Wat moet u regelen in de eerste 24 uur na een overlijden?

De eerste uren voelen alsof alles tegelijk moet. Dat is niet zo. Er zijn twee dingen die nu aan de orde zijn; de rest kan wachten tot morgen of tot volgende week.

De uitvaart mag bovendien pas na 36 uur plaatsvinden. Die wettelijke wachttijd bestaat juist om u tijd te geven.

Het eerste: een arts

Een arts moet de dood vaststellen en de verklaring van overlijden opmaken. Zonder die verklaring kan er niets geregeld worden: geen aangifte, geen uitvaart.

Overlijdt iemand thuis, dan belt u de huisarts. Buiten kantooruren is dat de huisartsenpost. Er is geen haast bij het bellen van 112; bij een verwacht overlijden is de huisarts de aangewezen persoon.

Overlijdt iemand in een ziekenhuis, hospice of verpleeghuis, dan regelt de instelling dit zelf.

De arts maakt twee documenten op: het A-formulier, dat naar de gemeente gaat, en de B-envelop. Die laatste is bestemd voor het Centraal Bureau voor de Statistiek en blijft gesloten.

Bij een niet-natuurlijke of onverwachte dood komt er een gemeentelijk lijkschouwer bij, en soms de politie. Dat is standaardprocedure en zegt niets over verdenking.

Het tweede: wie regelt de uitvaart

Kijk eerst of er iets is vastgelegd. Een uitvaartverzekering, een uitvaartwens op papier, een codicil, of een aantekening in het testament. Dat bepaalt vaak bij welke onderneming u terechtkomt.

Is er een uitvaartverzekering, bel dan eerst die verzekeraar. Sommige polissen werken met vaste uitvaartondernemers, en een eigen keuze kan dan geld kosten.

Is er niets vastgelegd, dan kiest u zelf. U mag meerdere ondernemers bellen en prijzen vergelijken; dat is in deze dagen ongemakkelijk, maar het scheelt al snel duizenden euro’s.

U bent ook niet verplicht een uitvaartondernemer in te schakelen. Zelf een uitvaart regelen mag, maar vraagt veel en is in de eerste dagen zelden realistisch.

Waar de overledene blijft

Tot de uitvaart wordt de overledene thuis opgebaard, in een uitvaartcentrum of in een rouwcentrum bij een instelling.

Thuis opbaren kan bijna altijd, met koeling die de uitvaartondernemer regelt. Voor veel nabestaanden is dat waardevol; voor anderen te zwaar. Beide is goed.

Neem deze beslissing niet in het eerste uur. De uitvaartondernemer kan de overledene meenemen en u kunt later nog kiezen om thuis op te baren.

De eerste 24 uur, in volgorde

1. Bel de huisarts of de huisartsenpost, of laat de instelling dit doen. De arts stelt de dood vast en maakt de verklaring van overlijden op.
2. Zoek de papieren op: uitvaartverzekering, uitvaartwensen, codicil, donorregistratie. Kijk in de map of ordner waar de overledene zijn administratie bewaarde.
3. Bel de uitvaartverzekeraar als die er is, en anders een uitvaartondernemer naar keuze.
4. Breng de naaste familie op de hoogte. Verdeel dat: één persoon hoeft niet iedereen te bellen.
5. Beslis waar de overledene blijft tot de uitvaart. Dat mag ook morgen nog.
6. Ga slapen. Dat is geen zachte suggestie: de komende dagen vragen beslissingen, en vermoeidheid maakt die slechter.

Wat er in uw situatie verder speelt, hangt af van het huishouden en van wat er geregeld was. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u aan de orde komt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat nu nog niet hoeft

De bank hoeft nu niet gebeld. Die heeft een akte van overlijden nodig, en die bestaat pas na de aangifte bij de gemeente.

Verzekeraars, pensioenfondsen en de Belastingdienst hoeven ook niet. Een deel krijgt automatisch bericht via de gemeente, en de rest heeft geen termijn die nu speelt.

Abonnementen opzeggen kan wachten. Een maand extra energie of telefonie kost tientjes; een verkeerd opgezegd contract kost meer.

