Wat gebeurt er met een erfenis als er geen erfgenamen zijn?

“Alles gaat naar de Staat” is een zin die vaak valt bij iemand zonder familie. Hij klopt alleen in het uiterste geval, en zelfs dan pas na onderzoek en na twintig jaar wachten. Hoe het echt zit, staat hieronder.

Wanneer er echt geen erfgenamen zijn

De wet zoekt ver. Zonder testament erft eerst de partner met de kinderen, dan ouders, broers en zussen, dan grootouders, dan overgrootouders, telkens met plaatsvervulling door hun afstammelingen. De grens ligt bij de zesde graad van bloedverwantschap.

Groep	Wie
1	Echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen
2	Ouders, broers en zussen
3	Grootouders
4	Overgrootouders
Grens	Bloedverwanten tot en met de zesde graad

Pas als in geen van die groepen iemand leeft, en er geen testament is dat iemand anders aanwijst, is er geen erfgenaam. Dat komt weinig voor. Vaker komt voor dat er wél erfgenamen zijn, maar dat niemand ze kent. Daarover gaat de pagina over onbekende erfgenamen.

Ook als alle erfgenamen verwerpen, ontstaat de situatie zonder erfgenamen. Bij een negatieve nalatenschap gebeurt dat regelmatig.

Wat de wet dan zegt

Artikel 189 van Boek 4 is kort. Heeft een erflater geen erfgenamen, dan worden de goederen van de nalatenschap op het ogenblik van zijn overlijden door de Staat onder algemene titel verkregen. Dat geldt ook “voor zover” er geen erfgenamen zijn.

“Onder algemene titel” betekent dat de Staat de positie van erfgenaam inneemt: met de bezittingen én de schulden. De Staat betaalt de schulden alleen uit de nalatenschap, niet uit de schatkist.

“Voor zover” betekent dat het ook om een deel kan gaan. Is er wel een testament voor een deel van de nalatenschap, dan gaat alleen de rest naar de Staat.

Wat er in de praktijk gebeurt

De Rijksoverheid beschrijft de route. Wanneer er geen erfgenamen bekend zijn, doet het Rijksvastgoedbedrijf onderzoek. Blijkt na onderzoek nog steeds dat er geen erfgenamen zijn, of pakt niemand namens de erfgenamen de afwikkeling op? Dan handelt het Rijksvastgoedbedrijf de onbeheerde nalatenschap af namens de overheid.

Het probeert daarbij eerst erfgenamen of rechthebbenden op te sporen. Vindt het niemand, of is het saldo te laag om de nalatenschap af te handelen? Dan wordt de erfenis omgezet in geld en gestort in de consignatiekas van het ministerie van Financiën.

Daar blijft het geld twintig jaar beschikbaar voor rechthebbenden. Meldt zich in die tijd niemand, dan vervalt het aan de Staat. Ook een goed dat binnen twintig jaar na het openvallen door niemand is opgeëist, vervalt aan de Staat (artikel 4:226 lid 4).

Hoe zo’n nalatenschap bij de overheid komt

Er is geen automatische melding. Iemand moet het signaleren. De gemeente die de uitvaart regelt omdat niemand dat doet, een verhuurder met een leegstaande woning, of een bank met een geblokkeerde rekening. Of een notaris die geen erfgenamen vindt, of een buurman.

Zo’n partij kan de rechtbank vragen een vereffenaar te benoemen. Artikel 4:204 noemt precies deze situatie: wanneer er geen erfgenamen zijn, wanneer niet bekend is of er erfgenamen zijn, of wanneer de erfgenamen de nalatenschap onbeheerd laten. Het Rijksvastgoedbedrijf treedt vaak als die vereffenaar op.

De vereffenaar is verplicht onbekende erfgenamen op te sporen door oproepingen in veel gelezen dagbladen of met andere doelmatige middelen (artikel 4:225). Wat na de vereffening overblijft en waar geen erfgenaam voor is, geeft hij af aan de Staat (artikel 4:226).

De uitvaart als er niemand is

Is er niemand die de uitvaart regelt, dan doet de gemeente het. De Wet op de lijkbezorging legt die taak bij de burgemeester van de gemeente waar het lichaam zich bevindt. De gemeente verhaalt de kosten op de nalatenschap.

De gemeente kan daarvoor ook navraag doen bij de Zoekservice voor levensverzekeringen, om te zien of er een uitvaartpolis is. Het Verbond van Verzekeraars noemt gemeenten uitdrukkelijk als aanvrager.

Of er in de nalatenschap van uw naaste erfgenamen zijn en wie dat zijn, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het praktisch betekent

Voor wie te maken krijgt met zo’n nalatenschap, als buur, verhuurder of verre kennis: u hoeft niets af te wikkelen en mag dat ook niet. Meld de situatie bij de gemeente of bij een notaris, die de weg naar het Rijksvastgoedbedrijf kent.

Voor wie denkt toch erfgenaam te zijn, bijvoorbeeld als verre neef: meld u bij het Rijksvastgoedbedrijf of bij de notaris die de zaak behandelt, met bewijs van de familieband. Is de nalatenschap al in de consignatiekas gestort, dan gebruikt u het zoekformulier consignatiekas.

Voor wie geen familie heeft en dit wil voorkomen: een testament. Wie in een testament een goed doel, een vriend of een buurvrouw benoemt, houdt de nalatenschap uit handen van de Staat. Dat is de enige manier.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Als u vermoedt dat er geen erfgenamen zijn en er is een woning of vermogen dat beheer nodig heeft. De notaris kan het erfgenamenonderzoek doen en zo nodig het verzoek tot benoeming van een vereffenaar voorbereiden.

En als u zelf niemand heeft om aan na te laten en iets anders wilt dan de Staat.

Wat er vaak misgaat

Familie in de vijfde of zesde graad denkt geen erfgenaam te zijn en meldt zich niet.

Een buurman of vriend “regelt alvast wat” met de woning en de spullen, zonder enige bevoegdheid.

Niemand meldt de nalatenschap, en de woning verkommert terwijl de schulden oplopen.

Erfgenamen die allemaal verwerpen, denken dat daarmee ook de uitvaart is geregeld.

Wie geen familie heeft, maakt geen testament, en het goede doel dat hij steunde krijgt niets.

Veelgestelde vragen

Gaat een erfenis zonder erfgenamen meteen naar de Staat?

Juridisch verkrijgt de Staat de nalatenschap op het moment van overlijden. In de praktijk onderzoekt het Rijksvastgoedbedrijf eerst of er toch erfgenamen zijn, en blijft de opbrengst twintig jaar beschikbaar in de consignatiekas.

Tot welke familie zoekt de wet?

Tot en met de zesde graad van bloedverwantschap, in vier groepen, met plaatsvervulling. Pas als daar niemand leeft en er geen testament is, is er geen erfgenaam.

Wat als alle erfgenamen de erfenis verwerpen?

Dan is er niemand meer, en gaat de nalatenschap dezelfde weg: een vereffenaar, vaak het Rijksvastgoedbedrijf, wikkelt af en geeft een overschot aan de Staat af.

Wie regelt de uitvaart als er niemand is?

De gemeente, op grond van de Wet op de lijkbezorging. De kosten worden op de nalatenschap verhaald.