Tweetrapsmaking uitgelegd

Een tweetrapsmaking is een testament in twee stappen. Notaris.nl vat het zo samen: als ik er niet meer ben, gaat mijn erfenis eerst naar mijn partner (de eerste trap), en daarna naar mijn kinderen (de tweede trap). Wie zo’n testament tegenkomt, moet twee dingen weten: wat de eerste erfgenaam mag, en wat er bij diens overlijden gebeurt.

De twee trappen

De wet noemt het niet “tweetrapsmaking” maar omschrijft het in artikel 141 van Boek 4: een making onder ontbindende voorwaarde, met een daarbij aansluitende making onder opschortende voorwaarde. Het vermaakte, of wat daarvan onverteerd is, gaat bij het overlijden van de eerste erfgenaam naar de tweede, als die dat moment overleeft.

Rol	Naam in de wet	Wat het betekent
Eerste trap	Bezwaarde	Erft nu, onder de voorwaarde dat wat overblijft doorgaat
Tweede trap	Verwachter	Erft wat er bij het overlijden van de bezwaarde nog is

De verwachter erft niet van de bezwaarde, maar van de oorspronkelijke erflater. Dat is de kern, en het verklaart de meeste gevolgen.

Wat de bezwaarde mag

Zolang de voorwaarde niet is vervuld, gelden voor de bezwaarde de regels van het vruchtgebruik (artikel 138 lid 2). Hij moet het vermaakte bewaren en in stand houden, tenzij de erflater hem de bevoegdheid heeft gegeven de goederen te verteren en te vervreemden.

In de praktijk geeft bijna elk tweetrapstestament die bevoegdheid. De partner mag het geld dan opmaken, het huis verkopen, ervan leven. Wat hij niet mag: het wegschenken om de verwachter te omzeilen, tenzij het testament ook dat toestaat.

Lees dus het testament: staat er dat de bezwaarde mag “verteren en vervreemden”, dan is hij vrij. Staat het er niet, dan moet hij het vermogen in stand houden.

De plichten van de bezwaarde

Omdat de verwachter recht heeft op wat overblijft, moet duidelijk zijn wat er was en wat er is. Daarom gelden er plichten die bij een gewone erfenis niet bestaan.

Een boedelbeschrijving bij aanvang: wat zat er in de nalatenschap op de dag van overlijden.

Het vermogen gescheiden houden van het eigen vermogen, zodat aan het einde kan worden bepaald wat “onverteerd” is. Een aparte rekening helpt.

Een administratie van wat is verbruikt en wat is vervangen. Wordt het huis verkocht en een ander gekocht, dan komt het nieuwe huis in de plaats.

Vaak staat in het testament een jaarlijkse opgave aan de verwachter. Zo niet, dan is een verzoek om informatie redelijk.

Wat er gebeurt bij het tweede overlijden

Overlijdt de bezwaarde, dan gaat het onverteerde deel naar de verwachter. Dat deel hoort niet bij de nalatenschap van de bezwaarde. Het wordt dus niet verdeeld onder diens erfgenamen, en staat los van een eventueel tweede huwelijk.

Overlijdt de verwachter eerder dan de bezwaarde, dan vervalt de tweede trap. Wat overblijft, valt dan in de nalatenschap van de bezwaarde, tenzij het testament een vervanger noemt.

De executeur of de erfgenamen van de bezwaarde moeten het tweetrapsvermogen afzonderen en aan de verwachter afgeven. De boedelbeschrijving van het begin is daarbij het uitgangspunt.

Waarom het wordt gebruikt

Twee redenen komen steeds terug.

Bescherming van de kinderen. De partner kan alles gebruiken, maar wat overblijft gaat naar de kinderen van de eerste overledene, niet naar een nieuwe partner of stiefkinderen. Bij samengestelde gezinnen is dat vaak de reden.

Erfbelasting. Omdat de verwachter erft van de eerste overledene, gelden diens vrijstelling en tarief opnieuw. Kinderen die zo van hun eerste ouder erven, gebruiken de kindvrijstelling twee keer: één keer bij elk overlijden. Bovendien wordt bij het eerste overlijden alleen belasting geheven over wat de partner krijgt, met de hoge partnervrijstelling.

De precieze uitwerking hangt af van het testament en van de bedragen; de Belastingdienst behandelt de verwachter als verkrijger van de oorspronkelijke erflater.

Of het testament van uw naaste een tweetrapsmaking bevat en wat dat voor uw positie betekent, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Verschil met de wettelijke verdeling

Bij de wettelijke verdeling krijgt de partner alles en de kinderen een vordering in geld, opeisbaar bij het overlijden van de partner. Die vordering is een schuld van de partner, die meetelt in diens nalatenschap.

Bij een tweetrapsmaking hebben de kinderen geen vordering, maar een verwachting. Zij krijgen wat er is, niet een vast bedrag. Is alles opgemaakt, dan krijgen zij niets; is het vermogen gegroeid, dan krijgen zij meer.

Beide constructies beschermen de langstlevende. Ze verschillen in wat de kinderen uiteindelijk krijgen en in de belasting.

Wat het praktisch betekent

Bent u de bezwaarde: maak meteen een boedelbeschrijving, houd het vermogen apart en bewaar de administratie. Dat voorkomt discussie met de verwachters, vaak uw eigen kinderen of stiefkinderen.

Bent u verwachter: vraag om de boedelbeschrijving en om periodieke informatie. U kunt niet eisen dat er iets overblijft, wel dat het onverteerde deel bij u terechtkomt.

Bent u erfgenaam van een overleden bezwaarde: zonder het tweetrapsvermogen eruit te halen, verdeelt u iets wat niet van de nalatenschap is.

Wanneer u een notaris nodig heeft

Altijd bij het tweede overlijden, om vast te stellen wat onverteerd is en de afgifte aan de verwachter vast te leggen. En bij twijfel over de bevoegdheden van de bezwaarde, want daar hangt alles van af.

Wat er vaak misgaat

De bezwaarde maakt geen boedelbeschrijving, en bij het tweede overlijden is niet vast te stellen wat er over is.

Het tweetrapsvermogen wordt vermengd met eigen geld en met het vermogen van een nieuwe partner.

Bij het tweede overlijden verdelen de erfgenamen van de bezwaarde alles, inclusief wat de verwachter toekomt.

De verwachter denkt een vast bedrag te krijgen, zoals bij de wettelijke verdeling.

Niemand meldt de tweetrapsmaking bij de aangifte erfbelasting, waardoor de vrijstellingen verkeerd worden toegepast.

Veelgestelde vragen

Mag de partner alles opmaken bij een tweetrapsmaking?

Meestal wel: de meeste testamenten geven de bezwaarde de bevoegdheid om te verteren en te vervreemden. Staat dat er niet, dan moet het vermogen in stand blijven. Lees het testament.

Erven de kinderen van de bezwaarde of van de eerste overledene?

Van de eerste overledene. Daarom gelden diens vrijstelling en tarief, en hoort het onverteerde deel niet bij de nalatenschap van de bezwaarde.

Wat als er niets over is?

Dan krijgt de verwachter niets. Een tweetrapsmaking geeft een verwachting op wat overblijft, geen vordering op een vast bedrag.

Wat als de verwachter eerder overlijdt dan de bezwaarde?

Dan vervalt de tweede trap, tenzij het testament een vervanger noemt. Wat overblijft valt dan in de nalatenschap van de bezwaarde.