Ik ben executeur: waar begin ik?

Iemand heeft u in zijn testament aangewezen om zijn nalatenschap af te wikkelen. Dat is een blijk van vertrouwen, en een taak met regels. De wet zegt wat u mag, wat u moet en wanneer u klaar bent. Dit is de volgorde waarin u het aanpakt, van de eerste dag tot de laatste handtekening.

Eerst: aanvaarden of niet

U bent niet automatisch executeur. De benoeming in het testament wordt pas een taak als u haar aanvaardt. Dat doet u bij de notaris, meestal in dezelfde akte als de verklaring van executele. Aanvaarden hoeft niet. Wie de taak niet wil of niet kan, laat de benoeming lopen, en dan geldt wat het testament voor dat geval zegt, of anders handelen de erfgenamen samen.

Neem de tijd voor die keuze, maar niet te veel. De kantonrechter kan u op verzoek van een belanghebbende een termijn stellen om te beslissen. Bedenk wat het testament u opdraagt: alleen de uitvaart regelen, de nalatenschap beheren en schulden betalen, of ook verdelen. Dat laatste heet een afwikkelingsbewind en geeft u de meeste bevoegdheden.

Soort executeur	Wat u mag	Hoe het in het testament staat
Begrafenisexecuteur	Alleen de uitvaart regelen	“belast met de regeling van de uitvaart”
Beheersexecuteur	Beheren, schulden betalen, erfgenamen vertegenwoordigen	“executeur” zonder meer (de wettelijke standaard)
Executeur-afwikkelingsbewindvoerder	Ook de nalatenschap verdelen zonder medewerking van de erfgenamen	“met de bevoegdheid tot verdeling” of een afwikkelingsbewind

Zo begint u

1. Vraag het testament op bij de notaris en lees wat uw benoeming precies inhoudt. Noteer de grenzen: mag u verkopen, mag u verdelen, moet u overleggen.
2. Laat een verklaring van executele opmaken. Daarmee toont u bij de bank en andere organisaties aan dat u bevoegd bent. Voor sommige zaken, zoals een hypotheek op één naam zetten, vraagt de bank ook een verklaring van erfrecht, omdat dan moet vaststaan wie de erfgenamen zijn.
3. Informeer de erfgenamen. U bent verplicht hen inlichtingen te geven die zij redelijkerwijs nodig hebben. Een eerste brief met wie u bent, wat u gaat doen en hoe u bereikbaar bent, voorkomt veel wantrouwen.
4. Maak een boedelbeschrijving: alle bezittingen en schulden op de sterfdatum, met waarde. De wet verplicht u daartoe met bekwame spoed. Stuur haar aan de erfgenamen.
5. Roep de schuldeisers op als de omvang van de schulden onduidelijk is, of laat de erfgenamen beneficiair aanvaarden. Zolang u beheert, betaalt u de schulden uit de nalatenschap in de wettelijke volgorde.
6. Doe wat de nalatenschap vraagt: de uitvaart betalen, de woning verzekerd houden, abonnementen opzeggen, uitkeringen aanvragen, de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na het overlijden indienen.
7. Leg rekening en verantwoording af aan de erfgenamen zodra uw taak klaar is, en draag over wat overblijft.

Wat u mag en wat niet

Tijdens uw beheer vertegenwoordigt u de erfgenamen. Zij kunnen niet buiten u om over de goederen beschikken. U mag goederen verkopen als dat nodig is om schulden te betalen, maar u overlegt daarover zo veel mogelijk met de erfgenamen, tenzij het testament u daarvan vrijstelt. Verdelen mag u alleen als het testament u die bevoegdheid geeft; anders verdelen de erfgenamen samen, met u als degene die het beheer overdraagt.

U mag geen geld van de nalatenschap voor uzelf gebruiken behalve uw loon en uw onkosten, en u mag geen goederen van de nalatenschap aan uzelf verkopen zonder instemming van de erfgenamen. Houd de nalatenschap gescheiden van uw eigen geld: een aparte rekening, aparte bonnen.

Uw loon en uw kosten

De wet geeft de executeur een loon van 1 procent van de waarde van het vermogen op de sterfdag, tenzij het testament een ander bedrag of een andere regeling noemt. De kosten die u maakt, zoals de notaris, de taxateur en de porto, zijn kosten van de nalatenschap en komen niet uit uw loon. Houd ze bij en verantwoord ze.

