als ik bijstand heb?

Ja. Een erfenis is vermogen en telt mee voor de vermogensgrens. Niet melden leidt tot terugvordering en een boete.

Wat gebeurt er met het bewind als de betrokkene overlijdt?

Het stopt automatisch. De bewindvoerder maakt een eindrekening en verantwoording voor de kantonrechter en draagt de administratie over aan de erfgenamen.

Wie regelt een overlijden in het buitenland?

Eerst de alarmcentrale van de reis-, zorg- of uitvaartverzekeraar, als er dekking is. Anders een internationale uitvaartonderneming, met hulp van de ambassade en NederlandWereldwijd.