Ik ben de langstlevende partner

Uw partner is overleden. Naast alles wat dat betekent, bent u nu ook degene die de nalatenschap draagt. De wet heeft dat voor gehuwden en geregistreerde partners zo geregeld dat u kunt blijven wonen en leven zoals u deed. U krijgt alles, de kinderen wachten. Dat geeft rust, en het geeft plichten. Dit is wat u de komende maanden doet, en wat u kunt laten liggen.

Wat de wet u geeft

Zonder testament geldt de wettelijke verdeling. U krijgt van rechtswege alle goederen van de nalatenschap, en de schulden komen voor uw rekening. Ieder kind krijgt een geldvordering ter grootte van zijn erfdeel, opeisbaar bij uw overlijden, uw faillissement of uw schuldsanering, of in gevallen die het testament noemt. U hoeft de kinderen niets uit te betalen en niets te vragen.

Was er wel een testament, dan staat daarin wat er voor u geldt. Vaak een variant op de wettelijke verdeling, soms een vruchtgebruik, soms een tweetrapsmaking. Vraag het op via het Centraal Testamentenregister.

Was u niet getrouwd en niet geregistreerd, dan bent u zonder testament geen erfgenaam. Lees dan samenwonen zonder samenlevingscontract.

Onderdeel	Wettelijke verdeling
Woning, spaargeld, inboedel, auto	Van u
Schulden, inclusief de hypotheek	Voor uw rekening
Erfdeel van elk kind	Geldvordering op u, opeisbaar bij uw overlijden
Rente op de vordering	Alleen als de wettelijke rente boven 6 procent komt, tenzij het testament anders zegt
Erfbelasting over de vorderingen	U betaalt die voor, en de vordering wordt met dat bedrag verminderd
Wilsrechten van de kinderen	Bij uw hertrouwen kunnen zij goederen opeisen, met vruchtgebruik voor u

Zo pakt u het aan

1. Vraag het testament op en laat een verklaring van erfrecht opmaken. Bij de wettelijke verdeling staat daarin dat u alleen bevoegd bent; de bank heeft dan genoeg aan uw handtekening.
2. Zet de rekeningen en de woning op uw naam. De bank deblokkeert de rekeningen met de verklaring van erfrecht; het Kadaster schrijft de woning op uw naam in via de notaris.
3. Neem de hypotheek over. Meld het overlijden bij de hypotheekverstrekker en vraag of een overlijdensrisicoverzekering uitkeert. Voor de rest van de lening kijkt de bank naar uw eigen inkomen en pensioen.
4. Vraag uw uitkeringen aan: partnerpensioen bij elk fonds waar uw partner heeft opgebouwd, de Anw bij de SVB als u een kind onder de 18 heeft of arbeidsongeschikt bent, de overlijdensuitkering van de werkgever of uitkeringsinstantie, en uw eigen AOW als alleenstaande.
5. Leg de vorderingen van de kinderen vast. Laat de notaris of uzelf een overzicht maken van de nalatenschap op de sterfdatum en van het erfdeel van elk kind, en laat de kinderen het ondertekenen. Over twintig jaar is dat het enige bewijs.
6. Doe de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden. Uw partnervrijstelling is in 2026 € 828.035; de vorderingen van de kinderen zijn belast met hun eigen vrijstelling, en u betaalt die belasting voor.
7. Zeg op wat op naam van uw partner stond en laat lopen wat samen was. De zorgverzekering van uw partner stopt automatisch; abonnementen en verzekeringen op zijn naam zegt u op of zet u over.

Wat u kunt laten liggen

De wettelijke verdeling is gemaakt zodat u niet hoeft te verdelen. U hoeft de woning niet te verkopen, niet te taxeren voor de kinderen en geen inboedel te verdelen. U mag alles gebruiken, opmaken en verkopen. De kinderen kunnen daar niets tegen doen, behalve via de wilsrechten als u hertrouwt.

Wat u wel kunt overwegen, is de wettelijke verdeling ongedaan maken. Dat kan binnen 3 maanden na het overlijden, bij notariële akte. Het is zinvol als u de kinderen liever nu hun erfdeel geeft, bijvoorbeeld om erfbelasting bij uw eigen overlijden te beperken of omdat u de woning toch verkoopt. Laat de notaris dat doorrekenen; na 3 maanden kan het niet meer.

