In welke volgorde worden schulden betaald?

Zolang er genoeg is, maakt de volgorde niet uit: iedereen krijgt zijn geld. Is er te weinig, dan bepaalt de wet wie eerst komt. Wie die volgorde niet kent en de verkeerde schuldeiser eerst betaalt, kan het verschil uit eigen zak moeten bijleggen.

De volgorde van de wet

Artikel 7 van Boek 4 somt de schulden van de nalatenschap op en geeft in lid 2 de volgorde bij tekort.

Rang	Schulden	Voorbeeld
1	Schulden van de overledene, kosten van de uitvaart, kosten van vereffening en executele, erfbelasting die op de erfgenamen rust	Rekeningen, hypotheek, de uitvaartnota, de notaris, het loon van de vereffenaar
2	Schulden uit de andere wettelijke rechten	Het recht van de partner op voortgezet gebruik van de woning, een som ineens
3	Legitieme porties	Het minimumdeel van een onterfd kind
4	Legaten en daarmee gelijkgestelde giften	Een geldbedrag aan een kleinkind

Eerst wordt rang 1 volledig betaald, dan rang 2, dan rang 3, en pas als daar nog iets van over is, de legaten. Ontbreken er schulden uit de andere wettelijke rechten, dan verschuift de volgorde iets. Eerst de schulden van de overledene, de uitvaart en de vereffening; daarna de executele, de erfbelasting en de legitieme porties.

Binnen rang 1: bevoorrecht of gewoon

Rang 1 is de grootste groep, en daarbinnen zijn niet alle schuldeisers gelijk. Het gewone recht over voorrang geldt ook in een nalatenschap.

Schuldeisers met een pand- of hypotheekrecht verhalen zich op het goed waarop hun recht rust. De hypotheekbank krijgt de opbrengst van de woning, tot het bedrag van de lening.

Bevoorrechte schuldeisers gaan vóór de gewone. De Rechtspraak noemt er twee bij naam: de Belastingdienst kan zo’n schuldeiser zijn, en de uitvaartondernemer is een preferente schuldeiser. Het voorrecht op de uitvaartkosten volgt uit het Burgerlijk Wetboek; dat op belastingschulden uit de Invorderingswet.

Kosten van vereffening zijn boedelkosten. Zij worden betaald uit de boedel voordat de gewone schuldeisers aan de beurt komen; een door de rechter benoemde vereffenaar krijgt zijn loon vastgesteld vóór de uitdelingslijst.

Gewone schuldeisers delen wat overblijft naar evenredigheid van hun vordering. Wie 40 procent van de totale gewone schuld heeft, krijgt 40 procent van wat er voor de gewone schuldeisers over is.

Zo past u het toe

1. Maak de lijst compleet. Betaal niets voordat u alle schulden kent. De Rechtspraak is daar duidelijk over: alleen de uitvaart mag alvast.
2. Zet elke schuld in de juiste rang. Schulden van de overledene, uitvaart, vereffening en erfbelasting in rang 1; wettelijke rechten, legitieme porties en legaten daaronder.
3. Markeer binnen rang 1 de voorrang: hypotheek en pand, bevoorrechte schuldeisers, boedelkosten, gewone schuldeisers.
4. Tel wat er is. Saldo op de sterfdag plus de opbrengst van wat te gelde is gemaakt.
5. Betaal van boven naar beneden. Elke laag volledig voordat u aan de volgende begint. Binnen de gewone schuldeisers naar evenredigheid.
6. Leg het vast in een uitdelingslijst als niet alles kan worden betaald. Bij een negatieve nalatenschap is dat verplicht; de Rechtspraak noemt het ingewikkeld en raadt daarbij advies aan.

Een rekenvoorbeeld

Een nalatenschap van € 20.000, na verkoop van alles. Schulden: de uitvaart € 7.000, een belastingschuld van € 4.000, een lening van € 12.000, een creditcard van € 3.000, en een legaat van € 5.000 aan een kleinkind.

De uitvaart en de belastingschuld zijn bevoorrecht en worden eerst betaald: € 11.000. Er blijft € 9.000 over voor de gewone schuldeisers, die samen € 15.000 te vorderen hebben. Ieder krijgt 60 procent: de lening € 7.200, de creditcard € 1.800.

