Wat moet u regelen in de eerste maand na een overlijden?

Na de uitvaart valt er een stilte, en dan begint het papierwerk. De eerste maand is de fase waarin de meeste organisaties aan de beurt komen.

Er zijn in deze periode weinig harde termijnen. Wat wel doorloopt zijn de kosten: elk contract dat nog niet is opgezegd of overgezet, blijft incasseren.

De volgorde die het beste werkt

Begin bij wat geld kost of dekking raakt, niet bij wat het meest op uw gemoed drukt.

Eerst: bank, hypotheek, verzekeringen die dekking bieden (woning, auto, aansprakelijkheid). Hier gaat het om risico.

Daarna: pensioenfondsen, uitkeringsinstanties en de werkgever. Hier gaat het om geld dat u toekomt.

Dan pas: abonnementen, lidmaatschappen, digitale accounts. Hier gaat het om kleine bedragen die wel blijven lopen.

Wat automatisch stopt via de gemeente, hoeft u niet te bellen. Zie Wat wordt automatisch doorgegeven na een overlijden en wat niet?.

Aanvaarden of niet

In deze maand komt een beslissing in beeld die u beter niet op gevoel neemt: aanvaardt u de erfenis?

Zuiver aanvaarden betekent dat u ook de schulden overneemt, ook als die groter zijn dan de bezittingen. Beneficiair aanvaarden beschermt u daartegen, maar brengt verplichtingen mee bij de afwikkeling. Verwerpen betekent dat u helemaal niets krijgt.

Let op: u kunt ongemerkt zuiver aanvaarden door u als erfgenaam te gedragen. Spullen meenemen, de inboedel verdelen of rekeningen uit de nalatenschap betalen kan al zo worden uitgelegd.

Zolang u niet weet of er schulden zijn, is de veilige lijn: niets weggeven, niets meenemen, en alleen betalen wat echt niet kan wachten.

De woning

Bij een huurwoning speelt de opzegtermijn van de verhuurder. Neem daarover contact op, maar zeg niets op voordat duidelijk is wie de erfgenamen zijn.

Bij een koopwoning verandert er op korte termijn weinig. De hypotheek loopt door en moet betaald blijven. Is er een overlijdensrisicoverzekering, meld het overlijden dan bij de hypotheekverstrekker; die lost soms een deel af.

Leeghalen kan wachten. Zolang de erfenis niet aanvaard is en de erfgenamen niet bekend zijn, is het bovendien onverstandig.

De eerste maand, in volgorde

1. Meld het overlijden bij de bank en vraag om een saldoverklaring per overlijdensdatum. Die heeft u nodig voor de erfbelasting.
2. Bel de verzekeraars van woning, auto en aansprakelijkheid. Vraag of de dekking doorloopt en op wiens naam de polis verder komt te staan.
3. Meld het bij pensioenfondsen en uitkeringsinstanties. Een deel weet het al via de gemeente, maar een nabestaandenpensioen moet u vaak zelf aanvragen.
4. Neem contact op met de werkgever over openstaand loon, vakantiegeld en een eventuele overlijdensuitkering.
5. Zeg abonnementen op of zet ze over. Begin bij de duurste.
6. Beslis over het aanvaarden van de erfenis, bij voorkeur nadat u weet wat er aan schulden is.

Welke organisaties er in uw situatie spelen en in welke volgorde, verschilt per huishouden. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u op de lijst staat. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Geld dat u nog toekomt

Deze maand is ook de periode waarin er geld kán binnenkomen. Vier dingen worden vaak vergeten.

Openstaand loon en vakantiegeld van de werkgever, soms met een overlijdensuitkering erbij.

Een uitkering uit een levensverzekering of uitvaartverzekering. Die moet u zelf claimen; verzekeraars betalen niet uit zichzelf.

Een nabestaandenpensioen van het pensioenfonds van de overledene. Soms gaat dat automatisch, vaak niet.

Teruggaaf inkomstenbelasting over het overlijdensjaar. Dat loopt via de aangifte met het F-formulier en levert vaak geld op.

Al deze bedragen horen bij de nalatenschap en tellen mee voor de erfbelasting.

De auto

Een auto op naam van de overledene levert drie dingen op die doorlopen: wegenbelasting, verzekering en apk.

De tenaamstelling wijzigen kan bij een RDW-erkend bedrijf of bij een postkantoor met een RDW-balie. Daarvoor heeft u de akte van overlijden nodig en de voertuigpapieren.

