Nalatenschap zelf regelen of naar de notaris?

De vraag “zelf doen of naar de notaris” heeft zelden een antwoord dat voor de hele nalatenschap geldt. De meeste families doen een deel zelf en besteden een deel uit. De kunst is te weten waar de grens ligt.

Wat de Rechtspraak eenvoudig noemt

De Rechtspraak schrijft haar stappenplan voor eenvoudige nalatenschappen. Zij omschrijft die zo: de overledene had geen eigen huis meer, er zijn weinig of geen waardevolle bezittingen, er staat minder dan € 10.000 op de bank, en er zijn geen of juist veel schulden.

Voor zo’n nalatenschap beschrijft zij de hele vereffening in drie fasen: inventariseren, te gelde maken, schulden betalen. Met modellen en voorbeeldbrieven erbij.

Anders wordt het bij een onderneming, veel waardevolle bezittingen, een minderjarige erfgenaam, een erfgenaam onder bewind of curatele, een onterfd kind, of onenigheid. Dan raadt zij een juridisch adviseur met kennis van het erfrecht aan, zoals een notaris.

Wat u zelf kunt

Onderdeel	Zelf te doen
Overlijden melden bij organisaties	Ja
Contracten en abonnementen opzeggen	Ja
Administratie ordenen en boedelbeschrijving maken	Ja
Schuldeisers aanschrijven	Ja, met de voorbeeldbrief van de Rechtspraak
Beneficiair aanvaarden of verwerpen bij de rechtbank	Ja, met de formulieren van rechtspraak.nl
Aangifte erfbelasting	Ja
Inboedel verdelen en verkopen	Ja
Geld en spullen verdelen bij een positieve nalatenschap	Ja, met een schriftelijke vastlegging

Dat is het grootste deel van het werk. Het vraagt tijd en ordelijkheid, geen juridische opleiding.

Wat alleen een notaris kan

Voor een aantal handelingen bestaat geen alternatief.

De verklaring van erfrecht, als een bank of het Kadaster erom vraagt.

De overdracht van een woning, ook als een erfgenaam hem overneemt.

Het ongedaan maken van de wettelijke verdeling, binnen drie maanden en bij notariële akte.

De vestiging van een vruchtgebruik op een woning.

Zit een van deze in uw nalatenschap, dan komt er hoe dan ook een notaris aan te pas. De vraag is dan alleen voor welk deel.

Zo verdeelt u het werk

1. Loop de lijst van de Rechtspraak na. Onderneming, minderjarige, bewind, onterving, onenigheid: één ja is een reden voor advies.
2. Kijk of er een woning is en of de bank een verklaring vraagt. Dat bepaalt of de notaris verplicht is.
3. Bepaal wat u zelf wilt doen. Melden, opzeggen, ordenen en aangifte zijn werk dat u zelf kunt.
4. Vraag de notaris een offerte voor alleen het verplichte deel, en vraag apart wat een adviesgesprek kost.
5. Leg vast wie wat doet, ook tussen de erfgenamen onderling.
6. Vraag hulp zodra u vastloopt, niet pas als het is misgegaan.

Wanneer zelf doen duur wordt

Zelf doen is gratis in geld en kostbaar in tijd. Er zijn situaties waarin het bovendien risico oplevert.

Bij een negatieve nalatenschap die beneficiair is aanvaard, schrijft notaris.nl dat het verstandig is u te laten adviseren. De regels van de vereffening zijn streng, en wie ze overtreedt, betaalt alsnog uit eigen zak.

Bij een testament met keuzemogelijkheden of onduidelijke formuleringen. Een verkeerde uitleg leidt tot een verkeerde verdeling.

Bij erfgenamen in het buitenland, waar het onderzoek en de documenten anders zijn.

Bij onenigheid. Notaris.nl schrijft: betrek een notaris bij de verdeling, die kan ruzie in de familie voorkomen. Een procedure achteraf kost veel meer.

Wat in uw situatie zelf kan en waar u hulp bij nodig heeft, hangt af van de nalatenschap. Doe de Regelcheck om te zien wat er bij u speelt. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wat het scheelt

Notaristarieven zijn vrij en hangen af van het aantal uren. Elk uur dat u zelf doet, is een uur dat de notaris niet rekent.

Het verschil zit vooral in het ordenen en het corresponderen. Een notaris die een geordende boedelbeschrijving krijgt en één aanspreekpunt heeft, maakt een fractie van de uren van een notaris die dozen administratie krijgt en met vijf erfgenamen correspondeert.

Wat u niet uitspaart, zijn de aktes zelf. Daarvan ligt de prijs bij het kantoor, niet bij uw inspanning.

Noodzakelijke notariskosten zijn een schuld van de nalatenschap. Ze komen uit de erfenis, niet uit eigen zak.

Een tussenvorm die vaak werkt

Veel families kiezen voor een tussenweg: zelf doen, met een notaris die op afgesproken momenten meekijkt.

Een adviesgesprek aan het begin, om de keuze over aanvaarden en de rolverdeling te bespreken.

De verklaring van erfrecht als de bank erom vraagt.

Een controle van de boedelbeschrijving en de verdeling voordat er wordt uitgekeerd.

Spreek daarvoor een tarief per onderdeel af. Zo houdt u de regie en betaalt u alleen voor de momenten waarop het ertoe doet.

Wat er vaak misgaat

Alles wordt uitbesteed, ook het werk dat de familie zelf had kunnen doen, en de nota valt zwaar.

Alles wordt zelf gedaan, ook bij een negatieve nalatenschap, en de vereffeningsregels worden niet gevolgd.

Het testament wordt zelf uitgelegd, en de verdeling klopt niet.

De notaris wordt pas ingeschakeld als er ruzie is.

Er wordt niet afgesproken wie wat doet, waardoor dingen dubbel of niet gebeuren.

De hulpmiddelen die er al zijn

Wie zelf doet, hoeft niet zelf uit te vinden hoe. De overheid heeft veel klaarliggen.

De Rechtspraak publiceert de Richtlijnen vereffening nalatenschappen, met een model voor de boedelbeschrijving, een voorbeeldbrief aan schuldeisers en een model voor de melding van een negatieve nalatenschap.

Rechtspraak.nl heeft de formulieren voor beneficiair aanvaarden en verwerpen, ook namens een minderjarige.

De Belastingdienst heeft de aangifte erfbelasting online, met uitleg per onderdeel.

En de Nederlandse Vereniging van Banken heeft de controle voor de verklaring van erfrecht en het Loket Slapende Tegoeden.

Gebruik die bronnen. Ze zijn gratis, actueel en precies bedoeld voor wie het zelf doet.

Veelgestelde vragen

Kan ik een nalatenschap helemaal zelf afwikkelen?

Bij een eenvoudige nalatenschap zonder woning, waarbij de bank geen verklaring van erfrecht vraagt, grotendeels wel. De Rechtspraak beschrijft daarvoor de stappen.

Wanneer moet ik naar een notaris?

Voor een verklaring van erfrecht, een woningoverdracht, het ongedaan maken van de wettelijke verdeling en de vestiging van een vruchtgebruik. Daarvoor is geen alternatief.

Wanneer is een notaris verstandig maar niet verplicht?

Bij een onderneming, een minderjarige erfgenaam, bewind, onterving, onenigheid, een negatieve nalatenschap of een testament dat uitleg vraagt.

Kan ik de notaris alleen laten meekijken?

Ja. Veel kantoren bieden een adviesgesprek of het controleren van een zelfgemaakte boedelbeschrijving tegen een afgesproken tarief.