Samenwonen zonder samenlevingscontract: wat erft u?

Twintig jaar samen, een huis, kinderen misschien. En dan blijkt na het overlijden dat de wet u niet kent. Voor het erfrecht bent u zonder testament een buitenstaander: de erfenis gaat naar de familie van uw partner. Wat dat betekent en wat er wél voor u geldt, staat hieronder.

Wat de wet zegt

Het wettelijk erfrecht noemt als erfgenamen in de eerste groep de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen. Een samenwonende partner staat er niet in. Zonder testament erft dus de familie van de overledene. De kinderen, of als die er niet zijn de ouders, broers en zussen, en zo verder.

De Rijksoverheid is daar duidelijk over: samenwoners erven niet automatisch van elkaar. Wie dat anders wil, regelt het bij de notaris.

Wat	Zonder testament	Met testament
De woning op naam van de overledene	Naar zijn erfgenamen; u moet eruit of kopen	Naar u, als het testament dat bepaalt
De woning op beide namen	Uw helft blijft van u; zijn helft naar zijn erfgenamen, tenzij een verblijvingsbeding geldt	Naar u
Spaargeld op zijn naam	Naar zijn erfgenamen	Naar u
Inboedel	Wat van u is, blijft van u; de rest naar zijn erfgenamen	Naar u
Partnerpensioen	Alleen als u bij het fonds was aangemeld	Idem; een testament verandert daar niets aan

Wat wél voor u geldt

Er zijn regelingen die samenwoners wel als partner zien, elk met eigen voorwaarden.

De erfbelasting. Voor de Successiewet bent u partner als u minimaal vijf jaar op hetzelfde adres stond ingeschreven, of zes maanden met een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting. Dan geldt de partnervrijstelling van € 828.035 in 2026 en het lage tarief. Zonder die voorwaarden bent u “overige verkrijger”: vrijstelling € 2.769 en 30 tot 40 procent belasting. Die vrijstelling helpt alleen als u ook iets erft, dus alleen met een testament.

De huurwoning. Een samenwoner die medehuurder is, zet de huur voort. Wie geen medehuurder is maar een duurzame gemeenschappelijke huishouding had, zet de huur zes maanden voort en kan de rechter om voortzetting vragen.

De Anw en de overlijdensuitkering van de SVB. Die zien een samenwonende partner als partner. Een Anw-uitkering is mogelijk als u een kind onder de 18 verzorgt of minimaal 45 procent arbeidsongeschikt bent.

De werkgever. De wettelijke overlijdensuitkering gaat ook naar degene met wie de werknemer ongehuwd samenleefde.

Het pensioenfonds. Alleen volgens het reglement, en vaak alleen als de partner bij leven is aangemeld.

Wat u nu kunt doen

Na het overlijden is er weinig meer te repareren aan het erfrecht. Wel kunt u uw positie zo goed mogelijk benutten.

1. Zoek het testament via het Centraal Testamentenregister. Misschien is er meer geregeld dan u weet.
2. Stel vast wat van u is: uw helft van de woning, uw eigen rekening, de inboedel die u zelf kocht. Bewijs helpt: bonnen, afschriften, de eigendomsakte.
3. Vraag de erfgenamen om overleg. Kinderen of familie van uw partner zijn vaak bereid tot een regeling, bijvoorbeeld dat u de woning koopt of tijdelijk blijft wonen.
4. Vraag de uitkeringen aan die wél voor u zijn: de Anw, de overlijdensuitkering van SVB of werkgever, het partnerpensioen als u was aangemeld.
5. Meld u als medehuurder of huisgenoot bij een huurwoning, en let op de termijn van zes maanden.
6. Laat de erfbelasting toetsen op het partnerschap: vijf jaar op één adres of zes maanden met notarieel contract.

Als de woning op naam van de overledene stond

Dit is de pijnlijkste situatie. De woning gaat naar de erfgenamen van uw partner, en u heeft geen recht om er te blijven. Er is één uitzondering in de wet. De partner die met de overledene samenwoonde, kan onder voorwaarden zes maanden voortgezet gebruik van de woning en de inboedel vragen. Dat is een tijdelijk recht, geen eigendom.

