De overledene had een bewindvoerder

Stond de overledene onder bewind, dan is er iemand die zijn geldzaken jaren heeft beheerd en alles weet: welke rekeningen er zijn, welke schulden, welke abonnementen. Dat is een voordeel. Het nadeel is dat die persoon vanaf de sterfdatum geen bevoegdheid meer heeft. Er is dus een moment waarop niemand mag handelen, tot de erfgenamen het overnemen. Zo overbrugt u dat moment.

Drie maatregelen, één regel

De wet kent drie beschermingsmaatregelen voor volwassenen. Alle drie eindigen door de dood van de betrokkene.

Maatregel	Wat de vertegenwoordiger deed	Eindigt door overlijden	Artikel
Beschermingsbewind	Beheer van geld en goederen	Ja	1:449 BW
Curatele	Beheer van geld én beslissingen over de persoon	Ja	1:389 BW
Mentorschap	Beslissingen over verzorging en behandeling	Ja	1:462 BW

Het bewind eindigt van rechtswege. De kantonrechter hoeft niets uit te spreken. Wel blijft de gewezen bewindvoerder verplicht te doen wat niet zonder nadeel voor de rechthebbende kan worden uitgesteld, tot de erfgenamen het beheer hebben overgenomen.

Wat de bewindvoerder doet

Het overlijden melden aan de rechtbank. De bewindvoerder meldt het overlijden bij de kantonrechter die het bewind uitsprak, met een kopie van de akte van overlijden.

De eindrekening en verantwoording opmaken. Artikel 1:445 BW verplicht de bewindvoerder aan het einde van het bewind rekening en verantwoording af te leggen. Bij overlijden legt hij die af aan de erfgenamen, ten overstaan van de kantonrechter. Rechtspraak biedt daarvoor Mijn CBM (het digitale loket voor curatele, bewind en mentorschap) en een formulier voor wie op papier werkt. De rechtbank stelt de termijn.

De administratie overdragen. Bankpassen, inlogcodes, polissen, contracten, correspondentie met schuldeisers: alles gaat naar de erfgenamen, of naar de executeur als die er is. De bewindvoerder mag niet zelf de rekening opheffen of het saldo verdelen.

Zijn beloning declareren. De laatste beloning en de kosten van het afsluiten komen ten laste van de nalatenschap, volgens de regels die de kantonrechter hanteert.

Wat u als erfgenaam doet

1. Meld u bij de bewindvoerder met de akte van overlijden en, zodra u die heeft, de verklaring van erfrecht. Zonder verklaring kan hij u wel informeren, maar niet alles overdragen.
2. Vraag om de laatste jaarrekening en de lopende administratie. Dat is het snelste overzicht van de nalatenschap dat u kunt krijgen.
3. Spreek af wie wat doet tot de overdracht. Vaste lasten die nog lopen, de huur, de zorgverzekering: wie zegt op, wie betaalt, van welke rekening.
4. Controleer de eindrekening wanneer die komt. Vergelijk het beginsaldo met de vorige jaarrekening, loop de grote uitgaven na en vraag naar wat u niet begrijpt. U ondertekent alleen als u het eens bent.
5. Neem de administratie over en bewaar haar. Rechtspraak vraagt de bewindvoerder de administratie vijf jaar te bewaren; voor u als erfgenaam gelden de gewone bewaartermijnen voor de nalatenschap.

Wat de bewindvoerder in uw geval nog moet doen en wat u zelf overneemt, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als u het niet eens bent met de eindrekening

Ondertekent u niet, dan legt de bewindvoerder de rekening voor aan de kantonrechter. Die beoordeelt haar en kan de bewindvoerder om uitleg vragen. Blijkt er schade te zijn door slecht beheer, dan is de bewindvoerder daarvoor aansprakelijk. Een goedkeuring door de kantonrechter sluit een latere vraag om verantwoording niet volledig uit, maar maakt die wel moeilijker. Reageer dus binnen de termijn die de rechtbank stelt.

Als de bewindvoerder een familielid was

Vaak is de bewindvoerder een kind of een broer of zus, en tegelijk erfgenaam. Dan legt hij verantwoording af aan zichzelf en aan de andere erfgenamen. Dat vraagt zorgvuldigheid: de andere erfgenamen hebben recht op dezelfde openheid als bij een professionele bewindvoerder. Bewaar bonnen, leg grote uitgaven uit, en laat de eindrekening door alle erfgenamen ondertekenen. Zo voorkomt u dat een verschil van inzicht over het bewind een verschil van inzicht over de erfenis wordt.

Wat er vaak misgaat

De bewindvoerder blijft na het overlijden betalingen doen alsof het bewind doorloopt.

De erfgenamen wachten op de eindrekening zonder de bewindvoerder om de lopende administratie te vragen, en missen opzegtermijnen.

De eindrekening wordt ondertekend zonder controle, en later blijken uitgaven onverklaarbaar.

De bank blokkeert de rekening, de bewindvoerder heeft geen bevoegdheid meer en niemand betaalt de uitvaart; een verklaring van erfrecht lost dat op.

De bewindvoerder-familielid mengt de afsluiting van het bewind met de verdeling van de erfenis.

Het overzicht dat u van de bewindvoerder mag verwachten

Een bewindvoerder werkt met een vaste structuur: een boedelbeschrijving bij de start, een jaarlijkse rekening en verantwoording, en een eindrekening. Vraag ze alle drie op. De boedelbeschrijving laat zien waarmee het bewind begon; de jaarrekeningen laten zien hoe het vermogen zich ontwikkelde; de eindrekening sluit af. Samen vormen zij een compleet beeld van de financiën van de overledene over de bewindjaren, en dat is meer dan u bij de meeste nalatenschappen heeft.

Vraag daarnaast de praktische lijst: welke rekeningen, welke automatische incasso’s, welke schuldeisers en betalingsregelingen, welke verzekeringen, welke toeslagen, welke zorgaanbieders. Een professionele bewindvoerder heeft dat in zijn dossier; een familielid vaak in een map of een spreadsheet. Met die lijst kunt u de opzeggingen en meldingen in een dag doen in plaats van in weken.

Veelgestelde vragen

Stopt het bewind automatisch bij overlijden?

Ja. Beschermingsbewind, curatele en mentorschap eindigen door de dood van de betrokkene, zonder uitspraak van de rechter.

Wat is een eindrekening en verantwoording?

Het overzicht van inkomsten, uitgaven, bezittingen en schulden over de laatste periode van het bewind, dat de bewindvoerder aan de erfgenamen en de kantonrechter voorlegt.

Mag de bewindvoerder de uitvaart regelen of betalen?

Niet uit hoofde van het bewind. Hij mag alleen doen wat niet kan wachten zonder nadeel. De uitvaart is een zaak van de nabestaanden; de kosten komen uit de nalatenschap.

Wie krijgt de administratie?

De erfgenamen, of de executeur als het testament er een aanwijst. Toon de verklaring van erfrecht of executele aan de bewindvoerder.

Moet de bewindvoerder nog belasting of toeslagen afhandelen?

Nee, na het overlijden niet meer. De aangifte inkomstenbelasting over het overlijdensjaar en de afwikkeling van toeslagen zijn een zaak van de erfgenamen. De bewindvoerder geeft wel de stukken die daarvoor nodig zijn.