Wie bent u in deze nalatenschap?

Na een overlijden krijgt iedereen dezelfde lijsten: de bank, de gemeente, de verzekeraar, de Belastingdienst. Maar wat u daarmee moet, verschilt per persoon. De partner die alles erft, heeft andere zorgen dan het kind dat met vier broers en zussen moet verdelen. De executeur heeft bevoegdheden die een erfgenaam niet heeft. De werkgever heeft een taak van een paar weken. Dit overzicht helpt u uw eigen plek te vinden.

De rollen in één tabel

Rol	Wat u mag	Wat u moet	Waar u begint
Executeur	De nalatenschap beheren en schulden betalen; erfgenamen vertegenwoordigen (4:144–145 BW)	Boedelbeschrijving maken, erfgenamen informeren, rekening en verantwoording afleggen	Ik ben executeur
Enig kind, enig erfgenaam	Alles zelf beslissen	Alles zelf doen, of uitbesteden	Ik ben enig kind
Een van meerdere erfgenamen	Samen met de anderen beslissen; zelf niets alleen	Meewerken aan boedelbeschrijving en verdeling	Wij zijn met meerdere erfgenamen
Langstlevende partner	Bij wettelijke verdeling: alles beheren en gebruiken (4:13 BW)	Schulden betalen, vorderingen van de kinderen vastleggen, aangifte erfbelasting	Ik ben de langstlevende partner
Erfgenaam in het buitenland	Meebeslissen, op afstand of via een volmacht	Handtekeningen leveren, vaak gelegaliseerd	Ik regel de erfenis vanuit het buitenland
Mantelzorger	Aanspraak op wat u toekomt: voortgezet gebruik van de woning, afspraken die zijn vastgelegd	Zorgcontracten en pgb afsluiten; uw positie als erfgenaam vaststellen	Ik was mantelzorger
Werkgever	Postuum loon en overlijdensuitkering betalen (7:674 BW)	Loonaangifte afronden, pensioenfonds en verzekeraars informeren	Mijn medewerker is overleden
Uitvaartverzorger	Aangifte van overlijden doen, verlof aanvragen	Binnen de termijn van de wet werken; geen erfrechtelijke keuzes maken voor de familie	Ik ben uitvaartverzorger
Bewindvoerder	Alleen nog wat niet kan wachten	Eindrekening en verantwoording; administratie overdragen	Ik ben bewindvoerder

Zo vindt u uw rol

1. Zoek het testament. Via het Centraal Testamentenregister hoort u gratis of er een is en bij welke notaris. Het testament bepaalt of er een executeur is en wie de erfgenamen zijn.
2. Stel vast of u erfgenaam bent. Zonder testament volgt dat uit de wet: de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen eerst, dan de ouders, broers en zussen. Met testament staat het in het testament.
3. Stel vast of u bevoegd bent om te handelen. Een executeur is dat na aanvaarding van zijn benoeming. Erfgenamen zijn het samen, of via een boedelvolmacht één van hen. Een partner onder de wettelijke verdeling is het alleen.
4. Stel vast wat u niet bent. Een samenwonende partner zonder testament is geen erfgenaam. Een stiefkind ook niet. Een kind dat is onterfd, heeft alleen een geldvordering. Een bewindvoerder is na het overlijden geen beheerder meer.
5. Lees de pagina van uw rol en begin daar. Elke rolpagina verwijst naar de stappen die voor u gelden en slaat over wat niet voor u is.

Rollen die samenvallen

Vaak heeft één persoon meer dan één rol. De langstlevende partner is ook erfgenaam en soms ook executeur. Het enig kind is enig erfgenaam en vaak ook degene die de uitvaart regelt. Het kind dat mantelzorger was, is één van meerdere erfgenamen. Dat is geen probleem, zolang u weet vanuit welke rol u op welk moment handelt.

Het onderscheid doet ertoe bij drie dingen. Bij handtekeningen: tekent u als executeur, dan bindt u de nalatenschap; tekent u als erfgenaam, dan alleen uzelf. Bij aansprakelijkheid: wie als erfgenaam zuiver aanvaardt, staat met zijn eigen vermogen in voor schulden; wie alleen executeur is, niet. En bij de verantwoording: de executeur legt rekening en verantwoording af aan de erfgenamen, dus ook aan zichzelf als hij er een van is.

