Nalatenschap afwikkelen: het stappenplan in 10 stappen

Een nalatenschap afwikkelen betekent: uitzoeken wat er is, beslissen of u de erfenis aanvaardt, de schulden betalen en de rest verdelen. Dat duurt maanden, en de volgorde doet ertoe.

Wie te vroeg verdeelt of iets uit de woning meeneemt, kan ongemerkt de schulden erven. Dit stappenplan zet alles in de volgorde die het veiligst is. Bij elke stap staat waar u de uitleg vindt.

De 10 stappen

1. Vraag afschriften van de akte van overlijden. Vraag er bij de aangifte van overlijden 5 tot 10. Bank, verzekeraars en pensioenfondsen willen elk een eigen exemplaar. Zie akte van overlijden.
2. Zoek uit of er een testament is. Het Centraal Testamentenregister vertelt kosteloos óf er een testament is en bij welke notaris. Zie testament opvragen.
3. Stel vast wie de erfgenamen zijn. Het testament of de wet bepaalt dat. Kijk ook of er een executeur is benoemd. Zie wie de erfgenamen zijn.
4. Kies hoe u de erfenis aanvaardt. U kunt zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Raak niets aan tot u hebt gekozen. Zie erfenis aanvaarden.
5. Regel wie mag handelen. Een executeur beheert de nalatenschap. Is er geen executeur, dan beslissen de erfgenamen samen. Een bank vraagt vaak een verklaring van erfrecht.
6. Breng bezittingen en schulden in kaart. Via het Loket Slapende Tegoeden vraagt u gratis na bij welke banken nog rekeningen staan. Schrijf schuldeisers aan voor een opgave. Zie schulden in kaart.
7. Meld het overlijden bij organisaties. De gemeente geeft het door aan de overheid. Contracten meldt u zelf: bij een gemiddeld huishouden 10 tot 15. Zie overlijden melden.
8. Maak de boedelbeschrijving. Zet alle bezittingen en schulden op de overlijdensdatum op een rij, met het saldo. Zie boedelbeschrijving maken.
9. Doe de belastingaangiftes. De aangifte inkomstenbelasting gaat vóór 1 mei na het jaar van overlijden. De aangifte erfbelasting moet binnen 20 maanden. Zie erfbelasting.
10. Betaal de schulden en verdeel de rest. Verdelen doet u pas als de schulden zijn betaald. Een executeur legt daarna rekening en verantwoording af. Zie verdeling maken.

De termijnen op een rij

De meeste stappen hebben geen vaste termijn. Deze wel.

Voor de inkomstenbelasting kunt u met een nabestaandenmachtiging online 4 maanden uitstel vragen. Alle termijnen staan ook op alle termijnen.

Waarom deze volgorde

De volgorde volgt het risico. Eerst weet u wie er beslist. Dan kiest u hoe u aanvaardt, en pas daarna gebruikt u geld uit de nalatenschap.

Wie de erfenis zuiver aanvaardt, erft ook de schulden. Dat kan ongemerkt gebeuren: spullen meenemen, de inboedel verdelen of rekeningen uit de nalatenschap betalen kan al als aanvaarden gelden.

Twijfelt u of er schulden zijn, kies dan eerst voor beneficiair aanvaarden. Dat kost € 165 griffierecht. U betaalt dan nooit meer dan er in de nalatenschap zit.

De boedelbeschrijving komt vóór de aangifte erfbelasting. Daarin staan de bedragen die de Belastingdienst wil zien, op de dag van overlijden.

Met meer erfgenamen

Meerdere erfgenamen zijn samen eigenaar van alles. Geen van hen mag zonder de anderen verkopen, opzeggen of geld opnemen.

Maak daarom aan het begin vier afspraken. Wie is het aanspreekpunt? Wie doet welke taak? Hoe vaak krijgt iedereen een overzicht? En niemand haalt iets uit de woning voordat de inboedel is beschreven.

Eén persoon kan namens de anderen handelen met een boedelvolmacht. Dat scheelt handtekeningen bij elke bank.

Zelf doen of uitbesteden

Het meeste werk kunt u zelf doen: melden, opzeggen, ordenen, de boedelbeschrijving en de aangifte erfbelasting. De vaste kosten blijven dan beperkt tot enkele honderden euro’s.

Een notaris is verplicht voor een verklaring van erfrecht en voor de overdracht van een woning. Hulp is verstandig bij een onderneming, een minderjarige erfgenaam, onterving, onenigheid of schulden.

Wat het kost, staat bij wat het afwikkelen van een nalatenschap kost. Wat u zelf kunt, staat bij zelf doen of uitbesteden.

Wat er vaak misgaat

Er wordt verdeeld vóór de schulden bekend zijn. Komt er later een schuldeiser, dan moeten de erfgenamen die alsnog betalen.

Iemand neemt spullen mee uit de woning, en heeft daarmee zuiver aanvaard.

De termijn voor de aangifte erfbelasting raakt uit beeld. Twintig maanden klinkt lang, maar de boedelbeschrijving moet dan al klaar zijn.

Niemand houdt bij welke organisatie al is gemeld. Eén gedeelde lijst voorkomt dubbel werk en vergeten contracten.

Niet elke stap geldt voor iedereen. Doe de Regelcheck om te zien welke stappen in uw situatie spelen, en in welke volgorde.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het afwikkelen van een nalatenschap?

Er is geen vaste duur. Het hangt af van wat er is en hoeveel erfgenamen er zijn. De aangifte erfbelasting mag tot 20 maanden na het overlijden. Bij een woning, schulden of onenigheid duurt het langer.

Moet er altijd een notaris bij?

Nee. Een notaris is nodig voor een verklaring van erfrecht en voor de overdracht van een woning. Soms volstaat bij de bank de akte van overlijden.

Wie wikkelt de nalatenschap af als er geen executeur is?

De erfgenamen samen. Zij kunnen alleen samen beslissen, tenzij zij één persoon een boedelvolmacht geven.

Wanneer mag ik de erfenis verdelen?

Pas als de schulden zijn betaald. De wet kent drie vormen: ieder krijgt een deel, één erfgenaam neemt meer en vergoedt het verschil, of alles wordt verkocht en de opbrengst gedeeld.