Blijft de auto voorlopig staan, dan kunt u het kenteken schorsen. Dan vervallen wegenbelasting en apk-plicht, en kan de verzekering meestal omlaag.

Verkoopt u de auto, doe dat dan pas als duidelijk is wie de erfgenamen zijn. De opbrengst hoort bij de nalatenschap.

Wat u vastlegt voor later

Deze maand legt u de basis voor de aangifte erfbelasting, die pas over anderhalf jaar hoeft. Drie dingen zijn dan nodig en nu makkelijker te krijgen.

De saldoverklaring van de bank per overlijdensdatum. Vraag die nu aan; de doorlooptijd is weken.

De WOZ-beschikking van de woning voor het jaar van overlijden, en later die van het jaar erna.

En een overzicht van de schulden op de overlijdensdatum: hypotheek, leningen, openstaande rekeningen, de uitvaartnota met wat de verzekering betaalde.

Bewaar dat bij elkaar. Over anderhalf jaar weet niemand meer waar het lag.

Als de overledene een onderneming had

Een eenmanszaak, een vof-aandeel of een bv verandert deze maand van een bedrijfsmatige kwestie in een nalatenschapskwestie.

De onderneming stopt fiscaal op de overlijdensdatum. Dat betekent een afrekening in de inkomstenbelasting waar stille reserves en een oudedagsreserve bij komen kijken.

Zetten de erfgenamen het bedrijf voort, dan zijn er regelingen om die afrekening door te schuiven, en geldt voor de erfbelasting de bedrijfsopvolgingsregeling.

Schakel de accountant of adviseur in die de onderneming al kende. Doe dat deze maand: personeel, klanten en leveranciers hebben duidelijkheid nodig, en de lopende verplichtingen wachten niet.

Loopt er personeel mee, meld het dan ook bij de arbodienst en de salarisadministratie.

Wat er vaak misgaat

Alles wordt tegelijk opgezegd, inclusief verzekeringen die de nabestaande nodig heeft. Zet over wat doorgaat, zeg alleen op wat echt weg kan.

Het nabestaandenpensioen wordt niet aangevraagd omdat men denkt dat het automatisch gaat. Vraag het na bij elk pensioenfonds waar de overledene bij zat.

De erfenis wordt ongemerkt zuiver aanvaard door spullen mee te nemen of rekeningen te betalen.

Er wordt geen lijst bijgehouden, waardoor niemand meer weet welke organisatie al gemeld is. Eén gedeeld overzicht scheelt maanden gedoe.

De auto blijft op naam van de overledene staan terwijl de verzekering doorloopt. Zet de tenaamstelling om of schors het kenteken.

Toeslagen en de eigen situatie

Een overlijden verandert het inkomen van het huishouden, en toeslagen rekenen daarmee.

Huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget kijken naar inkomen en vermogen van het hele huishouden. Valt er een inkomen weg, dan kan het recht juist ontstaan of hoger worden.

Andersom kan een erfenis het vermogen boven de grens brengen, waardoor het recht vervalt. Dat werkt door in het jaar daarna.

Geef wijzigingen door zodra u ze weet. Toeslagen die te hoog zijn uitbetaald, worden later teruggevorderd, en dat komt vrijwel altijd op een ongelegen moment.

Weet u niet wat er verandert, vraag het dan na bij de Belastingdienst of laat het doorrekenen voordat u iets uitgeeft.

Veelgestelde vragen

Moet ik de Belastingdienst zelf bellen?

Nee. De Belastingdienst krijgt het overlijden door via de gemeente. U krijgt vanzelf bericht over de aangiftes.

Hoe lang heb ik om de erfenis te aanvaarden of te verwerpen?

Daar staat geen vaste termijn op die voor iedereen gelijk is, maar wacht niet te lang en gedraag u ondertussen niet als erfgenaam. Laat u bij twijfel over schulden adviseren voordat u iets doet.

Kan ik de bankrekening van de overledene blijven gebruiken?

Nee, die wordt meestal geblokkeerd. Bij een en/of-rekening kan de andere rekeninghouder er vaak wel bij; vraag het na bij de bank.

Wanneer komt de erfbelasting aan de beurt?

Bij een overlijden vanaf 2026 heeft u twintig maanden. Begin wel vroeg met verzamelen: saldoverklaring, WOZ-waarde en schulden kosten tijd.

Wat doe ik met digitale accounts?

Die kunnen wachten. Kijk wel of er abonnementen aan hangen die doorlopen, en bewaar inloggegevens die u tegenkomt op een veilige plek.