Internationaal erfrecht: welk recht geldt er?

Een vader die in Spanje overleed, een moeder met een appartement in Duitsland, een oom die na zijn pensioen naar Portugal verhuisde. Zodra een nalatenschap een grens overgaat, is de eerste vraag niet wie erft, maar welk recht bepaalt wie erft. Sinds 2015 is dat in Europa één regel.

De hoofdregel: de gewone verblijfplaats

De Europese erfrechtverordening geldt in alle lidstaten van de Europese Unie, behalve Denemarken en Ierland. Zij bepaalt welk erfrecht van toepassing is op een grensoverschrijdende nalatenschap.

De hoofdregel: het recht van het land waar de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats had. De Rijksoverheid noemt wat daarbij telt: de gezinssituatie, en bijvoorbeeld de lidstaat waar iemand belasting betaalde. Notaris.nl voegt toe: hoe lang en hoe vaak iemand in een land verbleef, of hij er alleen voor werk woonde, en waar zijn sociale en gezinsleven zich afspeelde.

Was er op het moment van overlijden duidelijk een nauwere band met een ander land, dan geldt het recht van dat land.

Situatie	Welk erfrecht
Nederlander, woonde en overleed in Nederland, huis in Frankrijk	Nederlands recht, ook voor het Franse huis
Nederlander, woonde al jaren in Spanje, geen testament	Spaans recht, voor de hele nalatenschap
Nederlander in Spanje, testament met rechtskeuze voor Nederland	Nederlands recht
Duitser, woonde in Nederland, geen testament	Nederlands recht
Nederlander in het Verenigd Koninkrijk of Canada	Het recht van dat land bepaalt wat geldt; de verordening geldt daar niet

De uitzondering: rechtskeuze

Wie niet wil dat het recht van zijn woonland geldt, kan in een testament kiezen. De keuze is beperkt tot het recht van het land waarvan iemand de nationaliteit heeft, op het moment van de keuze of van het overlijden. Een Nederlander kan dus kiezen voor Nederlands recht; wie ook een andere nationaliteit heeft, kan voor dat land kiezen.

De keuze moet bij de notaris in een testament worden vastgelegd. Zonder keuze bepaalt de verordening welk recht geldt.

Voor de erfgenamen betekent dit: lees het testament op het woord “rechtskeuze”. Staat het erin, dan weet u welk recht geldt. Staat het er niet, dan is de gewone verblijfplaats bepalend, en die kan bij iemand die veel reisde of overwinterde onduidelijk zijn.

Eén recht, één verklaring

De Rijksoverheid noemt de praktische voordelen van de verordening.

Op de erfenis is één erfrecht van toepassing. Dat recht regelt wie wat erft en hoe de afwikkeling verloopt, waar de goederen ook liggen. De notaris kan één akte opmaken, de bevoegde rechter kan één beslissing nemen.

De erfgenamen hoeven niet naar notarissen of rechtbanken in meerdere landen. Zij vragen na het overlijden één Europese verklaring van erfrecht aan. In Nederland doet u dat bij een notaris; in andere EU-landen bij een notaris of de rechtbank. Met die verklaring toont u in alle aangesloten landen aan dat u erfgenaam bent en welk recht geldt.

En er is meer grip op wie erft. Een Nederlander kan in een Nederlands testament vastleggen dat zijn bezittingen naar zijn partner gaan en niet naar de kinderen, en dat werkt dan in alle aangesloten landen. Dat is van belang in landen waar kinderen een sterker wettelijk erfdeel hebben dan in Nederland.

Waar de verordening niet geldt

Denemarken en Ierland doen niet mee, het Verenigd Koninkrijk sinds de brexit ook niet. Buiten de EU, in Zwitserland, de Verenigde Staten, Canada, Australië, geldt het eigen internationaal privaatrecht van dat land.

Dat kan betekenen dat een land voor onroerend goed op zijn grondgebied altijd het eigen recht toepast, ongeacht wat Nederland zegt. Dan gelden er twee rechtsstelsels naast elkaar: het Nederlandse voor de rest, het buitenlandse voor dat huis.

In die gevallen is advies van een notaris met internationale ervaring, en vaak van een adviseur in het andere land, onmisbaar. Notaris.nl zegt dat ook dan een Nederlands testament met rechtskeuze zinvol kan zijn.

Erfrecht is niet hetzelfde als erfbelasting

De verordening gaat over wie erft en hoe wordt afgewikkeld. Zij gaat niet over belasting. Elk land heft volgens eigen regels, en die kunnen naast elkaar bestaan.

Nederland heft over de nalatenschap van wie in Nederland woonde, en van wie Nederlander was en minder dan tien jaar geleden vertrok. Het land waar een huis staat, heft vaak over dat huis. Verrekening gebeurt via verdragen of via de Nederlandse regeling ter voorkoming van dubbele belasting. Lees daarover bij buitenlands vermogen en dubbele belasting.

Welk recht in uw situatie geldt en welke verklaring u nodig heeft, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het praktisch betekent

Stel eerst vast waar de overledene zijn gewone verblijfplaats had. Bij iemand die in Nederland woonde en overleed, is dat snel duidelijk. Bij een overwinteraar, een expat of iemand met huizen in twee landen niet.

Zoek het testament, in Nederland via het Centraal Testamentenregister en in het woonland via het register daar. Kijk naar een rechtskeuze.

Vraag de Europese verklaring van erfrecht aan zodra er bezit in een ander EU-land is. Zonder die verklaring werkt een buitenlandse bank of een buitenlands kadaster niet mee.

En houd belasting en erfrecht uit elkaar. Dat het Nederlandse erfrecht geldt, zegt niets over de belasting in het andere land.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Bij elke nalatenschap met bezit of een woonplaats over de grens. De Europese verklaring van erfrecht kan alleen een notaris afgeven, en de vraag welk recht geldt is er een waar een fout de hele verdeling raakt.

Wat er vaak misgaat

De erfgenamen passen Nederlands recht toe op de nalatenschap van een ouder die al jaren in Spanje woonde.

Niemand leest de rechtskeuze in het testament, en de verdeling gebeurt naar het verkeerde recht.

Er wordt een gewone Nederlandse verklaring van erfrecht meegenomen naar een Franse bank, die er niets mee kan.

Erfrecht en erfbelasting worden verward, en de aanslag uit het andere land komt als verrassing.

Bij bezit buiten de EU wordt aangenomen dat de verordening ook daar geldt.

Veelgestelde vragen

Welk erfrecht geldt als mijn vader in Spanje woonde?

Zonder rechtskeuze het Spaanse recht, voor de hele nalatenschap. Had hij in zijn testament voor Nederlands recht gekozen, dan geldt dat.

Wat is een Europese verklaring van erfrecht?

Een verklaring waarin staat wie de erfgenamen zijn en welk recht geldt. Zij werkt in alle landen waar de verordening geldt, en u vraagt haar in Nederland aan bij een notaris.

Geldt de verordening ook in het Verenigd Koninkrijk?

Nee. Ook niet in Denemarken en Ierland. Daar bepaalt het eigen recht van dat land welk erfrecht geldt en of een rechtskeuze wordt erkend.

Betekent Nederlands erfrecht ook Nederlandse belasting?

Nee. Erfrecht en erfbelasting staan los van elkaar. Elk land heft volgens eigen regels; dubbele heffing wordt via verdragen of een Nederlandse regeling verrekend.