Wanneer heeft u een notaris nodig bij een erfenis?

Niet elke nalatenschap heeft een notaris nodig. Wel elke nalatenschap heeft momenten waarop een notaris verplicht is, en momenten waarop hij verstandig is. Het verschil kennen scheelt geld, of juist een dure fout.

Waar een notaris verplicht is

Handeling	Waarom alleen een notaris
Verklaring van erfrecht	Notariële akte na onderzoek naar de erfgenamen
Verklaring van executele	Notariële akte over de executeur
Overdracht of toedeling van een woning	Levering gaat via een notariële akte en het Kadaster
Wettelijke verdeling ongedaan maken	Alleen bij notariële akte, binnen drie maanden
Vestiging van een vruchtgebruik op een woning	Notariële akte
Testament maken of wijzigen	Notariële akte of bewaargeving bij de notaris

Voor al deze handelingen is er geen alternatief. Een bank, het Kadaster of de rechtbank accepteert geen zelfgemaakt stuk.

Waar een notaris verstandig is

De Rechtspraak schrijft haar uitleg voor eenvoudige nalatenschappen: geen eigen huis meer, weinig waardevolle bezittingen, minder dan € 10.000 op de bank.

Voor andere situaties raadt zij een juridisch adviseur met kennis van het erfrecht aan, zoals een notaris. Zij noemt daarbij uitdrukkelijk:

• de overledene had een onderneming of veel waardevolle bezittingen;
• een erfgenaam is minderjarig;
• een erfgenaam staat onder bewind of curatele;
• de overledene heeft een kind onterfd;
• er is onenigheid tussen de erfgenamen.

Notaris.nl voegt daaraan toe: is er meer schuld dan bezit en heeft u beneficiair aanvaard, laat u dan adviseren. De vereffeningsregels zijn streng, en wie ze overtreedt, betaalt alsnog uit eigen zak.

Waar u het meestal zelf kunt

Een groot deel van de afwikkeling is administratie, geen recht.

Het overlijden melden bij organisaties, contracten opzeggen, de administratie ordenen, de boedelbeschrijving maken, schuldeisers aanschrijven, de aangifte erfbelasting doen: dat kunt u zelf, met de juiste informatie.

Ook een beneficiaire aanvaarding of verwerping regelt u zelf bij de rechtbank. De formulieren staan op rechtspraak.nl en een notaris is daarvoor niet verplicht.

De grens ligt bij wat een akte vereist, en bij wat u niet overziet.

Zo bepaalt u of u een notaris nodig heeft

1. Kijk of er een woning in de nalatenschap zit. Zo ja, dan komt er hoe dan ook een notaris aan te pas.
2. Vraag de bank of zij een verklaring van erfrecht wil. Zo ja, dan is de notaris nodig; zo nee, dan misschien niet.
3. Loop de lijst van de Rechtspraak na: onderneming, minderjarige, bewind, onterving, onenigheid. Eén ja is een reden voor advies.
4. Kijk naar de schulden. Bij twijfel over een negatieve nalatenschap is advies vóór de keuze goedkoper dan een fout erna.
5. Vraag een offerte voor het deel dat u wilt uitbesteden. Een notaris kan ook alleen meekijken.

De notaris als adviseur, niet alleen als aktemaker

Veel mensen zien de notaris alleen als degene die de akte tekent. Zijn andere rol is minstens zo nuttig.

Een notaris kan de erfgenamen adviseren over de keuze tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen. De NVB schrijft dat de bank dat niet kan en de notaris wel.

Hij kan een testament uitleggen. Testamenten zijn juridische teksten, en de uitleg luistert nauw.

En hij kan bemiddelen als erfgenamen het niet eens zijn. Notaris.nl noemt dat uitdrukkelijk: betrek een notaris bij de verdeling, die kan ruzie in de familie voorkomen.

Welke rol in uw situatie nodig is, hangt af van de nalatenschap en de familie. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het kost en wie het betaalt

Notaristarieven zijn vrij. Hoeveel u betaalt, hangt af van het aantal uren dat de notaris voor u werkt. Vraag daarom altijd een offerte.

Noodzakelijke notariskosten, zoals de verklaring van erfrecht, zijn een schuld van de nalatenschap. Ze komen uit de erfenis, niet uit uw eigen zak.

Wat de notaris doet op uw verzoek, zoals bemiddeling of het begeleiden van de hele afwikkeling, is ook een kostenpost van de nalatenschap als de erfgenamen daarmee instemmen. Spreek dat vooraf af.

Wat er vaak misgaat

Er wordt een notaris ingeschakeld voor werk dat de erfgenamen zelf hadden kunnen doen, zoals het opzeggen van contracten.

Er wordt géén notaris ingeschakeld bij een negatieve nalatenschap, en de vereffeningsregels worden niet gevolgd.

Een testament wordt door de familie zelf uitgelegd, met een verkeerde verdeling als gevolg.

De notaris wordt pas gebeld als de erfgenamen al ruzie hebben, terwijl een gesprek vooraf dat had voorkomen.

De offerte wordt niet gevraagd, en de nota valt hoger uit dan verwacht. Een schriftelijke offerte vooraf is de eenvoudigste manier om dat te voorkomen.

De boedelnotaris

Bij een beneficiair aanvaarde nalatenschap komt een aparte rol in beeld: de boedelnotaris. Bij hem worden de boedelbeschrijving en de uitdelingslijst ter inzage gelegd, en schuldeisers dienen bij hem hun vorderingen in.

Is er geen boedelnotaris, dan gebeurt dat bij de griffie van de rechtbank. Een boedelnotaris is dus niet verplicht, maar wel praktisch bij een nalatenschap met veel schuldeisers.

De erfgenamen kiezen de boedelnotaris zelf. Vraag ook daarvoor een offerte.

Als u de kosten wilt beperken

Een notaris hoeft niet alles te doen om waardevol te zijn.

Vraag een offerte voor alleen het verplichte deel: de verklaring van erfrecht of de overdracht van de woning. De rest doet u zelf.

Vraag daarnaast wat een los adviesgesprek kost. Eén uur aan het begin, waarin de keuze over aanvaarden en de rolverdeling worden besproken, voorkomt vaak weken werk.

Lever compleet aan en wijs één aanspreekpunt aan. De notaris rekent uren, en elke brief aan een vijfde erfgenaam is een uur.

Noodzakelijke notariskosten zijn een schuld van de nalatenschap. U betaalt ze uit de erfenis; schiet u ze voor, declareer ze dan.

Veelgestelde vragen

Moet ik altijd naar een notaris bij een erfenis?

Nee. Bij een eenvoudige nalatenschap zonder woning, waarbij de bank geen verklaring van erfrecht vraagt, kunt u veel zelf. Een notaris is verplicht voor een verklaring van erfrecht, een woningoverdracht en een aantal andere aktes.

Wanneer is een notaris verstandig maar niet verplicht?

Bij een onderneming, een minderjarige erfgenaam, bewind, onterving, onenigheid, een negatieve nalatenschap of een testament dat uitleg vraagt.

Wie betaalt de notaris?

Noodzakelijke notariskosten zijn een schuld van de nalatenschap en komen uit de erfenis. Vraag vooraf een offerte; tarieven zijn vrij.

Kan een notaris ook alleen meekijken?

Ja. Veel kantoren bieden een adviesgesprek of het nakijken van een zelfgemaakte boedelbeschrijving tegen een afgesproken tarief.