Bent u zelf erfgenaam, dan krijgt u het loon naast uw erfdeel. Bent u een professional, dan staat in het testament vaak een uurtarief of een percentage; zonder afspraak geldt de wettelijke 1 procent.

Welke stappen in uw nalatenschap nu eerst komen en wat u als executeur wel en niet zelf kunt, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Wanneer uw taak eindigt

Uw taak eindigt als het werk klaar is: de schulden zijn betaald en er is niets meer te beheren. Zij eindigt ook als de kantonrechter u ontslaat, op eigen verzoek of op verzoek van een erfgenaam wegens gewichtige redenen, als de erfgenamen de nalatenschap beneficiair hebben aanvaard en u niet kunt aantonen dat de nalatenschap ruimschoots toereikend is, of als u overlijdt of onder bewind komt.

Aan het eind legt u rekening en verantwoording af. Een overzicht van wat er was, wat u heeft betaald en ontvangen, en wat er overblijft. De erfgenamen tekenen voor akkoord of stellen vragen. Bewaar de administratie daarna nog jaren; de Belastingdienst kan er om vragen.

Als u het niet meer alleen kunt

Een executeur mag hulp inschakelen: een boedelnotaris voor de juridische kant, een accountant voor de aangiften, een makelaar voor de woning. De kosten komen uit de nalatenschap, als zij redelijk zijn. Wat u niet mag, is uw hele taak aan een ander overdragen; de erfgenamen hebben u gekregen, niet uw vervanger. Wilt u stoppen, dan vraagt u de kantonrechter om ontslag, en het testament of de kantonrechter wijst een opvolger aan.

Wat er vaak misgaat

De executeur begint met betalen en verdelen voordat de boedelbeschrijving er is, en kan later niet verantwoorden wat er was.

De erfgenamen horen maanden niets en wantrouwen elk cijfer dat daarna komt.

De executeur verkoopt de woning zonder overleg terwijl het testament dat niet vrijstelt.

Het loon wordt niet vastgelegd en aan het eind betwist.

De executeur zonder afwikkelingsbevoegdheid verdeelt toch, en een erfgenaam vernietigt de verdeling.

De eerste brief aan de erfgenamen

Veel wantrouwen tussen executeur en erfgenamen ontstaat in de eerste weken, als er nog niets is gebeurd en niemand iets hoort. Eén brief voorkomt dat. Zet erin wie u bent en hoe u benoemd bent, met een kopie van het relevante deel van het testament of de verklaring van executele. Zet erin wat u de komende maanden gaat doen. De boedelbeschrijving, de opzeggingen, de aangifte erfbelasting, de verkoop van de woning als die aan de orde is. Zet erin wanneer zij weer van u horen, bijvoorbeeld elke maand een kort overzicht van het saldo en de betalingen. En zet erin wat u van hen nodig heeft: hun rekeningnummers, hun keuze over aanvaarden, hun wensen voor de inboedel.

Stuur diezelfde brief aan alle erfgenamen tegelijk, ook aan degene die u niet mag of die ver weg woont. Wie een van hen eerder informeert dan de anderen, is die voorsprong nooit meer kwijt. Bewaar de brief; zij is het begin van uw verantwoording.

Veelgestelde vragen

Moet ik de benoeming tot executeur aanvaarden?

Nee. U kiest zelf. Aanvaardt u niet, dan geldt wat het testament voor dat geval bepaalt, of handelen de erfgenamen samen.

Wat is het eerste dat ik doe?

Het testament lezen, een verklaring van executele laten opmaken en de erfgenamen informeren. Daarna de boedelbeschrijving.

Hoeveel loon krijg ik als executeur?

Volgens de wet 1 procent van het vermogen op de sterfdag, tenzij het testament anders bepaalt. Onkosten komen daar los van.

Ben ik aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap?

Niet als executeur. U betaalt de schulden uit de nalatenschap, niet uit uw eigen vermogen. Bent u ook erfgenaam en aanvaardt u zuiver, dan wel.

Mag ik de nalatenschap verdelen?

Alleen als het testament u daartoe de bevoegdheid geeft. Anders verdelen de erfgenamen samen na afloop van uw beheer.