Welke uitkeringen u kunt aanvragen en wat u nu vastlegt voor de kinderen, ziet u na de Regelcheck. Gratis, en u ziet uw uitkomst vóór u betaalt.

De kinderen en het geld

De vorderingen van de kinderen zijn echt, ook al ontvangen zij niets. Bij uw overlijden gaan zij vóór op de erfdelen van uw eigen erfgenamen. Bent u hertrouwd, dan kunnen de kinderen goederen opeisen tot de hoogte van hun vordering; u houdt daarvan het vruchtgebruik. Dat is bedoeld om te voorkomen dat het vermogen van hun overleden ouder naar uw nieuwe familie gaat.

Praat er met de kinderen over. Een eenvoudig overzicht van hun vordering, ondertekend door iedereen, voorkomt dat zij zich later afvragen of er wel iets was. Wilt u een kind nu al iets geven, dan kan dat als schenking of als vervroegde uitbetaling van de vordering. Leg dan vast wat het is.

Uw eigen positie

Uw inkomen verandert. De AOW van uw partner stopt, uw eigen AOW gaat naar het bedrag voor een alleenstaande, en het partnerpensioen komt daarvoor in de plaats. Uw toeslagen worden opnieuw berekend zonder toeslagpartner. Uw eigen bijdrage voor zorg wordt anders. Maak binnen een maand een overzicht van wat er maandelijks binnenkomt en uitgaat, en vraag wat u kunt aanvragen voordat u beslissingen neemt over de woning.

Wat er vaak misgaat

De langstlevende vraagt de kinderen om toestemming voor alles, terwijl de wet hem alleen bevoegd maakt.

De vorderingen van de kinderen worden niet vastgelegd, en bij het tweede overlijden ontstaat ruzie over de omvang.

De aangifte erfbelasting wordt overgeslagen omdat “alles toch naar de partner gaat”, terwijl de vorderingen van de kinderen belast zijn.

De termijn van 3 maanden voor het ongedaan maken van de wettelijke verdeling verstrijkt zonder dat iemand ernaar heeft gekeken.

Het partnerpensioen bij een oud fonds van jaren geleden wordt vergeten.

Het eerste jaar in drie stukken

De eerste maand gaat over geld en toegang: de rekeningen op uw naam, de uitkeringen aangevraagd, de vaste lasten in kaart. Wat er in die maand niet lukt, is niet erg, zolang de bank uw handtekening accepteert en de hypotheek en de huur betaald worden.

De maanden twee tot en met acht gaan over de nalatenschap. De verklaring van erfrecht, de vorderingen van de kinderen vastleggen, de keuze over het ongedaan maken van de wettelijke verdeling binnen 3 maanden, en de voorbereiding van de aangifte erfbelasting, waarvoor u 20 maanden heeft. Dat is ook de periode waarin de laatste aangifte inkomstenbelasting van uw partner komt en waarin u voor het eerst ziet wat uw eigen inkomen is zonder de AOW en het pensioen van uw partner.

De rest van het jaar gaat over uzelf. Blijven wonen of verhuizen, de toeslagen opnieuw, misschien uw eigen testament aanpassen nu de situatie anders is. Neem daar de tijd voor. Niets in het erfrecht verplicht u om in het eerste jaar over de woning te beslissen.

Veelgestelde vragen

Moet ik de kinderen hun erfdeel uitbetalen?

Nee. Bij de wettelijke verdeling krijgen zij een vordering die pas opeisbaar is bij uw overlijden, faillissement of schuldsanering, of in gevallen die het testament noemt.

Mag ik de woning verkopen?

Ja. U bent alleen eigenaar en beslist zelf. De kinderen hoeven niet te tekenen.

Hoeveel erfbelasting betaal ik als partner?

In 2026 is € 828.035 vrijgesteld. Over de vorderingen van de kinderen is wel belasting verschuldigd, met hun vrijstelling; u betaalt die voor.

Kan ik de wettelijke verdeling ongedaan maken?

Ja, binnen 3 maanden na het overlijden, bij notariële akte. Daarna niet meer.

Wat gebeurt er als ik hertrouw?

De kinderen kunnen goederen opeisen tot de hoogte van hun vordering. U houdt het vruchtgebruik, tenzij u daarvan afziet.