Het legaat krijgt niets. Legaten worden alleen betaald als alle andere schulden volledig kunnen worden voldaan (artikel 4:120).

Had de vereffenaar de lening als eerste betaald, dan was er voor de Belastingdienst te weinig geweest. Het verschil had hij dan zelf kunnen moeten bijleggen.

Waarom de volgorde u persoonlijk raakt

Wie beneficiair heeft aanvaard, betaalt niet uit eigen zak. Die bescherming vervalt als u de vereffening ernstig verwaarloost en u daarvan een verwijt kan worden gemaakt (artikel 4:184 lid 2). Een verkeerde volgorde betalen terwijl u beter had kunnen weten, is zo’n verwijt.

Wie zuiver heeft aanvaard, betaalt elk tekort met eigen vermogen, ongeacht de volgorde. Daar helpt geen uitdelingslijst.

Daarom is de rangorde geen theorie. Zij is het verschil tussen een afwikkeling die klopt en een die u geld kost.

Welke schulden er in de nalatenschap van uw naaste spelen en of de rangorde een rol gaat spelen, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat er vaak misgaat

De schuldeiser die het hardst roept, wordt het eerst betaald.

De uitvaart wordt betaald, en daarna de rest in willekeurige volgorde, tot het op is.

Het legaat aan het kleinkind wordt uitgekeerd omdat “oma dat zo wilde”, en de Belastingdienst blijft achter.

Niemand weet dat vereffeningskosten boedelkosten zijn, en de notaris wordt als gewone schuldeiser behandeld.

Er wordt geen uitdelingslijst gemaakt, en een schuldeiser vraagt later om verantwoording.

Wat de uitdelingslijst laat zien

Bij een tekort legt de vereffenaar de rangorde vast in een uitdelingslijst. Daarin staat wat er in totaal is, welke schuldeisers er zijn, in welke rang zij vallen en welk percentage ieder krijgt. De lijst wordt ter inzage gelegd bij de boedelnotaris of de griffie van de rechtbank, en belanghebbenden kunnen er binnen een maand tegen in verzet komen.

Pas als de lijst verbindend is geworden, wordt uitgekeerd. Wie zich daarna nog meldt, heeft alleen verhaal op wat nog niet is verkocht en op het saldo. Hoe u zo’n lijst maakt, staat op de pagina over de uitdelingslijst.

Schulden die niet in de rangorde thuishoren

Sommige posten lijken schulden maar zijn het niet, of horen elders. Een vordering van een erfgenaam die de uitvaart voorschoot, is wél een schuld van de nalatenschap, in rang 1 en bevoorrecht. De eigen reiskosten en de uren van een erfgenaam zijn dat niet; de Rechtspraak zegt uitdrukkelijk dat die niet ten laste van de nalatenschap komen.

Een lening die een medeschuldenaar mede ondertekende, is een schuld van de nalatenschap én van die medeschuldenaar. En een verplichting die met de dood tenietgaat, zoals alimentatie voor de toekomst, verdwijnt uit de lijst.

Veelgestelde vragen

Welke schuld wordt het eerst betaald?

De schulden van rang 1, en daarbinnen eerst de bevoorrechte: hypotheek en pand uit het onderpand, dan de uitvaartkosten en belastingschulden, dan de gewone schuldeisers naar evenredigheid.

Wanneer krijgt een legaat geld?

Pas als alle andere schulden van de nalatenschap volledig kunnen worden betaald. Bij een tekort wordt het legaat verminderd of vervalt het.

Wat gebeurt er als ik de verkeerde volgorde aanhoud?

Bij beneficiaire aanvaarding kunt u de bescherming verliezen als u ernstig tekortschiet en dat u te verwijten is. U kunt dan het verschil uit eigen zak moeten bijleggen.

Is de Belastingdienst altijd bevoorrecht?

Voor de meeste belastingschulden heeft de Belastingdienst een voorrecht op grond van de Invorderingswet. De Rechtspraak noemt de Belastingdienst als voorbeeld van een preferente schuldeiser.