Daarna is de keuze: de woning kopen van de erfgenamen, tegen de marktwaarde, of vertrekken. Kopen betekent een hypotheek op uw eigen naam, en daarvoor telt alleen uw eigen inkomen.

Stond de woning op beide namen zonder verblijvingsbeding, dan is de helft van uw partner voor zijn erfgenamen. U kunt die helft overnemen tegen inbreng van de waarde, of samen verkopen.

Wat er in uw situatie wél voor u geldt en welke regeling u eerst aanspreekt, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Als er kinderen zijn

Kinderen van u samen erven van hun overleden ouder, ook zonder testament. Zijn zij minderjarig, dan beheert u als ouder met gezag hun erfdeel, onder toezicht van de kantonrechter voor grote beslissingen. U erft zelf niets, maar u beheert wel.

Dat geeft een vreemde situatie: de woning is van uw kinderen, u woont erin en beheert haar voor hen. Verkopen kan alleen met machtiging van de kantonrechter. Een testament van uw partner had dat kunnen voorkomen; voor uw eigen nalatenschap kunt u dat alsnog regelen.

Wat er vaak misgaat

De partner gaat ervan uit dat twintig jaar samenwonen recht geeft op de erfenis.

De woning wordt verkocht door de erfgenamen terwijl de partner nog om voortgezet gebruik had kunnen vragen.

De partner mist de partnervrijstelling voor de erfbelasting omdat niemand naar de inschrijving op het adres heeft gekeken.

Het partnerpensioen blijkt niet aangemeld.

De partner verhuist uit de huurwoning zonder te weten dat hij de huur zes maanden mocht voortzetten.

Wat u voor uzelf regelt

Het overlijden van uw partner laat zien wat er voor uw eigen partner of kinderen zou gebeuren als u zelf zou overlijden. Wie na deze ervaring iets wil regelen, heeft drie instrumenten. Een testament bij de notaris maakt de partner erfgenaam, geheel of voor een deel, en kan de kinderen een erfdeel geven dat pas later opeisbaar is. Een notarieel samenlevingscontract met verblijvingsbeding regelt de gezamenlijke bezittingen en opent na zes maanden de partnervrijstelling voor de erfbelasting. En een aanmelding bij het pensioenfonds zorgt dat het partnerpensioen naar de partner gaat.

Geen van deze stukken vervangt de andere. Het testament regelt het privévermogen, het contract de gezamenlijke bezittingen en de fiscale positie, de aanmelding het pensioen. Vraag de notaris om ze in één afspraak te bespreken; de kosten zijn een fractie van wat een nabestaande zonder deze stukken kwijtraakt.

Veelgestelde vragen

Erf ik van mijn partner als wij samenwoonden zonder contract?

Niet volgens de wet. Alleen een testament maakt u erfgenaam. Zonder testament gaat de erfenis naar de kinderen of de familie van uw partner.

Mag ik in de woning blijven?

Alleen als u mede-eigenaar bent, als een testament de woning aan u toewijst, of tijdelijk op grond van het recht op voortgezet gebruik. Anders moet u de woning kopen van de erfgenamen of vertrekken.

Betaal ik als samenwoner het hoge tarief erfbelasting?

Niet als u minimaal vijf jaar op hetzelfde adres stond ingeschreven, of zes maanden met een notarieel samenlevingscontract met zorgverplichting. Dan geldt de partnervrijstelling.

Wat kan ik nog regelen voor mijn eigen overlijden?

Een testament bij de notaris, een verblijvingsbeding voor de gezamenlijke bezittingen, en aanmelding van uw partner bij uw pensioenfonds.

Heb ik als samenwoner recht op de erfenis van mijn partner?

Nee, tenzij een testament dat regelt. Wel kunt u aanspraak maken op wat van u samen was, op zes maanden voortgezet gebruik van woning en inboedel, en op uitkeringen die samenwoners als partner erkennen.