Wat komt er in het eerste jaar na een overlijden nog op u af?

Na twee of drie maanden lijkt het meeste geregeld. Wat er dan nog komt, komt verspreid. Een brief van de Belastingdienst, een pensioenoverzicht, een vraag van de gemeente. En uiteindelijk de verdeling van de nalatenschap.

Deze pagina zet die zaken op een rij, zodat u weet wat er nog aankomt en wanneer.

De twee aangiftes

De aangifte inkomstenbelasting van de overledene gaat over het inkomen tot en met de overlijdensdatum. Die moet vóór 1 mei na het jaar van overlijden binnen zijn. Het gaat met een eigen formulier, het F-formulier, en levert vaak geld op.

De aangifte erfbelasting gaat over wat de erfgenamen krijgen. Bij een overlijden vanaf 2026 heeft u twintig maanden na de overlijdensdatum. Zie De nieuwe aangiftetermijn van 20 maanden per 2026.

Die twee worden vaak door elkaar gehaald. Het zijn verschillende aangiftes, met verschillende termijnen en een andere vraag.

De aanslag erfbelasting kan daarna nog maanden op zich laten wachten. Reserveer het geld, ook als het lang stil blijft.

Uw eigen inkomen verandert

Voor de achterblijvende partner is dit vaak de grootste verandering, en hij komt geleidelijk.

Een nabestaandenpensioen kan ingaan, soms pas na aanvraag. De Anw van de SVB is een aparte regeling met eigen voorwaarden. Loopt er een uitkering, dan wordt die opnieuw berekend.

Toeslagen veranderen mee. Huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget kijken naar inkomen en vermogen; beide kunnen door het overlijden verschuiven. Geef wijzigingen door, anders volgt er later een terugvordering.

Ook uw eigen aangifte inkomstenbelasting ziet er anders uit. Het geërfde vermogen telt mee in box 3, maar pas per 1 januari van het jaar daarna. Onroerend goed is de uitzondering: dat telt in het jaar van erven.

De verdeling van de nalatenschap

Zolang er niet verdeeld is, zijn de erfgenamen samen eigenaar van alles. Dat is geen probleem tot er beslissingen nodig zijn: een woning verkopen, een auto overschrijven, spullen verdelen.

Bij een wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alles en krijgen de kinderen een vordering. Er hoeft dan weinig verdeeld te worden, maar de erfbelasting speelt wel meteen.

Is er een testament, dan bepaalt dat de verdeling. Is er een executeur, dan regelt die de afwikkeling.

Komt u er onderling niet uit, dan kan een notaris of een mediator helpen. Laat dat niet te lang doorsudderen: een onverdeelde nalatenschap blokkeert ook de verkoop van een woning.

Het eerste jaar, in volgorde

1. Vóór 1 mei na het overlijdensjaar: aangifte inkomstenbelasting van de overledene met het F-formulier.
2. Binnen enkele maanden: nabestaandenpensioen en eventuele uitkeringen aanvragen, en toeslagen laten aanpassen.
3. Rond maand zes tot twaalf: de nalatenschap in kaart brengen, met saldoverklaring, WOZ-waarde en schulden.
4. Vóór maand twintig: aangifte erfbelasting indienen.
5. Wanneer het kan: de nalatenschap verdelen en de woning afwikkelen.
6. Na de aanslag: betalen, of tijdig uitstel of een regeling aanvragen.

Wat er in uw situatie wanneer speelt, hangt af van wat er in de nalatenschap zit en van uw eigen inkomen. Doe de Regelcheck om te zien welke termijn bij u als eerste afloopt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

De jaardag en de administratie

Rond de eerste sterfdag komen er vaak nog losse eindjes boven. Een verzekering die jaarlijks incasseert. Een lidmaatschap dat automatisch verlengde. Grafrechten die om verlenging vragen.

Neem één keer per jaar de bankafschriften door en zoek naar incasso’s die u niet herkent. Dat is de snelste manier om te zien wat er nog doorloopt.