Rollen die tegenover elkaar staan

Sommige rollen hebben tegengestelde belangen. De langstlevende partner wil rust en de woning; de kinderen uit een eerder huwelijk willen zekerheid over hun vordering. De executeur wil de schulden betalen; de erfgenamen willen weten wat er overblijft. De mantelzorger vindt dat zijn jaren zorg iets waard waren; de broers en zussen zien de wet.

De wet lost dat op met regels, niet met gevoel. De wettelijke verdeling, de wilsrechten, de legitieme portie, het recht op rekening en verantwoording. Elk daarvan geeft een rol een aanspraak die de andere rol moet respecteren. Wie zijn eigen rol kent, weet ook wat de ander mag vragen.

Welke rol u heeft en welke stappen daar nu bij horen, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

Rollen van buiten de familie

Drie rollen op deze pagina zijn geen familie: de werkgever, de uitvaartverzorger en de bewindvoerder. Zij hebben een afgebakende taak met een duidelijk begin en einde. De werkgever rondt het dienstverband af en betaalt wat de wet voorschrijft. De uitvaartverzorger regelt de uitvaart binnen de termijn van de Wet op de lijkbezorging en doet vaak de aangifte bij de gemeente. De bewindvoerder sluit het bewind af en draagt over.

Voor alle drie geldt: zij vertegenwoordigen de erfgenamen niet en nemen geen erfrechtelijke beslissingen. Een uitvaartverzorger die de familie adviseert om “gewoon te tekenen” bij de bank, of een bewindvoerder die het saldo alvast verdeelt, gaat buiten zijn rol. De pagina’s voor deze rollen beschrijven de grens.

Wat er vaak misgaat

Iemand handelt als executeur zonder dat het testament hem heeft benoemd, en de bank weigert later terecht.

De langstlevende partner denkt dat hij samen met de kinderen moet beslissen, terwijl de wettelijke verdeling hem alleen bevoegd maakt.

Een van de kinderen regelt alles zonder boedelvolmacht, en de anderen weigeren achteraf te tekenen.

De samenwonende partner regelt de uitvaart en de bank, en ontdekt daarna dat hij geen erfgenaam is.

De werkgever betaalt de overlijdensuitkering aan de erfgenamen in plaats van aan de partner of de minderjarige kinderen, aan wie de wet haar toekent.

Wat elke rol gemeen heeft

Hoe verschillend de rollen ook zijn, vier dingen gelden voor iedereen die iets in een nalatenschap doet. Ten eerste: niets tekenen voordat duidelijk is in welke hoedanigheid u tekent. Een handtekening als erfgenaam kan een zuivere aanvaarding zijn; een handtekening als executeur bindt de nalatenschap; een handtekening als gevolmachtigde bindt de anderen. Ten tweede: alles wat u uitgeeft of ontvangt voor de nalatenschap, apart bijhouden, met bonnen. Wie dat vanaf dag één doet, kan aan het eind alles verantwoorden; wie het na drie maanden probeert te reconstrueren, komt niet meer uit.

Ten derde: de termijnen zijn niet per rol maar per nalatenschap. De aangifte erfbelasting binnen 20 maanden, de huur die eindigt aan het eind van de tweede maand, de uitvaart uiterlijk op de zesde werkdag, de som ineens binnen 9 maanden. Zij lopen door, wie er ook aan het werk is. En ten vierde: de rollen zijn tijdelijk. Een executeur legt rekening en verantwoording af en is klaar. Een bewindvoerder draagt over. Een werkgever sluit de administratie. Alleen de erfgenaam blijft, tot de laatste rekening is verdeeld en de administratie is opgeborgen.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik erfgenaam ben?

Zonder testament uit de wet: echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen eerst. Met testament uit het testament. Het Centraal Testamentenregister vertelt gratis of er een testament is.

Wat is het verschil tussen executeur en erfgenaam?

De executeur beheert en betaalt namens de erfgenamen; hij is daarvoor in het testament benoemd. De erfgenaam krijgt de nalatenschap en is aansprakelijk voor de schulden als hij zuiver aanvaardt.

Kan ik meer dan één rol hebben?

Ja, en dat komt vaak voor. Let dan op vanuit welke rol u tekent en verantwoording aflegt.

Wat als ik geen van deze rollen heb?

Dan heeft u geen taak in de nalatenschap. Familie, vrienden en buren die willen helpen, doen dat op verzoek van de erfgenamen of de executeur, niet uit eigen bevoegdheid.