Samenlevingscontract en erfrecht

Veel samenwoners denken dat het samenlevingscontract de erfenis regelt. Dat is maar voor een deel waar. Het contract gaat over het leven samen: de kosten, de gezamenlijke spullen en soms de woning. Wat er na een overlijden met het eigen vermogen van uw partner gebeurt, staat er meestal niet in. Dat staat in een testament, of in de wet.

Wat het contract regelt en wat niet

Een samenlevingscontract is een overeenkomst tussen twee mensen. Het bindt hen beiden, maar niet de erfgenamen van de wet, tenzij het contract bepalingen bevat die juist daarvoor zijn geschreven. Twee daarvan komen vaak voor.

Het verblijvingsbeding. Dit bepaalt dat de gezamenlijke bezittingen bij het overlijden van de een naar de ander gaan. Het werkt alleen voor wat van u samen is: de woning op beide namen, de gezamenlijke rekening, de inboedel die samen is gekocht. Het werkt niet voor wat alleen van uw partner was.

De zorgverplichting. Een wederzijdse verplichting om voor elkaar te zorgen. Die staat er vooral in voor de erfbelasting en voor het partnerpensioen. Veel fondsen eisen een notarieel contract om een samenwonende partner aan te melden.

Bezitting	Zonder verblijvingsbeding	Met verblijvingsbeding	Met testament
Woning op beide namen	Helft van de overledene naar zijn erfgenamen	Naar u	Naar u
Woning op naam van de overledene	Naar zijn erfgenamen	Naar zijn erfgenamen	Naar u
Gezamenlijke rekening	Helft naar zijn erfgenamen	Naar u	Naar u
Zijn eigen spaarrekening	Naar zijn erfgenamen	Naar zijn erfgenamen	Naar u
Samen gekochte inboedel	Helft naar zijn erfgenamen	Naar u	Naar u

Het testament vult aan wat het contract niet kan. Rijksoverheid zegt het zo: wie wil dat de partner erft, regelt dat bij de notaris in een testament.

Wat u nu doet

1. Zoek het samenlevingscontract en lees het op drie punten: staat er een verblijvingsbeding in, welke bezittingen noemt het als gezamenlijk, en staat er een zorgverplichting in.
2. Vraag het Centraal Testamentenregister of er een testament is. Ook als u zeker weet van niet: het antwoord is gratis en komt snel.
3. Maak een lijst van wat gezamenlijk was en wat privé. Het contract of een bijlage erbij noemt vaak wat gezamenlijk is. Bankafschriften en eigendomsbewijzen doen de rest.
4. Meld u bij het pensioenfonds met het contract. Was uw partner niet aangemeld, dan vraagt het fonds naar het contract en de inschrijving op hetzelfde adres.
5. Laat de erfbelasting toetsen. Met een notarieel contract met zorgverplichting bent u na zes maanden fiscaal partner. Zonder notariële akte geldt vijf jaar op hetzelfde adres.

Wat het verblijvingsbeding doet bij de bank en de notaris

Een verblijvingsbeding werkt van rechtswege, maar de bank en het Kadaster willen het zien. Voor de gezamenlijke rekening vraagt de bank het contract en de akte van overlijden. Voor de woning op beide namen laat u het beding inschrijven bij het Kadaster via een notariële verklaring, zodat u alleen eigenaar wordt.

Let op de tegenprestatie. In veel contracten staat dat de langstlevende de helft van de overledene krijgt tegen inbreng van de waarde, of juist om niet. Om niet betekent gratis, maar dan kan er wel erfbelasting spelen over wat u meer krijgt dan uw helft. Vraag de notaris die het contract maakte hoe het beding is geformuleerd; hij bewaart de akte.

Welke stukken u in uw situatie moet laten zien en aan wie, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als er kinderen zijn

Kinderen van uw partner, ook uit een eerdere relatie, zijn zijn erfgenamen. Zonder testament erven zij alles wat privé van hem was. Het verblijvingsbeding gaat vóór: wat gezamenlijk was, gaat naar u, ook als de kinderen dat anders zien. Alleen hun legitieme portie kan een verblijvingsbeding raken als dat als een gift is bedoeld. Dat is een vraag voor de notaris.

Gezamenlijke minderjarige kinderen erven hun deel van het privévermogen; u beheert dat als ouder met gezag, onder toezicht van de kantonrechter.

De huurwoning en het contract

Voor een huurwoning maakt het contract weinig uit. Wat telt, is of u medehuurder bent. Bent u dat, dan zet u de huur voort. Bent u het niet, dan zet u de huur zes maanden voort en kunt u de rechter om voortzetting vragen. Het samenlevingscontract is dan bewijs van de duurzame gemeenschappelijke huishouding.

Wat er vaak misgaat

De partner denkt dat het contract de erfenis regelt en ontdekt dat het privévermogen naar de familie gaat.

Het verblijvingsbeding staat in het contract, maar de gezamenlijke woning is later op één naam gezet, waardoor het beding erop niet meer werkt.

Het pensioenfonds kent de partner niet, omdat niemand het contract heeft opgestuurd.

De erfbelasting wordt aangeslagen als “overige verkrijger” omdat de notariële akte niet is meegestuurd.

De partner verrekent de helft van de woning met de kinderen zonder te lezen dat het beding om niet was.

Het contract na het overlijden bewaren

Het samenlevingscontract blijft na het overlijden een belangrijk stuk. U heeft het nodig bij de bank, de notaris, het pensioenfonds en de Belastingdienst, en later misschien nog eens bij een verschil van mening met de erfgenamen over wat gezamenlijk was. Bewaar het origineel of het notariële afschrift bij de akte van overlijden en de verklaring van erfrecht.

Is het contract kwijt, dan heeft de notaris die het opmaakte een afschrift in zijn archief. Is die notaris gestopt, dan is zijn protocol overgenomen door een opvolger; de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie kan vertellen wie dat is. Een onderhands contract, zonder notaris, bestaat alleen in de exemplaren die u zelf heeft. Kijk bij de belangrijke papieren van de overledene en in de kluis.

Twijfelt u of het contract nog gold, bijvoorbeeld na een periode van uit elkaar zijn, laat de notaris er dan naar kijken. Een contract dat nooit is opgezegd, geldt in beginsel nog.

Veelgestelde vragen

Erf ik van mijn partner met een samenlevingscontract?

Alleen wat het contract aan u toewijst via een verblijvingsbeding, en dat zijn de gezamenlijke bezittingen. Voor het privévermogen van uw partner is een testament nodig.

Wat is een verblijvingsbeding?

Een afspraak dat de gezamenlijke bezittingen bij overlijden naar de langstlevende gaan. Het werkt niet voor wat alleen van de overledene was.

Ben ik fiscaal partner voor de erfbelasting?

Met een notarieel samenlevingscontract met zorgverplichting na zes maanden op hetzelfde adres. Zonder notariële akte na vijf jaar op hetzelfde adres.

Moet ik het contract ergens laten zien?

Aan de bank voor de gezamenlijke rekening, aan de notaris voor de woning, aan het pensioenfonds voor het partnerpensioen en aan de Belastingdienst bij de aangifte erfbelasting.

Werkt het verblijvingsbeding ook als er kinderen zijn?

Ja. Het verblijvingsbeding gaat vóór het erfrecht van de kinderen, omdat het een afspraak over gezamenlijk eigendom is en geen erfstelling. Alleen als het beding een gift verhult, kan de legitieme portie van de kinderen een rol spelen.