Kijk ook naar de post die nog op het oude adres aankomt. Loopt er een doorstuurservice, dan eindigt die na drie, zes of twaalf maanden; zie Post van een overledene laten doorsturen of stopzetten.

Bewaar de stukken die met de nalatenschap te maken hebben. Bij een tweede overlijden in de familie zijn ze opnieuw nodig, soms tientallen jaren later.

Rouw en administratie gaan slecht samen

Het eerste jaar is niet alleen een administratief traject. Veel nabestaanden merken dat de energie juist ná de eerste maanden wegvalt, wanneer de drukte voorbij is en de post blijft komen.

Dat is een reden om het werk te spreiden in plaats van het af te willen hebben. Op de meeste punten staat geen termijn.

Het is ook een reden om hulp te vragen bij het deel dat niemand leuk vindt. Een notaris, een administratiekantoor of een familielid dat goed is met formulieren kan een groot deel overnemen.

Merkt u dat het niet lukt, dan is uitstel vragen bij de Belastingdienst een normale stap. Dat is beter dan een aangifte die niet komt.

Wat er na een jaar nog kan opduiken

Sommige zaken melden zich pas laat. Vier komen het vaakst voor.

Een vergeten polis die jaarlijks incasseert en pas op de jaarafrekening opvalt.

Een tweede pensioenfonds van een oude werkgever, dat zich meldt zodra de administratie daar is bijgewerkt.

Een belastingaanslag over een eerder jaar, of juist een teruggaaf.

En de verlenging van grafrechten, die na tien of twintig jaar op de mat valt bij iemand die van niets weet.

Houd daarom één map aan met alles rond de nalatenschap, en spreek af wie die bewaart.

Het tweede overlijden begint hier

Bij een echtpaar is het eerste overlijden bijna altijd het moment waarop de papieren voor het tweede worden gemaakt. Dat klinkt somber, maar het is praktisch.

Bij een wettelijke verdeling krijgen de kinderen een vordering op de langstlevende. Die vordering is bij het tweede overlijden een schuld van de nalatenschap, en daarmee vaak de grootste aftrekpost.

Bewaar daarom dit jaar drie stukken op één plek: de aangifte erfbelasting, de akte van verdeling en het testament.

Vertel de kinderen ook wáár die map ligt. Tussen het eerste en het tweede overlijden zitten vaak tien tot twintig jaar, en papieren raken kwijt.

Is de langstlevende partner verhuisd of naar een instelling gegaan, controleer dan of de map is meegegaan.

Wat er vaak misgaat

De aangifte inkomstenbelasting wordt overgeslagen omdat er “toch niets te betalen valt”. Juist die aangifte levert vaak geld op.

Toeslagen worden niet aangepast, waarna er een jaar later wordt teruggevorderd.

Het nabestaandenpensioen wordt niet aangevraagd omdat men aannam dat het automatisch ging.

De nalatenschap blijft onverdeeld omdat niemand het gesprek wil beginnen. Dat blokkeert later de verkoop van de woning.

Het geld voor de erfbelasting wordt uitgegeven voordat de aanslag er is. Die kan maanden na de aangifte komen.

Veelgestelde vragen

Wanneer krijg ik de aanslag erfbelasting?

Dat verschilt sterk. Reken niet op een vast aantal weken na de aangifte; het kan ook maanden duren.

Moet ik de Anw zelf aanvragen?

De SVB krijgt het overlijden door via de gemeente, maar een aanvraag is meestal wel nodig. Neem contact op met de SVB over uw situatie.

Mag ik de woning verkopen voordat de nalatenschap verdeeld is?

Alleen als alle erfgenamen meewerken en tekenen. Zolang er niet verdeeld is, zijn zij samen eigenaar.

Wat als er ruzie ontstaat over de verdeling?

Schakel dan een notaris of mediator in voordat het escaleert. Een gang naar de rechter kost jaren en het meeste geld gaat naar de procedure zelf.

Hoe lang moet ik de papieren bewaren?

Bewaar de stukken over de nalatenschap ruim: bij een volgend overlijden in de familie zijn de aangifte en de akte van verdeling opnieuw nodig.