De woning leeghalen hoeft niet en is zelfs onverstandig zolang niet duidelijk is wie de erfgenamen zijn. Zie Wat u de eerste weken juist nog niet moet doen.

Wie u wel en niet hoeft te bellen

In de eerste uren belt u drie soorten mensen: een arts, de naaste familie en degene die de uitvaart gaat regelen. Verder niemand.

Werkgevers, banken en verzekeraars kunnen wachten; die hebben bovendien een akte van overlijden nodig die er nog niet is.

Woonde de overledene in een instelling, dan regelt die de eigen meldingen. Vraag wel wat zij doen en wat zij van u verwachten, zodat u het niet dubbel doet.

Is er thuiszorg of dagbesteding, bel die dan wel af. Anders staat er morgenochtend iemand voor de deur.

Als u er alleen voor staat

Niet iedereen heeft familie in de buurt. Drie dingen helpen dan.

De huisartsenpost kan u vertellen wat de eerstvolgende stap is; zij doen dit dagelijks.

Een uitvaartondernemer neemt veel over, ook het contact met de gemeente. Dat kost geld, maar het is in deze situatie vaak het verschil tussen wel en niet doorkomen.

En er is geen enkele reden om alles in één dag te doen. De wettelijke wachttijd van 36 uur is er ook voor u.

De papieren die u nu al zoekt

U hoeft in het eerste etmaal niets te regelen met deze stukken, maar het helpt enorm als u ze vást bij elkaar legt.

Het identiteitsbewijs van de overledene, want dat heeft u nodig bij de aangifte.

De uitvaartpolis of een aantekening over uitvaartwensen, want die bepaalt bij welke ondernemer u terechtkomt.

Een eventueel codicil of een notitie over wensen. Een codicil is handgeschreven, gedateerd en ondertekend, en kan bijvoorbeeld gaan over sieraden of over de uitvaart.

En het trouwboekje, als dat er is; sommige gemeenten vragen erom.

Kijk in de map of ordner waar de overledene de administratie bewaarde. Vindt u niets, ga dan niet zoeken in de hele woning; de uitvaart kan ook zonder deze papieren geregeld worden.

Wat er vaak misgaat

Er wordt 112 gebeld bij een verwacht overlijden. Dat is niet nodig; de huisarts of de huisartsenpost is de aangewezen route.

De B-envelop wordt geopend. Die moet gesloten blijven en is voor het CBS.

Er wordt meteen een uitvaartondernemer gekozen zonder de verzekering te raadplegen. Dat kan later een eigen bijdrage opleveren.

Alle familieleden worden door dezelfde persoon gebeld. Verdeel die lijst; het is zwaarder dan het lijkt.

Er worden beslissingen genomen over de uitvaart terwijl iedereen uitgeput is. Alles wat niet vandaag hoeft, kan morgen beter.

Veelgestelde vragen

Moet ik meteen aangifte doen bij de gemeente?

Niet in het eerste etmaal. De aangifte moet vóór de uitvaart gedaan zijn, en de uitvaartondernemer regelt dit meestal. Zie Aangifte van overlijden doen bij de gemeente.

Mag ik de overledene thuis houden?

Ja, dat mag bijna altijd. De uitvaartondernemer regelt koeling. Het kan ook enkele dagen; de uitvaart moet wel binnen zes werkdagen plaatsvinden.

Wat als het overlijden onverwacht was?

Dan komt er een gemeentelijk lijkschouwer, en soms de politie. Dat is standaardprocedure. Het kan de vrijgave van de overledene een dag vertragen.

Moet ik direct een uitvaart kiezen: begraven of cremeren?

Nee, maar wel snel: het bepaalt veel van de rest. Kijk of er wensen zijn vastgelegd. Is er niets, dan beslist de nabestaande die de uitvaart regelt.

Mag ik meerdere uitvaartondernemers vergelijken?

Ja. U mag offertes opvragen en vergelijken, ook als er al een ondernemer bij is geweest om de overledene op te halen. Dat laatste verplicht u tot niets.